به گزارش خبرنگار بین‌الملل ایسکانیوز، تهران امروز میزبان یکی از غیرمعمول‌ترین رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و امنیتی ماه‌های اخیر بود و بر اساس اخبار رسمی، وزیر دفاع عربستان سعودی، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در قالب هیئتی بلندپایه راهی تهران شدند تا با مقامات ایرانی درباره تحولات امنیتی منطقه گفت‌وگو کنند.
بیشتر بخوانید:
ترامپ روسیه را به عنوان میانجی با ایران قبول ندارد/ فاصله بین پایان انتخابات تا آغاز به کار کنگره جدید محتمل‌ترین دوره برای اقدام نظامی آمریکا
شاهزاده خالد بن سلمان -وزیر دفاع عربستان- فیلد مارشال عاصم منیر- فرمانده ارتش پاکستان- و ابراهیم کالین -رئیس سازمان اطلاعات ترکیه- اعضای این هیئت هستند و بر اساس اعلام مقام‌های ایرانی، این دیدارها با هدف رایزنی درباره امنیت منطقه انجام می‌شود. اهمیت این سفر زمانی بیشتر می‌شود که تنها چند روز پیش، وزرای خارجه ترکیه، مصر، پاکستان و عربستان در استانبول گردهم آمدند و درباره تحولات منطقه و تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش گفت‌وگو کردند.
میانجیگری برای جنگ با ایران یا بحران یمن!
در عین حال، سفر امروز از سطح یک رایزنی معمول دیپلماتیک فراتر رفته و حضور همزمان وزیر دفاع عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه نشان می‌دهد که موضوعات مورد بحث احتمالا ابعاد امنیتی و راهبردی جدی دارد. مقام‌های ایرانی نیز گفته‌اند این نشست می‌تواند در مسیر ایجاد سازوکارهای امنیت منطقه‌ای با مشارکت کشورهای منطقه قرار گیرد.
با این حال، هنوز مشخص نیست اولویت اصلی این هیئت، بحران جنگ میان ایران و آمریکا و تلاش برای باز کردن مسیر مذاکره میان تهران و واشنگتن است یا تحولات یمن و درگیری‌های فزاینده میان عربستان و انصارالله. این ابهام از آن جهت اهمیت دارد که همزمان با تشدید درگیری‌های یمن، حملات موشکی و پهپادی انصارالله به عربستان افزایش یافته و ریاض نیز درگیر پیامدهای مستقیم جنگ منطقه‌ای شده است.
از سوی دیگر، پاکستان پیش از این نیز نقش واسطه میان ایران و آمریکا را ایفا کرده و تلاش‌های این کشور به همراه قطر در ماه‌های گذشته به توافق موقت برای کاهش تنش منجر شده بود؛ توافقی که بعدا فروپاشید.
احتمال استفاده از ظرفیت‌های ایران برای میانجیگری میان عربستان و انصارالله
موضوع یمن نیز می‌تواند یکی از محورهای مهم این سفر باشد. در هفته‌های گذشته گزارش‌هایی درباره احتمال استفاده از ظرفیت ایران برای میانجیگری میان عربستان و انصارالله منتشر شد که البته مقام‌های سعودی بعدا اعلام کردند که ریاض از ایران درخواست میانجیگری نکرده و کانال‌های ارتباطی مستقیمی با طرف یمنی دارد. در همین حال، گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد تهران پیش از این نیز بر ضرورت حل مسائل امنیتی منطقه از مسیر گفت‌وگو میان کشورهای منطقه تاکید کرده است. بنابراین، حتی اگر میانجیگری رسمی ایران میان ریاض و انصارالله در دستور کار نباشد، بحران یمن یکی از موضوعاتی است که نمی‌توان از تاثیر آن بر محاسبات امنیتی عربستان و دیگر کشورهای منطقه چشم پوشید.
از سوی دیگر، نمی‌توان این سفر را جدا از بن‌بست فعلی در مسیر مذاکرات ایران و آمریکا ارزیابی کرد. تهران طی هفته‌های اخیر به صراحت اعلام کرده است که ادامه مذاکرات با واشنگتن را به پذیرش مجموعه‌ای از شروط خود گره زده است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام کرده که آمریکا باید هفت شرط تهران را بپذیرد و تا زمان تحقق این شروط، مذاکرات و حتی بازگشایی تنگه هرمز امکان‌پذیر نخواهد بود. عباس عراقچی نیز گفته است پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز همچنان روی میز است و در صورت پذیرش شروط تهران، امکان بازگشت به مذاکرات وجود خواهد داشت.
آیا پای ترامپ در میان است؟
این موضع‌گیری‌ها در شرایطی مطرح شده که جنگ ایران و آمریکا همچنان پیامدهای سنگینی برای اقتصاد منطقه و بازار جهانی انرژی داشته است. افزایش قیمت نفت و سوخت در آمریکا، دولت دونالد ترامپ را در فاصله کوتاه مانده تا انتخابات میان‌دوره‌ای این کشور تحت فشار قرار داده است. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد افزایش قیمت سوخت به یکی از نگرانی‌های سیاسی جدی در آستانه انتخابات تبدیل شده و خود ترامپ نیز درباره ادامه بالا ماندن قیمت نفت تا بعد از انتخابات میان‌دوره‌ای هشدار داده است.
در چنین شرایطی، ایران برای کشورهای منطقه تنها یک طرف درگیر در جنگ نیست؛ بلکه یکی از بازیگران اصلی معادلات امنیتی خاورمیانه است و تحولات مربوط به خلیج فارس، تنگه هرمز، یمن، عراق، لبنان و فلسطین بدون در نظر گرفتن مواضع و نقش تهران قابل مدیریت نیست. به همین دلیل، تشکیل یک هیئت امنیتی در این سطح و سفر همزمان مقام‌های ارشد عربستان، پاکستان و ترکیه به تهران می‌تواند نشانه تلاش این کشورها برای یافتن یک مسیر منطقه‌ای برای کاهش تنش باشد که برخلاف تلاش‌های گذشته، مستقیما با یکی از اصلی‌ترین بازیگران منطقه وارد گفت‌وگو می‌شود.
هیچ سازوکار پایدار امنیتی در غرب آسیا بدون گفت‌وگو با تهران قابل تحقق نیست
از این منظر، یکی از احتمالات قابل طرح درباره سفر امروز، تلاش برای ایجاد یک مسیر میانجیگری یا انتقال پیام میان تهران و واشنگتن است. پاکستان پیش از این نیز در این زمینه فعال بوده و مقامات ایرانی در دیدار اخیر با فرمانده ارتش پاکستان، موضع خود درباره شرایط آغاز دوباره مذاکرات با آمریکا را به صراحت اعلام کرده‌اند. همزمانی این سفر با تشدید بحران یمن نیز این احتمال را مطرح می‌کند که موضوع جنگ ایران و آمریکا و درگیری عربستان با انصارالله، دو پرونده جدا از یکدیگر در مذاکرات تهران نباشند و هیئت سه کشور تلاش کند راهی برای کاهش همزمان تنش در چند جبهه پیدا کند.
در نهایت، آنچه سفر امروز را مهم می‌کند نه فقط ترکیب هیئت اعزامی، بلکه این واقعیت است که سه کشوری که در چارچوب پیمان دفاعی مکه به یکدیگر نزدیک شده‌اند، اکنون برای رایزنی درباره امنیت منطقه به تهران آمده‌اند. عربستان و پاکستان و ترکیه در حالی با ایران وارد گفت‌وگو شده‌اند که پیمان دفاعی مکه در ماه‌های اخیر به یک چارچوب امنیتی مهم میان آنها تبدیل شده و بر اساس مفاد آن، حمله مسلحانه به یکی از اعضا به عنوان حمله به همه اعضا تلقی می‌شود. بنابراین، اگرچه هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت هیئت امروز برای میانجیگری در جنگ ایران و آمریکا آمده یا برای حل بحران یمن، نفس این سفر نشان می‌دهد که در شرایط کنونی، هیچ سازوکار پایدار امنیتی در غرب آسیا بدون گفت‌وگو با تهران قابل طراحی نیست.
انتهای پیام/
نظر شما