به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، در ادبیات نوین سیاستگذاری اجتماعی، «سلامت اجتماعی» دیگر تنها به معنای فقدان بیماری یا معلولیت نیست، بلکه وضعیتی است که در آن دسترسی عادلانه به منابع و تقویت پیوندهای انسانی، مانع از فروپاشی ساختارهای خانواده و جامعه شود. در ایران، سازمان بهزیستی دهههاست که نقش «بافنده شبکه ایمنی» را برای اقشار آسیبپذیر ایفا میکند، اما امروز با ظهور آسیبهای نوپدید و پیچیدهتر شدن بحرانهای روانی، مدلهای قدیمی حمایتی دیگر پاسخگوی نیازهای جامعه نیستند. چالش بنیادین این است که آیا یک سازمان با ساختارهای اداری سنتی میتواند در برابر جریانی از آسیبهای دیجیتال و تروماهای جمعی، نقش «مدیریت کلان» را ایفا کند یا خیر؟
در ادامه گفتوگوی ایسکانیوز با سیدحسن موسوی چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور را بخوانید:
موسوی چلک در پاسخ به اینکه چرا سازمان بهزیستی نتوانسته از یک نهاد پرداختکننده مستمری به متولی مدیریت آسیبهای اجتماعی تبدیل شود، گفت: سازمان بهزیستی از سال ۵۹ بر اساس قانون تأسیس، در تمام سطوح پیشگیری از جمله حوزه خانواده، کودکان و توانبخشی مسئولیت داشته است. در زمان تأسیس، سازمان هفت تا هشت فعالیت داشت که عمدتاً حمایتی بود، اما در سال ۹۶ طبق ماده ۵۷ قانون احکام دائمی برنامههای توسعه، به عنوان متولی سلامت اجتماعی تعیین شد. این تغییر رویکرد به معنای تصدی امور در چهار بعد سلامت جسمی، روانی، معنوی و اجتماعی است.
او با طرح این نکته که جایگاه اداری سازمان با حجم وظایفش تناسب ندارد، اضافه کرد: ما از جایگاه وزیر مشاور در جلسات هیئت وزیران رسیدیم به جایی که اکنون زیرمجموعه یک وزارتخانه بزرگ (تعاون، کار و رفاه اجتماعی) هستیم. در حالی که موضوعات اجتماعی پیچیدهتر و گستردهتر شده و ما بیش از ۱۶۰ وظیفه داریم، اما نیروی انسانی ما کمتر شده و جایگاه اداری ما به رئیس سازمان و معاون وزیر تقلیل یافته است.
وی با بیان اینکه سهم بودجه سازمان از ۷/ ۱درصد به ۴/۲ درصد بودجه عمومی افزایش یافته است، گفت: با وجود رشد بودجه، قدرت خرید ذینفعان افزایش نیافته است. برای مثال در قانون بودجه سال جاری، مستمری خانواده یک نفره با ۵۰ درصد افزایش، ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان بود که برای زندگی مستقل کافی نیست. به همین دلیل، باید ظرفیتهای مسئولیت اجتماعی بنگاهها طبق ماده ۱۷۲ و ۱۳۴ قانون مالیاتهای مستقیم به سمت این حوزه سوق داده شود.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی در واکنش به اینکه آیا وقف و مسئولیت اجتماعی شرکتها کارکرد موثری در سلامت اجتماعی داشته است، اظهار کرد: اگر بتوانیم از این ظرفیتها بیشتر استفاده کنیم، آثارش را در جامعه خواهیم دید. در بسیاری از کشورهای دنیا، شرکتهایی که در حوزه اجتماعی کار میکنند امتیاز کسب میکنند. ما برای مثال با همکاری بیمه سرمد، دانشگاه تهران و کرسی یونسکو، برنامهای برای آموزش مددکاران و روانشناسان در جهت سلامت اجتماعی برگزار کردیم.
او در پاسخ به اینکه چرا بنگاهها ترجیح میدهند در حوزههای فیزیکی و امور مربوط به ساخت و ساز هزینه کنند، اظهار کرد: ساختن مدرسه، درمانگاه، پل یا کتابخانه دیده میشود، اما ارتقای کیفیت زندگی، پیشگیری از آسیبهای نوپدید و آموزش مهارتهای زندگی ساختمانی نیست که دیده شود. به همین دلیل، بنگاهها معمولاً کارهای نمایشی را به کارهای زیربنایی سلامت اجتماعی ترجیح میدهند.
پیشگیری؛ فراتر از مداخله در بحران
موسوی چلک در پاسخ به این نقد که سازمان بهزیستی معمولاً بعد از وقوع بحران مداخله میکند و در پیشگیری نقش کمرنگی دارد، گفت: این تصور درست نیست. گستردهترین شبکه پیشگیری از معلولیت در ایران، از جمله غربالگری شنوایی و بینایی، در اختیار بهزیستی است. ما با اجرای بیش از سه دهه برنامه، میانگین معلولیت بینایی در ایران را به نصف میانگین دنیا رساندیم. همچنین بیش از سه دهه است که روی مهارتهای زندگی کار میکنیم و گستردهترین شبکه مراکز مشاوره را داریم. به تازگی رونمایی از پنج کتاب پیشگیری از آسیبهای اجتماعی نوجوانان در بستر فضای مجازی را برگزار کردیم.
وی با اذعان به اینکه پیشگیری در کل کشور ضعیف است، اضافه کرد: طبیعی است که وقتی فردی دچار مشکل میشود، سازمان باید مانند اورژانس اجتماعی، مراکز نگهداری و مراکز کارشناسی اعتیاد عمل کند و حمایتهای اجتماعی را به طور فوری ارائه دهد.
این مقام مسئول در واکنش به اینکه آیا ارتقای سازمان به وزارتخانه باعث تصدیگری دولتی نمیشود، اظهار کرد: بهزیستی بر اساس اصل ۲۱ و ۲۹ قانون اساسی تأسیس شده و حمایتهای اجتماعی در تمام دنیا اولویت نظامهای حکمرانی است. در کشورهای اسکاندیناوی، حمایتهای اجتماعی کاملاً دولتی است چون جزو وظایف حکمرانی است. ما به دلیل تخصص، تنوع فعالیت و گستردگی پوشش، میتوانیم مدیریت کلان اجتماعی کشور را بر عهده داشته باشیم.
او با طرح این نکته که در دوران جنگ چهل روزه تحولات بزرگی رخ داده است، اضافه کرد: ما با راه اندازی اورژانس اجتماعی و توسعه مشاوره تلفنی تحول ایجاد کردیم. در طول جنگ، بیش از ۲۵۳ هزار تماس با خطوط ۱۴۸۰ و ۱۲۳ برقرار شد. همچنین طرح سنجش ملی سلامت روان را برای بالای ۱۸ سال و در ۵ شهر برای زیر ۱۸ سال با بررسی ۸ اختلال انجام دادیم. در استانهای جنوبی که درگیر جنگ بودند، این سنجش را اجرا کردیم و متوجه شدیم حدود ۱۶ تا ۱۸ درصد افراد نیازمند مداخلات تخصصی بهنگام هستند که خدمات رایگان را برای آنها فراهم کردیم.
موسوی چلک در پاسخ به اینکه چرا نسبت به افزایش اطلاعرسانی درباره خدمات سازمان بهزیستی ابراز نگرانی کرده، گفت: اطلاعرسانی تقاضا را بالا میبرد اما نباید از آن ترسید. در حال حاضر کمتر از ۱۰ درصد مردم خط ۱۴۸۰ و حدود ۳۰ درصد اورژانس اجتماعی را میشناسند. ما در حال تعریف نظام اطلاعرسانی فراگیر هستیم و با حمایت دولت، یاریبرگهای مراکز مشاوره را بیش از دو برابر کردیم تا افرادی که توان پرداخت هزینه مراکز خصوصی را ندارند، رایگان خدمات بگیرند.
وی با اشاره به قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، اظهار کرد: این قانون پس از ۱۶ سال تدوین، بسیار مترقی است. در این قانون، مددکاران اجتماعی میتوانند در صورت تشخیص حرفهای احتمال بروز خطر، بدون حکم قضایی پیشین مداخله کنند و حداکثر تا ۱۲ ساعت بعد، دلایل فوریت را به مرجع قضایی اعلام نمایند. این یعنی مددکار در واقع ضابط اجتماعی شده است.
چالش انزوای دیجیتال و ضرورت سواد رسانهای
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی در واکنش به موضوع انزوای دیجیتال و دسترسی کودکان به راهکارهای خودکشی در چتجیپیتی، گفت: ما با تروماهای مزمن در نسل جدید روبهرو هستیم. در زیست دیجیتال، سواد والدین کمتر از فرزندان است و جامعهپذیری معکوس شده است. ما برای مقابله با این موضوع، پنج کتاب و سیموشن تولید کردیم و با همکاری شورای عالی فضای مجازی و پلیس فتا در حال اجرا در ۱۱ استان هستیم که امسال به ۲۰ استان افزایش مییابد.
او با طرح این موضوع که باید با این واقعیت کنار آمد، اضافه کرد: ما نمیتوانیم با فضای مجازی بجنگیم چون یک واقعیت است، اما باید مدیریت هوشمندانهای داشته باشیم. در حال حاضر دستورالعمل مجوز مشاوره برخط را به وزارت اقتصاد فرستادهایم تا مردم به خدمات ایمن، تخصصی و بهنگام دسترسی داشته باشند.
مدیریت بحران و درسآموختههای جنگ
موسوی چلک در پاسخ به اینکه آیا مراکز بهزیستی برای بحرانهای طبیعی یا جنگ آماده هستند، گفت: ما طبق سند ملی راهبردی مدیریت بحران، در برنامههای آمادگی، پاسخ و بازتوانی نقش داریم. در جنگ اخیر، بیش از ۱۸۰ مرکز را به دلیل نزدیکی به مراکز حساس نظامی جابجا کردیم. یکی از درسآموختههای ما این بود که مراکز اجتماعی نباید دیوار مشترک با نهادهای امنیتی و انتظامی داشته باشند.
وی با بیان اینکه در دوران جنگ، رویکرد خانوادهمحوری تقویت شد، اضافه کرد: نزدیک به ۵۰ درصد کودکان و بیش از ۱۰ هزار معتاد و معلولین را به خانوادههای میزبان یا زیستی تحویل دادیم. ما حتی در سختترین شرایط، خدمات شبانهروزی به بیش از ۲۰۰ هزار نفر را تعطیل نکردیم و ۳۰ هزار داوطلب به ما کمک کردند. این تجربهها را در مجمع جهانی فدراسیون مددکاران اجتماعی ارائه کردیم و منجر به تصویب بیانیهای شد که طبق آن، مراکز مددکاری اجتماعی در هر جنگی باید مانع و مصون باشند.
انتهای پیام/
نظر شما