گروه فرهنگ و هنر ایسکانیوز- در یک نگاه اجمالی، کتاب «تأملی در یادداشت‌های آقای هاشمی» نوشته مسعود رضایی اثری است که در فضای نشر ایران با نگاهی نقادانه به مجموعه یادداشت‌های روزانه آیت‌الله هاشمی رفسنجانی منتشر شده است که آن را انتشارات شهید کاظمی منتشر و روانه بازار نشر کرده است.

هاشمی رفسنجانی یکی از چهره‌های برجسته سیاسی تاریخ معاصر ایران بود که از سال ۱۳۶۰ آغاز به نگارش یادداشت‌های روزانه در قالب خاطرات کرد و این کار را تا پایان عمر خود و به مدت حدود ۳۵ سال ادامه داد. این یادداشت‌ها بعدها توسط دفتر نشر معارف انقلاب در ۱۹ جلد منتشر شد که هر جلد با توجه به سال و وقایع آن دوره عنوانی خاص دارد و با عنوان مجموعه «کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی» در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

انتشار این گستره وسیع از خاطرات و یادداشت‌های روزانه، از یک سو سبب شد این مجموعه به‌عنوان منبعی مهم برای تاریخ‌پژوهان و علاقه‌مندان به تاریخ انقلاب اسلامی تلقی شود، و از سوی دیگر، بحث‌ها و نقدهایی نیز پیرامون آن شکل گرفت که به دقت و انطباق بخش‌هایی از این یادداشت‌ها با واقعیات تاریخی می‌پردازد.

در سال‌های پس از انتشار گسترده یادداشت‌های هاشمی رفسنجانی، برخی اهل‌نظر و تاریخ‌پژوهان درباره دقت و صحت بخش‌هایی از این یادداشت‌ها اظهار نظر کردند. انتقاد اصلی این بود که در برخی موارد، مطالب منتشرشده دقیق نیستند، ناقص‌اند، یا نیاز به توضیحات بیشتر دارند تا قابل استفاده تاریخی باشند.

مسعود رضایی، به همراه گروهی از جوانان علاقه‌مند به تاریخ، جلساتی را برگزار کردند تا نقد و بررسی نقادانه این یادداشت‌ها را انجام دهند. حاصل این جلسات و گفت‌وگوها، نه به‌صورت گزارش صرف بلکه در قالب یک کتاب مستقل منتشر شد تا نقدی ساختارمندتر بر یادداشت‌ها ارائه دهد، کتابی که تلاش دارد نشان دهد تمام مطالب مرتبط با موضوعات نبوده یا با واقعیت فاصله دارد و گاهی ابهام یا عدم انطباق با وقایع تاریخی در آن دیده می‌شود.

این اثر در واقع مروری منسجم و نقادانه بر بخشی از یادداشت‌های منتشرشده در ۱۹ جلد کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی است. آن‌طور که در معرفی کتاب آمده، نویسنده معتقد است اهمیت یادداشت‌های هاشمی به دلیل شخصیت و نقش او در تاریخ ایران است. اما به صرف اعتبار نویسنده یادداشت‌ها نباید آن‌ها را بی‌چون و چرا پذیرفت. لازم است نقاط ضعف و قوت آن‌ها روشن شود تا پژوهشگران و عامه مردم نسبت به آن‌ها آگاهی احتمالی پیدا کنند.

بخش عمده «تأملی در یادداشت‌های آقای هاشمی» به بررسی تطبیقی، بازخوانی قطعات منتخب یادداشت‌ها، و نقد محتوایی آن‌ها اختصاص دارد به این معنا که نویسنده تلاش می‌کند نشان دهد برخی گفته‌ها یا بازتاب حوادث در یادداشت‌ها یا منطبق با اسناد دیگر نیستند، یا با ابهام‌هایی روبه‌رو هستند.

طرح کتاب تأملی در زمینه یادداشت‌های هاشمی رفسنجانی بدون فهم جایگاه این منابع قابل تصور نیست. یادداشت‌های روزانه هاشمی از نظر بسیاری از تاریخ‌پژوهان، منبعی ارزشمند برای مطالعه تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در دهه‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۰ تلقی شده‌اند. در عین حال، برخی منتقدان چنین نوشته‌هایی را به بیان نظر شخصی، یادآوری گزینشی حوادث، یا حتی تلاش برای تبیین عملکرد و دیدگاه شخص می‌دانند که ممکن است تمام واقعیت‌ها را منعکس نکند. مثلاً در زمینه نقد ناشی از اختلاف دیدگاه‌ها، برخی عنوان کرده‌اند که هاشمی رفسنجانی در برخی خاطرات خود به دنبال اثبات صحت نظر خود بوده است و این موضوع باعث شده گزارش او از رویدادها به‌طور کامل منطبق با وقایع واقعی نباشد.

به‌طور خلاصه، کتاب «تأملی در یادداشت‌های آقای هاشمی» اثر مسعود رضایی یک بررسی نقادانه و تحلیلی از مجموعه یادداشت‌های روزانه آیت‌الله هاشمی رفسنجانی است یادداشت‌هایی که خود شخصیت سیاسی برجسته‌ای در ایران آن‌ها را از سال ۱۳۶۰ تا پایان عمرش نوشته و بعدها در ۱۹ جلد کارنامه و خاطرات منتشر شد.

این کتاب با هدف بازبینی، نقد، و کندوکاو در صحت و دقت بخش‌هایی از این یادداشت‌ها منتشر شده و می‌کوشد نشان دهد که تمام آنچه در این یادداشت‌ها آمده، دقیقاً با واقعیت منطبق نبوده یا ابهام‌هایی دارد که لازم است روشن شود.

کیانوش رضایی- منتقد*

انتهای پیام/