به گزارش گروه فرهنگ و هنر ایسکانیوز، صنعت اسباببازی در بسیاری از کشورها فقط یک حوزه سرگرمی نیست؛ یک بازار جدی، پردرآمد و حتی اثرگذار بر فرهنگ و سبک زندگی است. چین نمونه روشن این ماجراست. این کشور با زنجیره عظیم تولید، طراحی، بستهبندی و صادرات، سالهاست بخش بزرگی از بازار جهانی اسباببازی را در اختیار دارد و به یکی از قدرتهای اصلی این صنعت بدل شده است. اما پرسش درباره ایران این است که آیا ما نیز به اندازه اهمیت این صنعت، برای آن برنامهریزی کردهایم؟ و مهمتر از آن، صنعت اسباببازی ایران امروز در چه نقطهای ایستاده است؟
بازار اسباببازی ایران، بازاری کماهمیت یا حاشیهای نیست. گردش مالی این صنعت در ایران حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلیون دلار برآورد شده است که سهم تولید داخل از ۱۰۰ میلیون دلار سخن میگوید؛ عددی که اگر مبنای مقایسه قرار گیرد، نشان میدهد تولید داخل هنوز همه بازار را در اختیار نگرفته، اما بهوضوح از یک ظرفیت قابلتوجه برخوردار است. مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال ۱۴۰۴ طی خبری اعلام کرده بود که ۴۰ درصد بازار اسباببازی کشور در دست تولید داخلی است. این عدد یک نکته را روشن میسازند که ایران در صنعت اسباببازی وارد مرحلهای شده که دیگر نمیتوان آن را صرفاً مصرفکننده دانست، اما هنوز تا تبدیل شدن به یک بازیگر مسلط فاصله دارد.
از سویی، واردات همچنان بخش مهمی از این بازار را تشکیل میدهد. دادههای آماری نشان میدهد ایران در سال ۲۰۱۸ حدود ۲۸.۴ میلیون دلار اسباببازی وارد کرده است. در همان دادهها، چین با حدود ۲۴.۳ میلیون دلار بزرگترین مبدأ واردات بوده و نزدیک به ۸۵ درصد واردات این گروه کالایی را به خود اختصاص داده است. این رقم، هرچند مربوط به ۲۰۱۸ است و بهتنهایی تصویر امروز را کامل نمیکند، اما نشان میدهد وابستگی ایران به واردات اسباببازی، بهخصوص از چین، سابقهدار و معنادار بوده است. به بیان سادهتر، بازار ایران سالهاست به محصول خارجی عادت کرده و رقابت با آن، تنها با تولید انبوه ممکن نیست؛ کیفیت، طراحی و اعتماد مصرفکننده نیز تعیینکنندهاند.
اما صنعت اسباببازی ایران فقط در سطح عدد و آمار خلاصه نمیشود. تعداد واحدهای تولیدی فعال در این حوزه افزایش یافته است. بیش از ۶۰۰ واحد تولیدی در این صنعت فعالاند و ۱۱۰ واحد نیز شناسه خود را در سامانه جامع تجارت ثبت کردهاند. همچنین در سال ۱۴۰۴ بیش از ۴۰ میلیون اسباببازی توسط ۵۰ واحد فعال تولید شده است. چنین ارقامی نشان میدهد که این صنعت، صرفاً در سطح کارگاههای پراکنده نیست و به سمت ساختارمند شدن حرکت کرده است. همین امر را میتوان یکی از نشانههای پیشرفت دانست. صنعتی که پیشتر بیشتر با تولید محدود، غیرمتمرکز و گاه غیررسمی شناخته میشد، حالا در حال نزدیک شدن به نظم صنعتی است.
مسئله مهم، کیفیت و جذابیت محصول است. اسباببازی ایرانی در سالهای اخیر از نظر تنوع، طراحی و توجه به محتوا بهتر شده، اما هنوز با نمونههای خارجی در برخی حوزهها فاصله دارد؛ بهویژه در اسباببازیهای الکترونیکی، کنترلی، هوشمند و محصولاتی که نیازمند فناوری یا قالبسازی پیشرفتهاند. تولیدکننده داخلی در برخی بخشها توانسته محصولاتی با هویت فرهنگی ایرانی، آموزشی و کمهزینه عرضه کند، اما رقابت با برندهای خارجی فقط با «ایرانی بودن» ممکن نیست. خانوادهها معمولاً بهدنبال محصولی هستند که هم ایمن باشد، هم بادوام، هم زیبا و هم از نظر قیمتی قابلقبول. اگر یکی از این مؤلفهها کم باشد، حتی محصول داخلی هم ممکن است در ویترین بماند.
در بخشهایی از بازار، اسباببازی ایرانی توانسته جای خود را باز کند؛ مخصوصاً در محصولات آموزشی، فکری، فرهنگی و برخی بازیهای سادهتر. در سالهای اخیر، تولیدکنندگان داخلی تلاش کردهاند با تکیه بر قصهها، شخصیتهای بومی، مفاهیم دینی و آموزشی و حتی طراحیهای برگرفته از فرهنگ ایرانی، پیوندی عاطفی میان کودک و محصول ایجاد کنند. این بخش از بازار، معمولاً با استقبال بهتری روبهرو میشود، چون والدین هم به محتوای فرهنگی و هم به قیمت توجه دارند.
اما در مقابل، هنوز بخش قابلتوجهی از مصرفکنندگان، اسباببازی خارجی را جذابتر میدانند؛ نه لزوماً به دلیل کیفیت مطلق، بلکه به علت تنوع بیشتر، بستهبندی حرفهایتر، تبلیغات گستردهتر و جاافتادن نام برندها در ذهن خریدار. بنابراین محبوبیت اسباببازی ایرانی را باید «رو به رشد اما شکننده» توصیف کرد. اگر تولیدکننده داخلی بتواند کیفیت را بالا ببرد، طراحی را مدرنتر کند و شبکه توزیع بهتری بسازد، این محبوبیت میتواند بیشتر شود.
حامد تاملی نایب رئیس انجمن تولیدکنندگان اسباب بازی در گفتوگو با خبرنگار فرهنگی ایسکانیوز گفت: صنعت اسباب بازی در دنیا تقریبا یک گردش مالی صدوبیست میلیارد دلاری در سال دارد که نسبت به صنایع فرهنگی دیگر نمی توانیم بگوییم لزوما عدد خیلی بالایی است زیرا حوزه گردش مالی ویدئوگیم تقریبا نزدیک هشت تا ده برابر بیشتر از اسباب بازی است اما هرچه باشد به عنوان یک صنعت صنایع خلاق و صنعت فرهنگی در دنیا شناخته میشود.
وی ادامه داد: به خاطر تنوعی که این صنعت در چین دارد، تقریبا هفتاد تا هشتاد درصد اسباب بازی دنیا را چین تولید می کند. مخصوصا در حوزه «توی» چین پیشتاز است. اسباب بازی به دو بخش گیم و توی تقسیم بندی میشود. بازی های رومیزی و فکری حوزه گیم محسوب میشوند و خود اسباب بازیها مثل شمشیر و وسایل نقلیه و... حوزه توی محسوب میشوند که خود صنعت اسباب بازی تقریبا بالای هشتاد درصد به حوزه توی مربوط است و کمتر از بیست درصد هم به حوزه گیم ارتباط دارد.
تاملی با بیان اینکه حوزه توی در دنیا در دست چینیهاست و آنان این موضوع را راهبری میکنند خاطرنشان کرد: در بازی های فکری و بازیهای رومیزی، اروپا جزو برترینهاست مثل آلمان، فرانسه و اسپانیا. این کشورها فعالیت بسیار جدی دارند و استودیوهای طراحی فعالی دارند و البته بیشتر جنبه نشر دارند یعنی اصلا تولید کننده های این نوع بازی ها را ناشر میگویند.
وی تصریح کرد: در ایران هم اگر ما بخواهیم همین نسبت را ببینیم بیشتر فعالین ما که سعی می کنند در حوزه تولید فعالیت داشته باشند در بخش توی تقریبا کپی برداری صورت میگیرد یعنی در حوزه طراحی اسباب بازی با آن مفهوم سرگرم کننده، ما طراحی نداریم و صرفا تولید کنندههایی داریم که نمونه های خارجی را نمونه سازی می کنند و خیلی از مواقع بحث های فرهنگیای که دنبالش هستیم لزوما در این دسته از اسباب بازی ها منتقل نمیشود.
نایب رئیس انجمن تولیدکنندگان اسباب بازی تاکید کرد: اما در حوزه بازی های فکری و رو میزی، ما تولید کننده هایی داریم که در حوزه طراحی هم ورود کردند و وارد بحث های فرهنگی هم میشوند یعنی ما بازیهای رومیزی میبینیم که کاملا ایرانی است، با محتوای ایرانی، طراحی ایرانی و آن مفاهیم فرهنگی که ما نسبت به آن حساسیت داریم رعایت شده است. البته در این دسته هم قالب بازار کپی برداری است یعنی تقریبا نود و پنج درصد بازار بازی و اسباب بازی در ایران کپی است که از نمونه های خارجی کپیبرداری میشود و در بازار به فروش میرشد.
وی با بیان اینکه در حوزه واردات بعضی از وارداتها صرفه ندارد گفت: مثلا در حوزه بازی فکری، واردات صرفه ندارد زیرا مرتبط با حوزه چاپ است و در داخل کشور به صورت کامل میشود انجامش داد. اگر یک نسبتی را بخواهیم در نظر بگیریم بازار تقریبا هفتاد به سی است یعنی هفتاد درصد محصولات وارداتی و سی درصد، تولیدات داخلی است. این بحثی که اسباب بازی به عنوان یک کالای فرهنگی اولین محصولی که در اختیار کودک قرار می گیرد و جنبه های هویت سازی و جنبه های رشدی و تربیتی دارد توجه به این مسئله را پر اهمیت میکند اما همین اهمیت آنچنان که باید در حوزه سیاست گذاری به آن پرداخته نمیشود و در کلام شاید به این موضوع اشاره شود اما عملا ما نتوانستیم در قوانین خودمان اسباب بازی را به عنوان یک کالای فرهنگی معرفی بکنیم.
تاملی در پاسخ به این سوال سند ملی اسباب بازی چه نقشی در این بین ایفا میکند گفت: در یکی از بندهای سند ملی اسباب بازی به اینکه اسباب بازی یک کالای فرهنگی است اشاره میشود اما اینکه تصویب این سند هنوز به یکسال نرسیده و باید این مورد پیگیری بشود. وزارتخونه هایی مکلف هستند که به این امور بپردازند امل هنوز کسی به عنوان متصدی اصلی این کار را پیگیری نمیکند و در اجرا ضعف وجود دارد.
وی خاطرنشان کرد: نکتهای که وجود دارد این است که همه آن بندهایی که در این سند وجود دارد به کلی از جنس سیاست گذاری هایی است که باید در حوزه اجرا، هر وزارتخانه بر اساس شرایطی که دارد و بر اساس شرایط کنونی کشور اقداماتی را انجام بدهد به طور مثال وزارت دارایی باید در حوزه مالیات، اسباب بازی را به عنوان کالای فرهنگی ببیند و در بحث ارزش افزوده تمهیداتی کند اما تا الان این قضیه اتفاق نیفتاده و بعید است در کوتاه مدت این اتفاق بیافتد.
نایب رئیس انجمن تولیدکنندگان اسباب بازی ادامه داد: جالب است بدانید منابع رسمی اعلام کردند که در سال گذشته میزان صادرات و واردات اسباب بازی در کشورمان تقریبا برابر بوده است. البته صنعت اسباب بازی یک لطمه جدی که در کشور میبیند چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ فرهنگی بحث قاچاق است یعنی یک بخش جدی از بازار اسباب بازی به صورت قاچاق وارد کشور میشود و واقعا نظارت درست، اهرم فشار مناسب وجود ندارد.
وی تاکید کرد: در حوزه صادرات فعالیت انجام میشود و ما صادرات داریم اما همه چیز به شرایط کشور بستگی دارد. شرای بی ثباتی ارز، بی ثباتی امنیتی که در یک سال اخیر پیش آمده لطمه جدی زده به بازارهای صادراتی زده است. و مورد دوم که شاید خیلی مورد جدی است رقابت با چین است. در منطقه شاید بتوانیم بگوییم دو کشور تولید کننده در حوزه اسباب بازی وجود دارد که یکی ایران و دیگری ترکیه است که به جرئت می گویم تولید کننده های ایرانی بیشتر هم هستند اما برندهای ترکیهای در دنیا ترند و شناخته شده هستند.
تاملی در پایان سخنانش اظهار کرد: واقعا توان تولید ما و همین الان هم تولید ما در حوزه اسباب بازی خیلی بالاست. در منطقه ما تولید کننده دیگری نداریم و کشورهای همسایه قاعدتا مقاصد خیلی خوبی برای صادرات هستند. ما تقریبا در بازار عراق سالیان سال حضور خیلی جدی داشتیم اما رقیب اصلی ما چینیها هستند و رقابت کردن با قیمتی که آنان عرضه می کنند، تکنولوژی هایی که دارند، تیراژ جهانی که فروش دارند، قیمت تمام شده چه در خرید مواد اولیه و چه در تولید همه اینها باعث شده که در نهایت در رقابت با چینیها شکست بخوریم و بالاخره آنها مثل ما تحریم نیستند ما تحریم هستیم و ارتباطات جهانی محدودتری داریم که باعث میشود بازار جهانی مناسبی نداشته باشیم.
اگر بخواهیم تصویری منصفانه از صنعت اسباببازی ایران ترسیم کنیم، باید بگوییم این صنعت در سالهای اخیر از مرحله بیتوجهی مطلق عبور کرده و به مرحله برنامهریزی رسیده است. وجود سند ملی اسباببازی، رشد تعداد واحدهای تولیدی، آمارهای تازه درباره تولید و صادرات، و کاهش نسبی واردات، همگی نشانههایی از حرکتاند. اما هنوز مشکلاتی مانند قاچاق، ضعف دادههای رسمی، نابرابری در کیفیت، و نبود زنجیره کامل طراحی تا فروش، مانع از آن شدهاند که این صنعت به جایگاه واقعی خود برسد.
صنعت اسباببازی ایران، برخلاف ظاهر کوچک و کودکانهاش، مسئلهای جدی در اقتصاد فرهنگی کشور است. این صنعت اگر درست دیده شود، میتواند هم بازار بسازد، هم اشتغال ایجاد کند، هم فرهنگ منتقل کند.
انتهای پیام/
نظر شما