به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ موسیقی نواحی ایران بخشی از حافظه زنده یک سرزمین است؛ مجموعهای از روایتها، آیینها، شادیها، سوگها و تجربههای تاریخی مردمانی که نسل به نسل منتقل شدهاند. در میان استانهای کشور، کرمان یکی از مهمترین خاستگاههای این میراث محسوب میشود؛ سرزمینی که تنوع قومی، گستردگی جغرافیایی و پیوند تاریخی مناطق مختلف آن، مجموعهای کمنظیر از نواهای محلی را شکل داده است. بازگشت جشنواره ملی موسیقی نواحی پس از چهار سال وقفه به کرمان، بیش از آنکه یک اتفاق تقویمی فرهنگی باشد، فرصتی برای سنجش یک نگاه مدیریتی است؛ اینکه آیا میتوان یک میراث ناملموس را از سطح اجراهای مناسبتی به یک سرمایه اقتصادی، اجتماعی و گردشگری تبدیل کرد یا همچنان آن را محدود به چند شب اجرا در سالنها باقی گذاشت.
در جهان امروز، فرهنگ دیگر صرفاً یک حوزه تزئینی و مصرفی نیست؛ بلکه به یکی از پایههای اقتصاد خلاق تبدیل شده است. بر اساس گزارشهای سازمان ملل، صنایع خلاق شامل موسیقی، هنرهای نمایشی، صنایعدستی، طراحی و میراث فرهنگی، یکی از سریعترین بخشهای در حال رشد اقتصاد جهانی محسوب میشود و بسیاری از کشورها تلاش کردهاند میراث فرهنگی خود را به یک مزیت رقابتی اقتصادی تبدیل کنند. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد آن دسته از جوامعی که توانستهاند هنرهای بومی خود را به برند تبدیل کنند، نه تنها هویت فرهنگی خود را حفظ کردهاند بلکه جریان جدیدی از گردشگری، اشتغال و سرمایهگذاری ایجاد کردهاند.
نمونه روشن این تجربه را میتوان در اسپانیا مشاهده کرد؛ جایی که موسیقی و رقص فلامنکو از یک سنت محلی در منطقه آندلس به یکی از شناختهشدهترین نمادهای فرهنگی جهان تبدیل شده است. ثبت فلامنکو در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو تنها یک عنوان فرهنگی نبود، بلکه زمینهای برای توسعه مدارس آموزشی، اجراهای گردشگری، جشنوارههای بینالمللی و جذب هزاران گردشگر علاقهمند به فرهنگ اسپانیا ایجاد کرد. امروز بخش مهمی از تجربه گردشگری آندلس با موسیقی فلامنکو گره خورده است و یک هنر بومی توانسته به یک زنجیره اقتصادی گسترده تبدیل شود.
مراکش نیز نمونه دیگری از پیوند موفق فرهنگ و اقتصاد است. موسیقی گناوا که ریشه در فرهنگ اقوام آفریقایی و عربی این کشور دارد، با ایجاد جشنوارههای تخصصی و جذب هنرمندان بینالمللی، از یک سنت منطقهای به یک برند فرهنگی جهانی تبدیل شده است. جشنواره گناوا در شهر اساویرا سالانه هزاران گردشگر داخلی و خارجی را جذب میکند و نشان میدهد که موسیقی بومی اگر با مدیریت حرفهای، بازاریابی و زیرساخت گردشگری همراه شود، میتواند به موتور محرک توسعه منطقهای تبدیل شود.
در ایران نیز نمونههایی از موفقیت نسبی وجود دارد. جشنواره موسیقی کوچه در بوشهر نشان داد که یک رویداد فرهنگی زمانی میتواند اثرگذاری اجتماعی و گردشگری پیدا کند که از قالب رسمی خارج شود و با زندگی مردم، فضای شهری و تجربه گردشگر پیوند بخورد. بوشهر توانسته بخشی از هویت موسیقایی خود را به تجربهای شهری تبدیل کند؛ تجربهای که گردشگر تنها برای شنیدن موسیقی نمیآید، بلکه برای لمس فرهنگ، معماری، غذا، مردم و فضای اجتماعی منطقه سفر میکند. این همان حلقهای است که هنوز بسیاری از رویدادهای فرهنگی ایران از جمله جشنواره موسیقی نواحی کرمان در دستیابی کامل به آن فاصله دارند.
کرمان از نظر ظرفیت فرهنگی، چیزی کمتر از بسیاری از نمونههای موفق جهانی ندارد. این استان با پیشینه تاریخی چند هزار ساله، تنوع اقلیمی، حضور اقوام مختلف و گستره جغرافیایی وسیع، مجموعهای از سبکهای موسیقی محلی را در خود جای داده است. از موسیقی مناطق کویری و روستاهای اطراف کرمان تا نغمههای جنوب استان و فرهنگ عشایری، هر منطقه دارای روایت موسیقایی ویژهای است که میتواند بخشی از هویت فرهنگی ایران را به جهان معرفی کند.
اما مسئله اصلی، نبود ظرفیت نیست؛ مسئله، تبدیل نکردن ظرفیت به محصول فرهنگی قابل عرضه است. تجربه جهانی نشان میدهد که میراث فرهنگی زمانی به ارزش اقتصادی تبدیل میشود که چهار عنصر در کنار هم قرار گیرند: حفاظت از اصالت، مدیریت حرفهای، بازاریابی جهانی و مشارکت بخش خصوصی. بسیاری از جشنوارههای فرهنگی ایران در مرحله نخست متوقف میشوند؛ یعنی اجرای برنامه انجام میشود اما پس از پایان رویداد، شبکهای از آموزش، گردشگری، فروش محصولات فرهنگی، ارتباطات بینالمللی و درآمد پایدار شکل نمیگیرد.
بازگشت جشنواره موسیقی نواحی به کرمان میتواند نقطه شروع اصلاح این مسیر باشد. اختصاص ۳۰ میلیارد تومان برای برگزاری این رویداد، اگرچه منابعی برای اجرای جشنواره فراهم میکند، اما ارزش واقعی این سرمایه زمانی مشخص میشود که خروجی آن فراتر از چند روز برنامه فرهنگی باشد. یک جشنواره موفق باید بتواند پس از پایان مراسم نیز اثر اقتصادی و فرهنگی خود را حفظ کند؛ از ایجاد بازار موسیقی و صنایع وابسته گرفته تا جذب گردشگر، تولید محتوا، آموزش نسل جدید و ایجاد ارتباط میان هنرمندان داخلی و خارجی.
یکی از چالشهای جدی جشنوارههای فرهنگی در ایران، ضعف در مستندسازی و آرشیو است. موسیقی نواحی برخلاف بسیاری از هنرهای مدرن، وابسته به انتقال نسل به نسل است و اگر ثبت علمی نشود، بخشی از این میراث به مرور از بین خواهد رفت. ایجاد یک آرشیو دیجیتال ملی از هنرمندان، سازها، روایتها، آیینها و اجراهای موسیقی نواحی میتواند کرمان را به یکی از مراکز مطالعات موسیقی بومی در منطقه تبدیل کند. دانشگاهها، پژوهشگران و مراکز فرهنگی میتوانند در این مسیر نقش مهمی ایفا کنند.
از سوی دیگر، مسئله جوانان یکی از مهمترین چالشهای آینده موسیقی نواحی است. تغییر سبک زندگی، گسترش رسانههای اجتماعی و کاهش ارتباط نسل جدید با سنتهای محلی، بسیاری از هنرهای بومی را با خطر فراموشی مواجه کرده است. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که حفظ سنت به معنای توقف در گذشته نیست؛ بلکه باید زبان ارتباط با نسل جدید پیدا شود. استفاده از فناوریهای دیجیتال، تولید محتوای کوتاه در شبکههای اجتماعی، آموزش آنلاین و ترکیب خلاقانه موسیقی سنتی با قالبهای جدید میتواند مسیر انتقال این میراث به نسل آینده باشد.
کرمان همچنین میتواند از ظرفیت گردشگری خود برای توسعه این جشنواره استفاده کند. این استان با داشتن آثار تاریخی همچون باغ شاهزاده ماهان، ارگ بم، روستاهای تاریخی، کویر لوت و صنایعدستی متنوع، ظرفیت تبدیل جشنواره موسیقی نواحی به یک بسته کامل گردشگری را دارد. در چنین مدلی، گردشگر فقط برای یک اجرای موسیقی سفر نمیکند؛ بلکه چند روز در استان حضور پیدا میکند، از جاذبههای تاریخی بازدید میکند، محصولات محلی خریداری میکند و در اقتصاد منطقه مشارکت دارد.
بررسی وضعیت استانهای موفق نشان میدهد که برند فرهنگی زمانی ساخته میشود که دستگاههای مختلف در کنار یکدیگر فعالیت کنند. در یزد، پیوند میراث تاریخی با گردشگری باعث شده هویت فرهنگی به بخش مهمی از اقتصاد شهر تبدیل شود. در اصفهان، موسیقی، هنرهای سنتی و معماری در یک روایت واحد فرهنگی عرضه میشوند. کرمان نیز میتواند چنین الگویی را دنبال کند؛ اما نیازمند عبور از نگاه رویدادمحور و حرکت به سمت نگاه برندمحور است.
آینده جشنواره موسیقی نواحی کرمان نباید صرفاً با تعداد اجراها، تعداد مهمانان یا اخبار منتشرشده سنجیده شود. معیار واقعی موفقیت، میزان اثرگذاری آن بر حفظ میراث فرهنگی، ایجاد فرصتهای اقتصادی، افزایش گردشگری و تبدیل شدن کرمان به یک مرجع ملی و منطقهای در حوزه موسیقی نواحی است. اگر این جشنواره بتواند میان هنر، اقتصاد، گردشگری و فناوری ارتباط ایجاد کند، میتواند به الگویی برای سایر استانهای ایران تبدیل شود.
کرمان امروز در برابر یک فرصت تاریخی قرار دارد؛ فرصتی که تنها درباره برگزاری یک جشنواره نیست، بلکه درباره نحوه نگاه به سرمایههای فرهنگی است. موسیقی نواحی اگر تنها روی صحنه باقی بماند، یک اجرای چندروزه خواهد بود؛ اما اگر به آموزش، گردشگری، اقتصاد خلاق و ارتباطات جهانی متصل شود، میتواند به صدای ماندگار یک تمدن تبدیل شود؛ صدایی که نه فقط گذشته کرمان، بلکه آینده فرهنگی و اقتصادی این استان را روایت خواهد کرد.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر./
نظر شما