به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ قصه زمانی یکی از مهم‌ترین ابزارهای انتقال تجربه، آموزش ارزش‌ها و شکل‌دهی به تخیل کودکان بود؛ روایتی که نه فقط برای سرگرمی، بلکه برای ساختن جهان ذهنی نسل‌های مختلف به کار می‌رفت. امروز اما تغییر سبک زندگی، گسترش فناوری و کاهش زمان گفت‌وگوهای خانوادگی باعث شده جایگاه قصه در زندگی کودکان دگرگون شود. در چنین شرایطی، تلاش برای بازگرداندن قصه به فضای عمومی، دیگر صرفاً یک فعالیت فرهنگی نیست؛ بلکه اقدامی برای تقویت ارتباط اجتماعی، سلامت روان و عدالت فرهنگی محسوب می‌شود.

رویدادهایی مانند «روز کودک، روز قصه» در همدان را می‌توان از همین زاویه بررسی کرد؛ رویدادی که فراتر از یک برنامه مناسبتی، به یک پرسش مهم درباره آینده فرهنگی کودکان پاسخ می‌دهد: چگونه می‌توان در دوره‌ای که کودکان بیش از هر زمان دیگری با محتوای سریع و دیجیتال مواجه‌اند، فرصت تجربه روایت، گفت‌وگو و خیال‌پردازی را حفظ کرد؟

همدان از گذشته یکی از مراکز مهم فرهنگی ایران بوده است؛ شهری که تاریخ آن با ادبیات، روایت‌های شفاهی، آیین‌ها و حافظه فرهنگی مردم پیوند خورده است. در چنین بستری، قصه‌گویی می‌تواند تنها یک برنامه آموزشی نباشد، بلکه بخشی از بازشناسی هویت فرهنگی نسل جدید باشد. کودکی که داستان‌های سرزمین خود را می‌شنود، تنها یک روایت دریافت نمی‌کند؛ بلکه با بخشی از گذشته، ارزش‌ها و تجربه اجتماعی جامعه خود ارتباط برقرار می‌کند.

با این حال، مسئله اصلی امروز فقط حفظ قصه‌های قدیمی نیست؛ بلکه یافتن زبان تازه‌ای برای ارتباط با کودکان امروز است. نسلی که از سال‌های ابتدایی زندگی با تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های دیجیتال و محتوای تصویری گسترده روبه‌رو است، نیازمند شیوه‌هایی متفاوت برای ارتباط فرهنگی است. قصه اگر بخواهد همچنان اثرگذار بماند، باید از قالب‌های سنتی فراتر برود و با ابزارهای جدید، روایت‌های خلاقانه و مشارکت فعال کودکان همراه شود.

تجربه کشورهای مختلف نیز نشان می‌دهد قصه و روایت همچنان جایگاه مهمی در نظام‌های تربیتی دارند. در بسیاری از نظام‌های آموزشی موفق، داستان‌گویی نه به عنوان فعالیتی تفریحی، بلکه به عنوان ابزاری برای تقویت مهارت‌های شناختی، افزایش توانایی حل مسئله، رشد همدلی و توسعه مهارت‌های ارتباطی استفاده می‌شود. پژوهش‌های حوزه روان‌شناسی کودک نیز بر نقش داستان در شکل‌گیری هویت، مدیریت احساسات و درک بهتر جهان اطراف تأکید دارند.

از این منظر، توسعه برنامه‌های قصه‌گویی در استان‌هایی مانند همدان می‌تواند بخشی از سیاست گسترده‌تر سرمایه‌گذاری فرهنگی باشد. سرمایه‌ای که برخلاف بسیاری از زیرساخت‌ها، اثر آن در کوتاه‌مدت قابل اندازه‌گیری نیست، اما در بلندمدت بر شکل‌گیری رفتار اجتماعی، اعتمادبه‌نفس و مشارکت نسل آینده تأثیر می‌گذارد.

یکی از ابعاد مهم این موضوع، مسئله عدالت فرهنگی است. فرصت دسترسی به کتاب، فعالیت‌های فرهنگی و برنامه‌های آموزشی خلاقانه در همه مناطق یکسان نیست. کودکان مناطق کمتر برخوردار، کودکان دارای نیازهای ویژه یا کودکانی که به دلایل مختلف در مراکز درمانی و حمایتی حضور دارند، ممکن است کمتر از فرصت‌های فرهنگی بهره‌مند شوند. انتقال قصه به مدارس، بیمارستان‌ها، مراکز نگهداری کودکان و فضاهای عمومی، می‌تواند گامی برای کاهش این فاصله باشد.

اما عدالت فرهنگی تنها با برگزاری چند رویداد مناسبتی محقق نمی‌شود. استمرار، آموزش قصه‌گویان، تولید محتوای متناسب با فرهنگ بومی و ایجاد شبکه همکاری میان نهادهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی از الزامات تبدیل چنین برنامه‌هایی به یک جریان پایدار است. تجربه بسیاری از طرح‌های فرهنگی نشان داده است که موفقیت آنها زمانی تضمین می‌شود که از یک برنامه مقطعی به یک سیاست بلندمدت تبدیل شوند.

در این میان، نقش خانواده‌ها نیز اهمیت زیادی دارد. بسیاری از پژوهشگران حوزه کودک معتقدند قصه زمانی بیشترین اثرگذاری را دارد که بخشی از زندگی روزمره کودک باشد، نه صرفاً برنامه‌ای که در یک مناسبت خاص تجربه می‌شود. چند دقیقه گفت‌وگو، خواندن یک داستان پیش از خواب یا تعریف خاطرات خانوادگی می‌تواند ارتباط عاطفی میان نسل‌ها را تقویت کند؛ ارتباطی که در زندگی پرشتاب امروز گاهی کمرنگ شده است.

از سوی دیگر، قصه می‌تواند ابزاری برای توجه به مسائل اجتماعی کودکان باشد. موضوعاتی مانند امنیت روانی، صلح، پذیرش تفاوت‌ها، امید، مسئولیت‌پذیری و همدلی، مفاهیمی هستند که گاهی بیان مستقیم آنها برای کودکان دشوار است، اما در قالب داستان می‌توانند به شکلی قابل فهم و ماندگار منتقل شوند.

آینده فرهنگی کودکان همدان به میزان توجه امروز جامعه به نیازهای غیرمادی آنها وابسته است. همان‌طور که ساخت فضاهای آموزشی و ورزشی برای رشد کودکان ضروری است، ایجاد فرصت‌های روایت، تخیل و گفت‌وگو نیز بخشی از تربیت نسل آینده محسوب می‌شود.

قصه شاید یک ابزار ساده به نظر برسد، اما در واقع حامل حافظه تاریخی، تجربه انسانی و ارزش‌های اجتماعی است. اینکه کودکان امروز چه داستان‌هایی می‌شنوند و چه روایت‌هایی را برای آینده با خود حمل می‌کنند، می‌تواند بخشی از مسیر شکل‌گیری جامعه فردا را تعیین کند. پرسش اصلی اینجاست که آیا قصه در همدان تنها مهمان یک رویداد خواهد بود یا دوباره به بخشی از زندگی روزمره کودکان بازخواهد گشت؟

خبرنگار: نازنین مولائی منظر

انتهای پیام./