به گزارش گروه دانشگاه ایسکانیوز، نشست هم‌اندیشی استادان گروه علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات با محور «علوم انسانی و افق‌های پیش‌رو» با حضور و سخنرانی سیدمحمود هاشمی معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی در سالن همایش دکتر حبیبی این واحد دانشگاهی برگزار شد.
هاشمی با بیان اینکه اگر علوم انسانی قرار است انسان را بشناسد، جامعه را تحلیل کند و آینده را بسازد، چرا گاهی از واقعیت‌های جامعه عقب می‌ماند، عنوان کرد: در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که تحولات آن با سرعتی بی‌سابقه رخ می‌دهد. هوش مصنوعی، شبکه‌های اجتماعی، اقتصاد دیجیتال، تغییر سبک زندگی، تحولات نسلی، بحران‌های زیست‌محیطی، تغییر الگوهای ارتباطی و دگرگونی‌های فرهنگی، همه در حال بازتعریف جهان پیرامون ما هستند.
وی با بیان اینکه امروز دیگر نمی‌توان با مفاهیم دیروز، همه مسائل امروز را توضیح داد و با راهکارهای دیروز به استقبال فردا رفت، افزود: علوم انسانی، دانشی برای زندگی واقعیست و نباید فقط در کتابخانه‌ها، کلاس‌های درس و صفحات مقالات دانشگاهی باقی بماند، علوم انسانی زمانی کارآمد است که بتواند به پرسش‌های واقعی مردم پاسخ دهد. پرسش‌های مردم نشان می‌دهد که علوم انسانی، یک دانش تجملی یا حاشیه‌ای نیست؛ بلکه ستون فهم جامعه و مسیر هدایت تحولات آن است. اگر فناوری به ما بگوید چه کاری ممکن است، علوم انسانی باید از ما بپرسد: آیا انجام آن کار درست است؟
معاون علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی با تبیین اینکه امروز با چهار واقعیت روبه‌رو هستیم، تشریح کرد: واقعیت نخست اینکه انسان در جهان امروز همچنان محور تحول است، بسیاری از تصمیم‌ها به داده، الگوریتم و هوش مصنوعی سپرده شده است؛ اما هیچ الگوریتمی به‌تنهایی نمی‌تواند درباره کرامت انسان، عدالت، اعتماد، معنا و مسئولیت اخلاقی تصمیم بگیرد.
هاشمی تأکید کرد: باید مراقب باشیم که انسان را به «کاربر»، «مصرف‌کننده»، «داده» یا «عدد آماری» تقلیل ندهیم، انسان، پیش از آنکه مشتری، کارمند، رأی‌دهنده یا تولیدکننده باشد، موجودی دارای هویت، احساس، باور، منزلت و حق انتخاب است. از این‌رو، آینده علوم انسانی باید آینده‌ای باشد که در آن، فناوری در خدمت انسان قرار گیرد؛ نه اینکه انسان در خدمت فناوری، بازار یا الگوریتم قرار گیرد.
وی با بیان واقعیت دوم گفت: مرز میان رشته‌ها دیگر کافی نیست، مسائل امروز، تک‌رشته‌ای نیستند. بحران آب فقط مسئله مهندسی نیست؛ به فرهنگ، اقتصاد، سیاست، رفتار اجتماعی و سبک زندگی نیز مربوط است. هوش مصنوعی فقط مسئله علوم کامپیوتر نیست؛ با اخلاق، حقوق، مدیریت، روان‌شناسی، ارتباطات و آینده اشتغال پیوند دارد .
معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: بانکداری فقط موضوعی اقتصادی نیست؛ اعتماد، عدالت اجتماعی، رفتار مصرف‌کننده و سرمایه اجتماعی نیز در آن نقش دارند؛ بنابراین به جای جزیره‌های علمی به شبکه‌های علمی نیاز داریم؛ به جای گفت‌وگوی محدود میان هم‌رشته‌ای‌ها به گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای نیاز داریم و به جای آنکه هر رشته فقط مسئله خودش را ببیند، باید مسائل جامعه را از زوایای مختلف بررسی کنیم. آینده متعلق به کسانی نیست که فقط در یک رشته عمیق‌اند؛ آینده متعلق به کسانی است که می‌توانند میان رشته‌ها پل بزنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی در تشریح واقعیت سوم توضیح داد: دانشگاه نباید از جامعه فاصله بگیرد، دانشگاه اگر از جامعه جدا شود به نهادی برای تولید مدرک تبدیل می‌شود؛ اما دانشگاهی که با جامعه گفت‌وگو کند، می‌تواند موتور تحول باشد. نیازمند دانشگاهی هستیم که مسئله‌های واقعی کشور را شناسایی کند، به زبان جامعه سخن بگوید؛ یافته‌های علمی را به سیاست و عمل تبدیل؛ دانشجو را نه فقط برای امتحان، بلکه برای زندگی و حل مسئله آماده و میان استاد، دانشجو، صنعت، دولت و جامعه ارتباط برقرار کند. پژوهش زمانی ارزشمند و اثرگذار است که بتواند کیفیت زندگی انسان‌ها را بهبود دهد.
هاشمی در تبیین واقعیت چهارم با بیان اینکه نسل جدید، مخاطب منفعل نیست، اظهار کرد: نسل جدید، نسل پرسشگر، مطالبه‌گر و مشارکت‌جوست. این نسل با اطلاعات گسترده رشد کرده و به‌راحتی اقتدارهای سنتی را نمی‌پذیرد. این مسئله برای دانشگاه یک تهدید نیست؛ یک فرصت است. نباید دانشجویان را فقط دریافت‌کننده اطلاعات بدانیم. دانشجو باید شریک گفت‌وگو، تولیدکننده ایده و مشارکت‌کننده در حل مسائل باشد.
به گفته معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی، اگر دانشگاه نتواند برای نسل جدید فضای گفت‌وگو، خلاقیت، تجربه و اثرگذاری ایجاد کند، فاصله میان دانشگاه و جامعه بیشتر خواهد شد.
هاشمی اضافه کرد: یکی از مهم‌ترین وظایف علوم انسانی در شرایط امروز، بازسازی امید اجتماعی است. امید، به معنای خوش‌بینی ساده‌لوحانه نیست. امید یعنی باور به اینکه انسان می‌تواند در ساختن آینده نقش داشته باشد. علوم انسانی باید به جامعه کمک کند تا مسائل خود را بهتر بشناسد؛ ظرفیت‌های خود را ببیند؛ از تجربه‌های گذشته درس بگیرد و آینده را نه به‌عنوان حادثه‌ای تحمیل‌شده، بلکه به‌عنوان عرصه‌ای برای انتخاب و مسئولیت درک کند.
به گفته وی، جامعه‌ای که امید خود را از دست بدهد، حتی با منابع فراوان نیز نمی‌تواند مسیر پیشرفت را طی کند؛ اما جامعه‌ای که سرمایه انسانی، اعتماد و امید دارد، می‌تواند از دشوارترین بحران‌ها عبور کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی در بخش دیگری از سخنانش اظهار کرد: علوم انسانی باید از توصیف صرف عبور کند؛ البته شناخت و تحلیل ضروری است؛ اما کافی نیست. باید به سمت علوم انسانیِ تحول‌آفرین حرکت کنیم؛ علمی که بتواند: مسئله را به‌درستی تشخیص دهد؛ راهکارهای بومی و اجرایی ارائه کند، پیامدهای تصمیم‌ها را پیش‌بینی و میان ارزش‌ها، واقعیت‌ها و نیازهای جامعه تعادل برقرار کند.
هاشمی با بیان اینکه این تحول نیازمند چند اقدام اساسی است، توضیح داد: این اقدامات اساسی؛ مسئله‌محوری، روش‌شناسی ترکیبی و نوآورانه، پیوند علم و عمل، توجه به اخلاق، بازگشت به هویت و مبانی بومی را شامل می‌شود.
وی واقعیت‌های پیش‌رو را هم تهدید و هم فرصت برشمرد و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند اشتغال را تهدید کند؛ اما می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای نیز بسازد. جهانی‌شدن می‌تواند هویت‌ها را تحت فشار قرار دهد؛ اما می‌تواند زمینه گفت‌وگوی فرهنگی را نیز فراهم کند. تحولات اجتماعی ممکن است نظم‌های قدیمی را به چالش بکشد؛ اما امکان شکل‌گیری الگوهای نوین مشارکت را نیز ایجاد می‌کند. آنچه آینده را تعیین می‌کند، فقط سرعت فناوری نیست؛ بلکه کیفیت فهم ما از انسان، جامعه و مسئولیت است.
عضو هیئت علمی دانشگاه با تأکید بر اینکه علوم انسانی باید به قلب تصمیم‌گیری، سیاست‌گذاری و پیشرفت بازگردد، گفت: آینده به دانشمندانی نیاز دارد که هم تخصص داشته باشند و هم دغدغه انسان؛ هم داده را بفهمند و هم درد جامعه را؛ هم با جهان ارتباط داشته باشند و هم ریشه‌های فرهنگی خود را بشناسند.
هاشمی ابراز امیدواری کرد که این نشست فقط یک گردهمایی علمی نباشد؛ بلکه نقطه آغاز گفت‌وگویی جدی درباره آینده علوم انسانی، مسئولیت دانشگاه و نقش ما در ساختن جامعه‌ای عادلانه‌تر، اخلاقی‌تر، خلاق‌تر و انسانی‌تر باشد.
بر اساس این گزارش، اعضای هیئت علمی گروه علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات در ابتدای این نشست به بیان دغدغه‌ها و مشکلات در مسیر تحول و ارتقای این گروه پرداختند که هاشمی توضیحات لازم را ارائه و برای پیگیری مسائل مطرح شده قول مساعد داد.
نظر شما