به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ در استانی که بخش مهمی از اقتصاد آن بر کشاورزی و بهره‌برداری از منابع طبیعی استوار است، گیاهان دارویی می‌توانند مسیری برای عبور از تولید سنتی و حرکت به سوی کشاورزی ارزش‌افزا باشند؛ مسیری که در آن ارزش محصول نه فقط با وزن برداشت‌شده، بلکه با کیفیت، فرآوری، بسته‌بندی، قابلیت ردیابی و قدرت حضور در بازارهای داخلی و خارجی تعیین می‌شود. آمار برداشت بیش از ۱۸ هزار تن گیاه دارویی در کرمان، در کنار تنوع حدود ۳۰۰ گونه، از ظرفیتی حکایت دارد که هنوز فاصله معناداری میان توان تولید و امکان خلق ارزش اقتصادی بیشتر در آن وجود دارد.
بر اساس اعلام ایمان کریم‌قاسمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان، میزان برداشت گیاهان دارویی در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ به ۱۸ هزار و ۹۰ تن رسید؛ رقمی که نسبت به حدود ۱۶ هزار و ۷۵۰ تن دوره پیشین، نزدیک به ۲۰ درصد افزایش نشان می‌دهد. نکته قابل‌توجه آن است که این رشد در شرایطی ثبت شده که سطح زیرکشت از حدود ۹۹۰۵ هکتار به ۸۶۵۸ هکتار کاهش یافته است؛ یعنی نزدیک به ۱۲٫۶ درصد افت سطح زیرکشت. این هم‌زمانی می‌تواند نشانه‌ای از بهبود عملکرد در بخشی از تولید باشد، اما برای نسبت‌دادن قطعی رشد به افزایش بهره‌وری، باید تغییرات ترکیب محصولات، شرایط اقلیمی، میزان برداشت هر گونه و عملکرد در واحد سطح نیز بررسی شود.
در میان محصولات این بخش، گل‌محمدی جایگاه محوری دارد. این محصول با سطح زیرکشت ۵۱۳۴ هکتار و تولید بیش از ۱۱ هزار تن، بزرگ‌ترین سهم را در میان گیاهان دارویی گزارش‌شده استان به خود اختصاص داده است. تمرکز بخش قابل‌توجهی از تولید بر یک محصول، از یک‌سو امکان شکل‌گیری صنایع تخصصی و زنجیره‌های تأمین منسجم را فراهم می‌کند و از سوی دیگر، اهمیت مدیریت ریسک بازار را افزایش می‌دهد. اگر تولیدکننده صرفاً به فروش محصول خام وابسته باشد، بخش مهمی از ارزش اقتصادی بالقوه گل‌محمدی در مراحل بعدی زنجیره، از استخراج اسانس و تولید گلاب تا فرآورده‌های آرایشی، بهداشتی و صنایع غذایی، در اختیار حلقه‌های دیگر قرار می‌گیرد.
زعفران نیز با سطح زیرکشت یک‌هزار و ۲۶۲ هکتار و تولید بیش از چهار تن، یکی از محصولات ارزشمند این حوزه در کرمان است. ارزش اقتصادی زعفران تنها به حجم اندک تولید آن محدود نمی‌شود؛ کیفیت کلاله، شیوه برداشت و خشک‌کردن، رعایت الزامات بهداشتی و اصالت محصول در تعیین قیمت نهایی نقش مهمی دارند. به همین دلیل، توسعه این محصول باید همراه با آموزش تخصصی، کنترل کیفیت و بسته‌بندی استاندارد باشد تا افزایش تولید به کاهش کیفیت یا افت قدرت رقابت در بازار منجر نشود. برای سرمایه‌گذاران نیز فرصت اصلی می‌تواند در ایجاد واحدهای تخصصی پاک‌سازی، درجه‌بندی، بسته‌بندی و عرضه محصول با هویت مشخص منطقه‌ای قرار داشته باشد.
در کنار این دو محصول، وسمه با بیش از ۳۰ هکتار سطح زیرکشت و ۹۳ تن تولید، گل گاوزبان با حدود ۹۲ هکتار و ۷۰ تن محصول و حنا با بیش از ۱۵ هکتار و حدود ۳۰ تن برداشت، بخشی از تنوع تولید استان را تشکیل می‌دهند. زیره سبز و سیاه، خاکشیر، شیرین‌بیان و روناس نیز از دیگر گونه‌های مطرح در ظرفیت گیاهان دارویی کرمان هستند. این تنوع می‌تواند به کاهش وابستگی درآمد کشاورزان به یک محصول کمک کند، مشروط بر آنکه انتخاب گونه برای هر منطقه بر اساس سازگاری اقلیمی، نیاز بازار، دسترسی به آب و هزینه تولید صورت گیرد. توسعه بی‌برنامه کشت، حتی برای محصولات کم‌آب‌بر، اگر بدون مطالعه بازار و ظرفیت اکولوژیک انجام شود، ممکن است به اشباع بازار یا فشار بر منابع طبیعی بینجامد.
مزیت مهم گیاهان دارویی، امکان تولید در برخی مناطق کم‌آب و استفاده از ظرفیت اقلیم‌های متفاوت استان است. بااین‌حال، کم‌آب‌بر بودن نسبی یک گونه به معنای بی‌نیازی آن از مدیریت علمی آب نیست. انتخاب بذر و نهال مناسب، بهبود روش‌های آبیاری، مدیریت خاک و برداشت اصولی می‌تواند عملکرد و کیفیت را افزایش دهد. در گونه‌هایی که از عرصه‌های طبیعی برداشت می‌شوند نیز رعایت ظرفیت تجدیدپذیری، جلوگیری از برداشت بی‌رویه و حفاظت از زیستگاه‌ها اهمیت دارد؛ زیرا تخریب منبع طبیعی، مزیت اقتصادی کوتاه‌مدت را به زیانی بلندمدت برای جوامع محلی تبدیل می‌کند.
مسئله تعیین‌کننده، اما فراتر از مزرعه و میزان برداشت است. به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان، در زمینه صنایع فرآوری، تبدیلی و بسته‌بندی سرمایه‌گذاری‌هایی انجام شده و محصولات این حوزه نیز به خارج از کشور صادر می‌شوند؛ بااین‌حال، فرصت‌های سرمایه‌گذاری همچنان باقی است. تکمیل زنجیره ارزش مستلزم آن است که تولیدکنندگان به مراکز جمع‌آوری، آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت، واحدهای فرآوری، شبکه‌های توزیع و بازارهای صادراتی متصل شوند. ایجاد تعاونی‌های تخصصی، قراردادهای شفاف میان کشاورزان و خریداران و توسعه برندهای منطقه‌ای نیز می‌تواند قدرت چانه‌زنی تولیدکنندگان را افزایش دهد و از فروش محصول با قیمت‌های نامتناسب جلوگیری کند.
صادرات پایدار نیز صرفاً با افزایش حجم محصول محقق نمی‌شود. بازارهای هدف، الزامات بهداشتی، استانداردهای کیفی، ثبات عرضه، بسته‌بندی متناسب با سلیقه مصرف‌کننده و امکان رهگیری منشأ محصول، عواملی هستند که بر قدرت رقابت اثر می‌گذارند. برای کرمان، حرکت از فروش مواد خام به عرضه محصولات فرآوری‌شده می‌تواند فرصت ایجاد مشاغل تخصصی در حوزه‌های آزمایشگاهی، فنی، بسته‌بندی، بازاریابی و تجارت را گسترش دهد؛ فرصت‌هایی که در صورت استقرار متناسب واحدها در مناطق تولیدکننده، امکان توزیع بخشی از منافع اقتصادی میان شهرها و روستاهای استان را نیز فراهم می‌کنند.
آینده گیاهان دارویی کرمان را نباید فقط با رکورد برداشت سنجید. افزایش تولید زمانی به توسعه پایدار منجر می‌شود که درآمد خالص کشاورزان رشد کند، مصرف آب به‌صورت علمی مدیریت شود، منابع طبیعی آسیب نبینند و سهم تولیدکننده از ارزش نهایی محصول افزایش یابد. آمار ۱۸ هزار تنی و تنوع ۳۰۰ گونه‌ای، نقطه اتکای مناسبی برای این حرکت است؛ اما تبدیل این ظرفیت به مزیت رقابتی پایدار، به پیوند میان دانش کشاورزی، سرمایه‌گذاری صنعتی، استانداردسازی و بازاریابی حرفه‌ای نیاز دارد. کرمان زمانی از گنجینه گیاهان دارویی خود بیشترین بهره را خواهد برد که محصول از مزرعه فراتر برود و ارزش افزوده آن در یک زنجیره کامل، شفاف و پایدار شکل بگیرد.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر./
نظر شما