گروه اقتصادی ایسکانیوز؛ بازار سهام در پایان هفته‌ای که گذشت، با وجود تلاش‌هایی برای بازگشت تقاضا، نتوانست تصویر اطمینان‌بخشی از خود به نمایش بگذارد. شاخص کل بورس که در پایان هفته معاملاتی قبل در محدوده ۸ میلیون و ۱۷۳ هزار واحد قرار داشت، در آخرین روز معاملاتی هفته به حدود ۷ میلیون و ۹۶۷ هزار واحد رسید و در مجموع هفته نخست آبان را با افتی نزدیک به ۲.۵ درصد به پایان رساند. شاخص هم‌وزن نیز حدود ۲ درصد کاهش یافت. هرچند معاملات چهارشنبه با رشد حدود نیم‌درصدی شاخص کل همراه شد، این بازگشت هنوز برای تغییر فضای کلی بازار و عبور دوباره از مرز روانی ۸ میلیون واحد کافی نبود.
در واقع، بازار در نقطه‌ای ایستاده که معامله‌گران بیش از آنکه به متغیرهای معمول شرکت‌ها و صورت‌های مالی نگاه کنند، منتظر روشن‌شدن یک متغیر بیرونی هستند: سرنوشت تقابل سیاسی و نظامی ایران و آمریکا. آخر هفته گذشته بار دیگر خبرهای مربوط به میانجی‌گری و احتمال توافق در کانون توجه قرار گرفت؛ اما آنچه از تحولات دیپلماتیک دیده می‌شود، بیشتر از آنکه نشانه نزدیک‌شدن قطعی به توافق باشد، حکایت از ادامه چانه‌زنی بر سر شروط اولیه دارد.
توافق در ایستگاه تنگه هرمز؛ اختلاف بر سر نقطه شروع
در روزهای منتهی به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، تلاش‌های دیپلماتیک برای رسیدن به یک تفاهم محدود همچنان ادامه دارد. گزارش رویترز در جمعه ۸ آبان حاکی از آن است که میانجی‌های قطری بار دیگر به تهران بازگشته‌اند تا مسیر توافق میان ایران و آمریکا را دنبال کنند. با این حال، دو طرف هنوز بر سر ترتیب اقدامات اختلاف دارند: واشنگتن خواهان ورود موضوع هسته‌ای به مذاکرات از همان ابتداست، در حالی که تهران پایان محاصره بنادر و رفع محدودیت‌های صادرات نفت را پیش‌شرط پیشرفت مذاکرات می‌داند.
از مجموع اخبار منتشرشده چنین برمی‌آید که بازگشایی تنگه هرمز و تعیین تکلیف محاصره، می‌تواند محور یک تفاهم اولیه باشد و مسائل پیچیده‌تر به مذاکرات بعدی موکول شود. اما همین گام نخست نیز هنوز به نقطه توافق نرسیده است. به بیان دیگر، دو طرف درباره ضرورت عبور از وضعیت فعلی پیام‌هایی به واسطه‌ها منتقل می‌کنند، اما هنوز بر سر اینکه کدام طرف باید نخستین امتیاز را بدهد، توافقی شکل نگرفته است.
این وضعیت برای بازار سرمایه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بورس معمولاً پیش از آنکه نتیجه نهایی یک رویداد سیاسی مشخص شود، به احتمال وقوع آن واکنش نشان می‌دهد. انتشار خبر مثبت از مذاکرات می‌تواند بخشی از تقاضای عقب‌نشسته را به بازار برگرداند و در مقابل، تشدید اختلاف‌ها یا انتشار اخبار نظامی می‌تواند دوباره فروشندگان را در موقعیت برتر قرار دهد. بنابراین، تا زمانی که نشانه‌ای روشن از توافق یا کاهش پایدار تنش‌ها دیده نشود، دشوار است که صرف ادامه رایزنی‌ها را به‌عنوان سیگنال مثبت و قابل اتکا برای بازار سهام در نظر گرفت.
پس از انتخابات آمریکا؛ بازار با دو مسیر متفاوت روبه‌روست
آنچه به پیچیدگی شرایط اضافه می‌کند، نزدیک‌شدن انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکاست. این رویداد به‌تنهایی تعیین‌کننده سیاست خارجی واشنگتن نیست، اما در شرایط فعلی می‌تواند بر محاسبات سیاسی و زمان‌بندی تصمیم‌ها اثر بگذارد. در صورت ناکامی تلاش‌های دیپلماتیک، دو مسیر کلی پیش روی تحولات قرار می‌گیرد.
مسیر نخست، افزایش سطح تقابل و بازگشت به درگیری‌های نظامی گسترده‌تر است. در این سناریو، ریسک سیاسی و امنیتی دوباره به متغیر غالب بازارها تبدیل می‌شود و سرمایه‌گذاران برای حفظ نقدشوندگی و کاهش مواجهه با دارایی‌های پرریسک، محتاط‌تر عمل خواهند کرد. چنین فضایی می‌تواند فشار فروش را در بازار سهام افزایش دهد؛ به‌خصوص در نمادهایی که چشم‌انداز درآمد، صادرات یا فعالیت آنها به ثبات شرایط منطقه وابستگی بیشتری دارد.
مسیر دوم، ادامه فشار اقتصادی و تشدید محاصره، همراه با تلاش آمریکا برای افزایش تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز است. این سناریو در ظاهر از جنگ فراگیر فاصله دارد، اما لزوماً به معنای کاهش تنش نیست. محدودکردن مسیرهای اقتصادی و تلاش برای تغییر وضعیت تردد در آبراه راهبردی منطقه می‌تواند با واکنش متقابل ایران همراه شود و در نهایت، به چرخه تازه‌ای از تنش‌ها منتهی شود. از این منظر، محاصره و فشار اقتصادی را نمی‌توان الزاماً جایگزینی کم‌ریسک برای تقابل نظامی دانست.
برای بازار سرمایه، تفاوت این دو سناریو در درجه و سرعت اثرگذاری است؛ اما وجه مشترکشان، تداوم نااطمینانی خواهد بود. در چنین وضعیتی، سرمایه‌گذار نه می‌تواند با اطمینان روی توافق حساب کند و نه می‌تواند احتمال تشدید تنش را نادیده بگیرد. همین بلاتکلیفی، فضای مناسبی برای شکل‌گیری نوسان‌های رفت‌وبرگشتی و تصمیم‌های کوتاه‌مدت فراهم می‌کند.
پیش‌بینی بورس ۹ آبان؛ خریداران فرصت می‌بینند، فروشندگان ریسک
در چنین شرایطی، احتمالاً معاملات شنبه بیش از هر چیز بازتاب اختلاف نگاه معامله‌گران به آینده خواهد بود. یک سوی بازار، خریدارانی قرار دارند که افت قیمت‌ها و عقب‌نشینی شاخص را فرصتی برای ورود تدریجی می‌دانند. این گروه امیدوارند با کاهش تنش‌ها یا شکل‌گیری یک تفاهم اولیه، بخشی از زیان و عقب‌ماندگی بازار جبران شود. از نگاه آنها، قیمت‌های فعلی می‌تواند برای سرمایه‌گذاری با افق بلندتر جذابیت‌هایی داشته باشد؛ به‌ویژه در نمادهایی که از نظر بنیادی همچنان ظرفیت مناسبی دارند.
در سوی دیگر، فروشندگانی هستند که ترجیح می‌دهند پیش از روشن‌شدن نتیجه رایزنی‌ها و مشخص‌شدن مسیر تقابل، از میزان ریسک سبد خود بکاهند. برای این گروه، حتی احتمال وقوع یک رویداد نظامی یا تشدید محاصره نیز دلیل کافی برای تعویق خرید است. آنها ترجیح می‌دهند بخشی از سرمایه خود را نقد نگه دارند تا در صورت روشن‌شدن شرایط، با اطمینان بیشتری تصمیم بگیرند.
برآیند این دو نگاه می‌تواند بازاری کم‌رمق و پرنوسان ایجاد کند؛ بازاری که در آن ممکن است برخی نمادها با اتکا به ارزندگی یا اخبار اختصاصی با تقاضا مواجه شوند، اما جریان عمومی معاملات همچنان از اخبار سیاسی تأثیر بگیرد. با توجه به افت هفته گذشته، باقی‌ماندن شاخص کل در زیر مرز ۸ میلیون واحد و نامشخص‌بودن نتیجه مذاکرات، سناریوی محتمل‌تر برای شنبه، تداوم معاملات نوسانی با گرایش نسبی به منفی است. البته انتشار هر خبر معتبر و اثرگذار درباره توافق یا تشدید درگیری‌ها می‌تواند این برآورد را به‌سرعت تغییر دهد.
دلار و طلا؛ جابه‌جایی سرمایه مهم‌تر از جهش قیمت
در بازار ارز و طلا نیز نباید تمام واکنش‌ها را صرفاً در قالب افزایش یا کاهش قیمت خلاصه کرد. در شرایطی که نتیجه تحولات سیاسی هنوز مشخص نیست، تغییر ترکیب دارایی‌های سرمایه‌گذاران می‌تواند به‌اندازه تغییر قیمت‌ها اهمیت داشته باشد. بخشی از فعالان ممکن است برای کاهش ریسک، سهم دارایی‌های نقدشونده یا پوشش‌دهنده تورم را در سبد خود افزایش دهند و در مقابل، با روشن‌شدن نشانه‌های توافق، بخشی از این منابع دوباره به سمت بازار سهام حرکت کند.
از این رو، در نبود یک خبر تعیین‌کننده، الزاماً نمی‌توان از جهش فوری و یک‌طرفه دلار و طلا سخن گفت. آنچه محتمل‌تر به نظر می‌رسد، حساسیت بالای این بازارها به خبرهای سیاسی و جابه‌جایی موقعیت سرمایه‌گذاران میان ارز، طلا، سهام و سایر دارایی‌های تورمی است. البته در صورت وقوع شوک نظامی یا تغییر جدی در وضعیت تنگه هرمز، این برآورد نیز می‌تواند دستخوش تغییر شود.
در مجموع، بورس در نخستین روز معاملاتی هفته جدید با مسئله‌ای فراتر از ارزندگی سهام و عملکرد شرکت‌ها روبه‌روست. بازار برای انتخاب مسیر روشن‌تر، به نشانه‌ای از آینده روابط سیاسی و امنیتی نیاز دارد؛ نشانه‌ای که فعلاً در میان خبرهای ضدونقیض مذاکرات و احتمال تشدید فشارها، هنوز به دست نیامده است. بنابراین، انتظار می‌رود معاملات ۹ آبان همچنان با احتیاط، نوسان و برتری نسبی عرضه دنبال شود؛ مگر آنکه خبر تازه‌ای از مسیر دیپلماسی یا میدان، معادله انتظارات سرمایه‌گذاران را تغییر دهد.
بازار فعلاً نه آن‌قدر به توافق اطمینان دارد که با قدرت خرید کند و نه آن‌قدر از وقوع درگیری مطمئن است که همه خریداران را از میدان خارج کند؛ همین فاصله میان امید و نگرانی، مهم‌ترین عامل شکل‌دهنده معاملات شنبه خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما