به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ ثبت محوطه تاریخی هگمتانه در فهرست میراث جهانی یونسکو، جایگاه این اثر را برجسته کرده است؛ با این حال، عنوان جهانی بهتنهایی یک محوطه را به مقصدی شناختهشده برای گردشگران تبدیل نمیکند. معرفی علمی و چندزبانه، خدمات مناسب، روایت منسجم از گذشته و پیوند محوطه با جاذبههای همدان میتواند این اعتبار را به فرصتی برای توسعه گردشگری تبدیل کند.
هگمتانه بخشی از تاریخ شکلگیری قدرت سیاسی در ایران باستان را در لایههای خاک و آثار معماری خود حفظ کرده است. این محوطه با پیشینه مرتبط با مادها و دورههای پس از آن، هنوز پرسشهای پژوهشی بسیاری پیش روی باستانشناسان دارد. بازدید نباید به تماشای بقایای دیوارها و سازهها محدود بماند؛ گردشگر باید بتواند با کمک شواهد موجود، تصویری از ساختار شهر، زندگی ساکنان و جایگاه هگمتانه در تحولات تاریخی به دست آورد.
هرودوت از شهری با هفت حصار متحدالمرکز یاد کرده و هگمتانه را با فرمانروایی دیاکو و مرکزیت حکومت مادها مرتبط دانسته است. سنجش این روایت در کنار یافتههای میدانی، نیازمند پژوهش مستمر و پرهیز از سادهسازی تاریخ محوطه است. کاوشهای باستانشناسانی چون محمدرحیم صراف و مسعود آذرنوش، با آشکار کردن ساختارهای معماری، آثار خشتی و آجری و نشانههای شبکه آبرسانی، تصویری چندلایه از این شهر ارائه کردهاند که نمیتوان آن را به یک دوره تاریخی فروکاست.
ثبت جهانی هگمتانه در سال ۲۰۲۴ فرصتی برای معرفی آن به مخاطبان بینالمللی فراهم کرد، اما این عنوان بهخودیخود گردشگر جذب نمیکند. بازدیدکننده علاوه بر قدمت اثر، به کیفیت تجربه سفر توجه دارد: چه چیزی خواهد دید، چه روایتی خواهد شنید، چگونه به محوطه میرسد و آیا راهنمای تخصصی و امکانات مناسب در اختیارش قرار میگیرد؟ روایتگری علمی باید با نقشه، بازسازی مستند، محتوای چندرسانهای و راهنمایان آموزشدیده، گذشته را برای مخاطب قابل فهم کند.
معرفی بینالمللی نیز نباید به بازتاب خبر ثبت جهانی محدود شود. تولید محتوای چندزبانه، حضور در شبکههای تخصصی گردشگری، همکاری با تورگردانان خارجی و طراحی بستههای سفر فرهنگی میتواند هگمتانه را در مسیر انتخاب گردشگران قرار دهد. دسترسی مناسب و خدمات استاندارد نیز اهمیت دارد. دشواری سفر به ایران، محدودیتهای پرداخت و نگرانیهای سیاسی و امنیتی بر تصمیم گردشگران اثر میگذارد، اما این موانع نباید کاستیهای مدیریتی و معرفی مقصد را پنهان کند.
هگمتانه را نمیتوان جدا از همدان معرفی کرد. بازار تاریخی، سراها و گذرهای قدیمی، مسجد جامع و آرامگاههای بوعلیسینا و باباطاهر، هر یک بخشی از هویت شهر را بازتاب میدهند. پیوند این مکانها در قالب یک مسیر فرهنگی میتواند تجربهای کاملتر بسازد و نشان دهد تاریخ همدان به محوطه باستانی محدود نیست. چنین مسیری نباید تنها به نصب تابلو یا ساماندهی معابر خلاصه شود؛ بلکه به روایتی مستند نیاز دارد که یافتههای باستانشناختی، تاریخ اجتماعی، معماری و تحولات شهری را پیوند دهد.
باید میان محدوده ثبتشده و دیگر جاذبههای شهر نیز تفاوت قائل شد. آنچه در فهرست جهانی یونسکو ثبت شده، محوطه هگمتانه است، نه تمام بافت تاریخی همدان یا دیگر بناهای شهر. با این وجود، اعتبار جهانی این اثر میتواند زمینه معرفی هماهنگتر میراث شهری را فراهم کند؛ مشروط بر آنکه حفاظت محوطه، احیای بافت تاریخی، ساماندهی منظر شهری، ارتقای خدمات و مشارکت ساکنان و کسبه در برنامهای مشترک دنبال شود.
اکنون مسئله فقط اثبات اهمیت تاریخی هگمتانه نیست، بلکه چگونگی تبدیل این سرمایه به ظرفیتی فرهنگی، علمی و اقتصادی است. معیار موفقیت، تکرار عنوان ثبت جهانی نیست؛ زمانی میتوان از رونق گردشگری سخن گفت که بازدیدکنندگان از کشورهای مختلف با شناختی روشن به همدان سفر کنند، در محوطه تاریخ را دریابند و سپس در بافت قدیمی شهر ادامه آن روایت را دنبال کنند. تحقق این هدف به همکاری نهادهای میراثی، مدیریت شهری، فعالان گردشگری، پژوهشگران و جامعه محلی نیاز دارد.
خبرنگار: نازنین مولائی منظر
انتهای پیام./
نظر شما