به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، بحران آلودگی هوا در کلانشهرها، سالهاست میان هشدارهای جوی و تصمیمات اجرایی، پایی در پس و پایی در پیش، معلق مانده است. هواشناسی البته تنها ناقوس خطر را به صدا در میآورد و ابزار خاموش کردن آتش آلودگی در دست دیگران است. اما آیا هماهنگی میان این ناقوس با تیمهای امدادی و اجرایی در سطح مطلوب است؟ در دنیای مدلسازیهای جوی، دادهها حکم خون در رگهای یک سیستم را دارند. اما وقتی پیشبینی بستر (وضع جوی) بر دوش سازمان هواشناسی بیفتد و عامل مهار آلایندهها نهاد دیگری باشد چه بر سر میزان دقت هشدارهای قرمز و نارنجی و تاثیرش در کیفیت مهار آلایندگیها خواهد آمد؟
در ادامه گفتوگوی ایسکانیوز با سحر تاجبخش، رئیس سازمان هواشناسی کشور را بخوانید:
تاجبخش در پاسخ به این پرسش که آیا ناکامی در مقابله با بحران آلودگی هوا ناشی از استفاده از مدلهای سنتی است، گفت: ما در کشور از قانون هوای پاک پیروی میکنیم که بر اساس آن، هر وزارتخانه و دستگاهی تکالیف مشخصی دارد تا از طریق هماهنگیهای قانونی، روند آلودگی در کلانشهرها از جمله تهران را به سمت بهبود و کاهش هدایت کند.
وی با تبیین وظایف تخصصی سازمان هواشناسی اظهار کرد: تکالیف اصلی سازمان هواشناسی بر پایه پایش و پیشبینی وضع هوا استوار است و این سازمان تکلیفی برای ارائه روشهای کاهش آلایندهها یا پیشنهاد راهکارهای اجرایی در این زمینه ندارد.
تاجبخش با بیان اینکه وظیفه ما تنها پایش و پیشبینی است، افزود: به این معنا که بر اساس مدلهای جوی، وضعیت حداقل میزان آلودگی و چگونگی تغییر آن در آینده را بر اساس الگوهای جوی پیشبینی میکنیم و سپس با هماهنگی سازمان محیطزیست، دادههای مربوط به سیاهه انتشار را دریافت کرده و مدلها را برای ارائه پیشبینی اجرا میکنیم.
رئیس سازمان هواشناسی در واکنش به علل عدم موفقیت طرحهای فعلی در کاهش آلودگی، گفت: عوامل بسیار متعددی در این زمینه دخیل هستند، اما مهمترین آنها، تولیدکنندگان آلایندههای جوی شامل منابع ثابت و متحرک در کلانشهرها هستند؛ از خودروها گرفته تا کارخانهها و هر عاملی که منجر به انتشار آلاینده در جو میشود.
او با تحلیل شرایط اقلیمی در فصل زمستان اضافه کرد: وضعیت جوی در زمستانها به گونهای است که در صورت عدم فعالیت سامانههای جوی، هوای سرد و پایداری خواهد داشت. در این شرایط، وقتی آلایندهها در سطح کلانشهرها تولید میشوند، الگوهای جوی کمک چندانی به جابهجایی آنها نمیکنند و همین امر باعث تثبیت آلایندهها در سطح میشود. به همین دلیل است که ما شاهد روند افزایش غلظت آلایندهها، بهویژه در فصل زمستان هستیم.
وی با هشدار درباره آینده کیفیت هوا بیان کرد: اگر منابع آلاینده بهدرستی کنترل نشوند، حتی در فصل تابستان نیز با این چالش روبرو خواهیم بود؛ چرا که با افزایش تدریجی غلظت و ضخامت آلایندهها، حتی در شرایط گرم و با وجود حرکت رفت و برگشتی هوا، باز هم شاهد کاهش کیفیت هوا خواهیم بود.
وی با طرح این نکته، تأکید کرد: مدیریت منابع متحرک مانند خودروهای فرسوده و کنترل انتشار سوخت، نیازمند هماهنگی میان دستگاههای متعددی از جمله وزارت صمت، وزارت نفت و سازمان استاندارد است، اما مسئولیت اصلی ایجاد هماهنگی، پیگیری و نظارت بر اقدامات این دستگاهها بر عهده سازمان حفاظت محیطزیست میباشد.
تفاوت مدلهای اقلیمی و مدلهای پیشبینی آلودگی
تاجبخش در پاسخ به این موضوع که آیا مدلهای پیشبینی متناسب با تغییرات اقلیمی بهروز شدهاند، اظهار کرد: باید میان مدلهای اقلیمی و مدلهای پیشبینی آلودگی تفکیک قائل شد؛ پیشبینی آلودگی هوا بر اساس مدلهای اقلیمی انجام نمیشود. مدلهای اقلیمی صرفاً به ما نشان میدهند که شاخصهایی مانند بارش، دما، تبخیر و فشار در یک بازه زمانی فصلی نسبت به حالت نرمال، چه تغییری (بیشتر یا کمتر) خواهند داشت.
وی با بیان اینکه پیشبینی مخاطرات جوی مانند آلودگی هوا، گرد و خاک یا سیل، مستلزم استفاده از مدلهای کوتاهمدت حداکثر یک تا دو هفتهای است، افزود: برای پیشبینی آلودگی نمیتوان صرفاً به مدلهای اقلیمی تکیه کرد. با این حال، با قاطعیت میگویم که مدلهای پیشبینی وضع هوا بر اساس آخرین اطلاعات موجود، کاملاً بهروز هستند.
رئیس سازمان هواشناسی با اشاره به نیازهای فنی این حوزه گفت: برای پیشبینی دقیق آلودگی، ما نیازمند دادهها و اطلاعات در سطح ملی هستیم که از جمله آنها میتوان به سیاهه انتشار منابع آلاینده اشاره کرد؛ سیاههای که باید بهصورت پویا باشد.
تاجبخش در تشریح این موضوع گفت: به عنوان مثال، سازمان هواشناسی باید بداند که امروز در یک نقطه مشخص مانند اتوبان شهید همت در استان تهران، چه میزان آلاینده تولید شده است. این دادههای پویا باید با پیشبینیهای مربوط به باد و دما تلفیق شوند تا در نهایت یک خروجی قابل اعتماد از وضعیت آلودگی بهدست آید.
تاجبخش در پاسخ به این پرسش که عدم بهروز بودن سیاهه انتشار چه تاثیری بر دقت مدلها دارد، گفت: اگر سیاهه انتشار بهروز نباشد، اگرچه ما مدلها را اجرا میکنیم، اما خروجی حاصل، دقت لازم را نخواهد داشت. بنابراین، دسترسی مستمر به این دادهها برای رسیدن به پیشبینیهای با دقت بالاتر، یک ضرورت انکارناپذیر است.
رئیس سازمان هواشناسی در واکنش به این پرسش که آیا هشدارهای سازمان شما صرفاً جنبه توصیه دارد یا مبنایی برای تصمیمات اجرایی است، اظهار کرد: این موضوع در قانون هوای پاک بهدقت تبیین شده است؛ بر اساس پیشبینیهای سازمان هواشناسی مبنی بر پایداری جو، وزارت بهداشت میتواند درخواست تشکیل جلسه کمیته اضطرار را مطرح کند.
وی با اشاره به فرآیند تصمیمگیری در کلانشهرها اضافه کرد: در این جلسات، بر اساس پیشبینی ما از میزان پایداری هوا و تغییرات احتمالی غلظت آلایندهها، تصمیمات لازم اتخاذ میشود. از آنجا که سلامت مردم مهمترین عامل در این تصمیمات است، وزارت بهداشت این موضوع را از طریق کمیته اضطرار پیگیری میکند.
تاجبخش در ادامه اضافه کرد: در کمیته اضطرار، اعضای متعددی از جمله همکاران ما در استان تهران، استانداری، سازمان محیطزیست، سازمان آب و آموزش و پرورش حضور دارند تا در شرایط موجود، مدیریت وضعیت به بهترین شکل ممکن انجام شود.
او با بیان اینکه اقدامات انجامشده بر اساس پیشبینیها همواره با چالشهایی همراه است، گفت: اگرچه در برخی موارد اقدامات لازم انجام میشود، اما میزان کنترل اثرگذاری آنها بر وضعیت آلودگی بستگی به این دارد که دستگاههای دیگر تا چه حد تکالیف خود را بهدرستی انجام دهند.
وی در پاسخ به این ایده که فقدان مدیریت یکپارچه مانع از همافزایی دستگاهها شده است، اظهار کرد: عوامل متعددی در این میان دخیل هستند. ما در جلسات مشاهده میکنیم که برخی از دستگاهها برای اجرای تکالیف خود با مشکلات جدی روبرو هستند؛ قطعاً اگر این مشکلات تا حدی مرتفع شود، وضعیت مدیریت آلودگی هوا بهبود خواهد یافت، هرچند بخشی از این فرآیند نیز نیازمند مدیریت سختگیرانهتری است.
هماهنگی میان پیشبینی جوی و غلظت آلایندهها
رئیس سازمان هواشناسی در واکنش به وجود ناهماهنگی میان هشدار وارونگی و اقدامات پیشگیرانه، گفت: ترجیح میدهم در این مورد سازمان محیطزیست پاسخ بدهد، زیرا تکالیف تمامی دستگاهها در قانون مشخص شده است. اما باید تأکید کنم وقتی شرایط خاصی در جو حاکم میشود، این وضعیت با یک یا دو روز مدیریت نمیشود.
وی با بیان اینکه برای کاهش آلایندگی شهرها، نیاز به برنامهای جامع و فراتر از اقدامات تکبعدی است، اضافه کرد: برای رسیدن به هدف کاهش آلایندگی در کلانشهرها، باید برنامهای جامع با مشارکت همزمان وزارت صمت، وزارت نفت، وزارت نیرو، وزارت بهداشت، سازمان محیطزیست، سازمان هواشناسی و آموزش و پرورش اجرا شود. گاهی اوقات مشکلات در ساختار مدیریت اجرایی کشور، مانع از اجرای دقیق بسیاری از این موارد میشود.
تاجبخش در پاسخ به این پرسش که چه نهادی باید نقش فصلالخطاب یا هماهنگکننده را در زمینه آلودگی هوا ایفا کند، اظهار کرد: در تصمیمگیریهای مربوط به آلودگی هوا، دستگاههای متعددی مشارکت دارند و این موضوع همواره در دولت مورد بحث است. به نظر میرسد دستگاههایی که مسئولیت مدیریت اجرایی کشور را بر عهده دارند، یعنی وزارت کشور و استانداریها، باید با هماهنگی دستگاههای ذیربط، این شرایط را مدیریت کنند.
وی با اشاره به محدودیتهای عملیاتی در بازههای زمانی کوتاه، گفت: در بازههای کوتاهمدت، نهایت کاری که میتوانیم انجام دهیم اقدامات مسکنی نظیر محدود کردن تردد خودروها، اجرای طرح زوج و فرد یا تعطیلی مدارس است؛ اما اگر هدف، کنترل واقعی آلودگی هوا در کلانشهرها باشد، قطعاً باید برنامه جامع مندرج در قانون هوای پاک به طور کامل اجرا شود.
تاجبخش درخصوص تاثیر دادههای تکمیلی نظیر رطوبت نسبی و میزان تابش بر پیشبینی تولید آلایندههای ثانویه و جلوگیری از بحرانهای ناگهانی، اظهار کرد: اگرچه پیشبینی کیفیت هوا مستقیماً در حوزه وظایف سازمان حفاظت محیطزیست نیست، اما ما طبق قانون، هرگونه داده و اطلاعاتی را که دستگاههای اجرایی، مراکز علمی یا پژوهشی برای انجام امور خود مورد نیاز داشته باشند، در اختیار آنها قرار میدهیم.
وی با بیان اینکه این روند مستلزم وجود مقررات و درخواستهای رسمی است، افزود: هر کجا که نیاز به دادههای هواشناسی باشد، ما طبق ضوابط موجود، این اطلاعات را در اختیار مراجع مطالبهکننده قرار میدهیم؛ خواه این مرجع یک مرکز تحقیقاتی باشد یا یک دستگاه اجرایی.
استقلال علمی در برابر فشارهای جانبی
رئیس سازمان هواشناسی در واکنش به این ادعا که هشدارهای این سازمان ممکن است به دلیل وجود برخی حساسیتها و ملاحظات، با تأخیر یا با لحنی ملایمتر منتشر شود، گفت: ما بر اساس آنچه در اختیار داریم، تمام تلاش خود را به کار میگیریم تا بهترین خروجی را در مناسبترین زمان برای کاربرانمان تولید کنیم.
او با اشاره به وجود محدودیتها و چالشهای موجود در سازمان هواشناسی، اضافه کرد: سازمان هواشناسی نیز با کمبودها و نقایصی روبروست و ممکن است گاهی دچار اشتباه شود؛ اما باید تأکید کرد که کار ما پیشبینی است و نه پیشگویی؛ بنابراین تمام خروجیهای ما بر پایه دادهها و اطلاعات موجود است.
وی خاطرنشان کرد: ما در حوزه آلودگی هوا، بر اساس تکالیف خود تلاش میکنیم پایداری جو را زودتر از زمان وقوع، اطلاعرسانی کنیم که خوشبختانه در حال حاضر این امر برای کلانشهرها محقق شده است.
وی با تأکید بر حفظ استقلال تخصصی سازمان اظهار داشت: سازمان هواشناسی یک نهاد کاملاً تخصصی و علمی است و ما هرگز وارد بحثهای سیاسی نمیشویم. آرمان تمامی سازمانهای هواشناسی در سراسر جهان، حفاظت از جان و مال مردم است و از آنجا که آلودگی هوا یکی از عوامل اصلی به خطر انداختن سلامت عمومی است، ما در صدور هشدارها تمام تلاش خود را به کار میبندیم تا آنچه را که بر اساس واقعیتها بهترین و دقیقترین است، اعلام کنیم.
تاجبخش با تبیین مرز میان اعلام هشدار و اتخاذ تصمیم، گفت: ما واقعیتهای جوی را گزارش میکنیم، اما تصمیمگیری درباره اینکه در مقابل این هشدارها چه اقدامات اجرایی و مدیریتی انجام شود، بر عهده سازمانهای متولی است و نه سازمان هواشناسی.
انتهای پیام/
نظر شما