به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، در روزهایی که غرش موشک ها و اخبار ضد و نقیض، آرامش را از فضای عمومی جامعه ربوده، پرهیز از اضطراب افراطی برای حفاظت از سلامت روان فردی و خانوادگی اهمیت ویژه ای یافته است. اضطراب، نشانه ضعف نیست؛ بلکه واکنش طبیعی سیستمی است که برای حفاظت از جان ما طراحی شده است. با این حال، مدیریت این هیجانات در سطوح مختلف، نیازمند یادگیری، تمرین و مراقبت است. این موضوعی است که یک روانپزشک، در بررسی ابعاد مختلف سلامت روان در شرایط بحرانی بیان نمود.

در ادامه گفتگوی خبرگزاری ایسکانیوز با محمدرضا شالبافان، روانشناس و مشاور وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را بخوانید.

شالبافان، درخصوص تفاوت‌های بنیادین افراد در مواجهه با محرک‌های تنش‌زا اذعان کرد: نوع واکنش هر انسان به استرس کاملاً منحصربه‌فرد است و به ژنتیک، شخصیت، تجربیات قبلی و میزان تاب‌آوری او بستگی دارد و از این رو، هرگونه قضاوت یا مقایسه میان افراد و استفاده از جملاتی نظیر «چرا می‌ترسی؟» یا «باید قوی باشی»، نه تنها کمکی نمی‌کند، بلکه بار اضافی بر دوش فرد آسیب‌دیده می‌گذارد.

وی افزود: باید اجازه داد افراد واکنش‌های روانی خود را همان‌گونه که تجربه می‌کنند، ابراز نمایند.

هنر همدلی و مدیریت هوشمندانه اطلاعات

این متخصص سلامت روان با تبیین راهکارهای فوری برای مواجهه با استرس ناشی از جنگ بیان کرد: استرس جنگ به دلیل تکرار و عدم کنترل بر آن، بسیار سنگین است. در این شرایط، ارائه اطلاعات درست به مردم مانند آب روی آتش است و احساس امنیتِ از دست رفته را تا حدی بازمی‌گرداند.

مدیرکل سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی افزود: قدم بعدی، ارائه «کمک‌های اولیه روان‌شناختی» بر پایه همدلی و گوش دادن فعال است؛ به این معنا که بدون نصیحت یا مقایسه رنج‌ها، تنها شنونده اضطراب‌های فرد باشیم تا او احساس کند کاملاً درک شده است.

این روانپزشک با ایجاد تمایز میان استرس حاد و اختلال استرس پس از سانحه درباره بروز علائم روانی پس از حوادث خاطرنشان کرد: اختلال استرس حاد که با بی‌قراری، کابوس و احساس برگشت مجدد حادثه همراه است، در روزهای نخست یک واکنش طبیعی محسوب می‌شود و درمانگران به آن اختلال استرس حاد می گویند و باید فورا تحت درمان قرار بگیرد.

وی ادامه داد: اگر درمان صورت نگیرد و علائم بیش از یک ماه تداوم یابد و با تداعی غیرارادی و فلج‌کننده خاطرات حادثه همراه شود، فرد وارد مرحله «اختلال پس از حادثه» یا PTSD شده است.

حمله وحشت در میانه بحران

شالبافان در پاسخ به سوالی درباره حملات ناگهانی ترس گفت: حملات «پنیک» با احساس خفگی، تپش قلب شدید و ترس از مرگ همراه است. به اطرافیان فردی که این علائم در او بروز می کند توصیه می‌کنم در برخورد با فردی که دچار این حمله شده، باید اطراف او را خلوت کرد و با آرامش به او یادآوری کرد که این وضعیت گذراست و خطر مرگ وجود ندارد.

وی اضافه کرد: تکنیک‌های آرام‌سازی و تمرکز بر اشیای محیطی (ذهن‌آگاهی) می‌تواند به بازگشت فرد به حالت عادی کمک شایانی کند.

توجه به آسیب پذیری ویژه کودکان

مدیرکل سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت لکنت زبان، افت تحصیلی، شب‌ادراری و وابستگی شدید به والدین را از علائم ویژه و جدی اضطراب کودکان در شرایط بحرانی دانست و توصیه کرد: والدین باید با حفظ روتین‌های زندگی مانند بازی و گفتگو، به کودکان اطمینان دهند که تنها نیستند و به آن‌ها اجازه دهند ترس‌هایشان را بیرون بریزند.

قدرت شبکه‌های اجتماعی و آگاهی‌بخشی رسانه‌ای

شالبافان با تاکید بر نقش حیاتی حمایت‌های جمعی و آموزش عمومی گفت: اتصال به شبکه‌های اجتماعی و دوری از اخبار استرس‌زا، احساس بی‌پناهی را از بین می‌برد.

وی تأکید کرد: رسانه‌های جمعی موظفند در کنار اخبار سیاسی، آموزش‌های سلامت روان را به صورت زیرنویس یا بیلبوردهای شهری در اختیار مردم قرار دهند تا شهروندان بدانند در صورت بروز علائم، به کدام مراکز مشاوره یا بهداشتی مراجعه کنند.

به گفته شالبافان، حفظ روال عادی زندگی، حتی در سخت‌ترین شرایط، مهم‌ترین استراتژی برای صیانت از روان جامعه است.

وی در عین حال به نقش حیاتی «حمایت‌های اجتماعی» از طریق شبکه های اجتماعی اشاره کرد و گفت: در بحران‌هایی مثل جنگ، شبکه‌های اجتماعی (ارتباط با دوستان، خانواده و گروه‌های حمایتی)

مانع از فرو رفتن فرد در چاه انزوا می‌شوند.

این روانپزشک تأکید کرد: وقتی آدم‌ها با هم حرف می‌زنند، احساس بی‌پناهی و ناتوانی‌شان کم می‌شود و حضور در این گروه‌ها نه تنها فشار افکار منفی را کاهش می‌دهد، بلکه با ایجاد «اشتغال ذهنی مثبت»، امید و تاب‌آوری را در فرد بالا می‌برد تا بهتر با استرس مقابله کند.

مهم‌ترین راهکار پیشگیرانه، «آگاه‌سازی» است

مدیرکل سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با انتقاد از کمبود آموزش‌های عمومی در رسانه‌ها تصریح کرد: رسانه‌ها نباید فقط اخبار سیاسی و نظامی بگویند؛ بلکه موظفند با زیرنویس، بیلبوردهای شهری و پیام‌های آموزشی، به مردم یاد بدهند که علائم استرس چیست و در صورت بروز اضطراب شدید، دقیقاً باید به کدام مرکز درمانی یا مشاوره در محله خود مراجعه کنند.

خودمراقبتی و حفظ روتین زندگی

شالبافان با تشریح مهارت‌های خودمراقبتی پیشنهاد کرد: افرادی که دچار شوک شده‌اند یا حس می‌کنند کنترلی بر افکارشان ندارند، می‌توانند از تکنیک‌های «تمرکز بر لحظه» استفاده کنند؛ مثلاً با نام بردن و شمردن اشیای اطرافشان، ذهن را به واقعیت برگردانند.

وی در پایان تاکید کرد: حتی در سخت‌ترین روزها، نباید روتین‌های کوچک زندگی مثل ده دقیقه پیاده‌روی، غذا خوردن منظم یا فعالیت‌های روزمره را رها کرد. انفعال و دست کشیدن از زندگی، حال روان را بدتر می‌کند. شناسایی نزدیک‌ترین مراکز بهداشتی و پزشکان متخصص در محله زندگی، آخرین و حیاتی‌ترین قدم برای مدیریت بحران در سطح خانواده است.

انتهای پیام/