به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از اصفهان؛ آیین رونمایی از دومین شماره گاهنامه «چراغ صبح» با موضوع «میدان؛ واکاوی نظری تجمعات شبانه مردمی» با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران علوم انسانی، فعالان فرهنگی و رسانهای و کنشگران اجتماعی در اصفهان برگزار شد. در این نشست، سخنرانان از زوایای مختلف به بررسی تجربه تجمعات شبانه مردم در ماههای اخیر پرداختند؛ پدیدهای که به اعتقاد آنان نه صرفاً یک واکنش اجتماعی موقت، بلکه رخدادی مهم در تاریخ اجتماعی معاصر ایران است که ظرفیت تبدیل شدن به یک مسئله مطالعاتی و نظری را دارد.
شرکتکنندگان در این نشست با تأکید بر اینکه تجمعات شبانه مردمی در پی حوادث اخیر کشور به یکی از فراگیرترین اشکال حضور اجتماعی تبدیل شده است، بر ضرورت ثبت، مستندسازی و تحلیل علمی این تجربه تأکید کردند و آن را فرصتی برای بازاندیشی درباره مفاهیمی همچون مردم، مشارکت اجتماعی، سرمایه اجتماعی، ولایت، هویت ملی و نسبت جامعه و حاکمیت دانستند.
«چراغ صبح» تلاشی برای احیای فضای اندیشه در اصفهان است
در ابتدای این مراسم، فرزانه کمیلی مدیر واحد مطالعات راهبردی حوزه هنری استان اصفهان با تشریح روند شکلگیری گاهنامه «چراغ صبح» گفت: یکی از دغدغههای جدی ما در سالهای اخیر، افول نسبی فضای اندیشه و گفتوگو در اصفهان بوده است. اگر فضای فکری شهر را با سالهای پیش از کرونا مقایسه کنیم، بهوضوح شاهد کاهش تعداد و رونق محافل فکری و نظری هستیم.
وی افزود: این دغدغه وجود داشت که چگونه میتوان دوباره ظرفیت اندیشهورزی را در میان فعالان فرهنگی، دانشجویان و علاقهمندان علوم انسانی فعال کرد. به این نتیجه رسیدیم که نوشتن میتواند یکی از بهترین راهها باشد؛ چراکه نوشتن افراد را ناگزیر میکند دقیقتر بیندیشند، استدلالهای خود را منسجمتر ارائه کنند و در معرض نقد قرار دهند.
کمیلی با اشاره به سابقه انتشار مجله «چراغ» در اصفهان اظهار کرد: این نشریه از حدود سال ۱۳۹۰ فعالیت خود را آغاز کرده بود و دو شماره نیز منتشر کرد اما در ادامه متوقف شد. ما تصمیم گرفتیم به جای خلق یک برند جدید، همان مسیر را ادامه دهیم و با حفظ پیوستگی فرهنگی، انتشار چراغ را از سر بگیریم.
وی درباره موضوع شماره دوم گاهنامه گفت: در ابتدا قرار بود این شماره به موضوع وطن اختصاص پیدا کند و یادداشتها نیز در حال جمعآوری بود اما با وقوع جنگ و تحولات بعدی، احساس کردیم با پدیدهای مواجه شدهایم که نمیتوان از کنار آن عبور کرد. تجمعات شبانه مردمی از حیث گستردگی، استمرار و تأثیرگذاری، پدیدهای کمنظیر بود و سزاوار توجه جدی اندیشهای است.
او تأکید کرد: تلاش ما این بود که صرفاً روایتگر اتفاقات نباشیم بلکه از صاحبنظران بخواهیم با چارچوبهای نظری مشخص به تحلیل این پدیده بپردازند.
«بعثت مردم»؛ مفهومی برای فهم آنچه در خیابان رخ داد
مسلم امیرحاجیلو معاون امور شهرستانهای جبهه فرهنگی استان اصفهان، تجمعات شبانه را از منظر «بعثت مردم» تحلیل کرد و گفت: آنچه در این ایام در شهرهای مختلف دیدیم صرفاً یک حضور احساسی نبود. مردم در ساعات اولیه پس از شنیدن اخبار شهادتها و حملات دشمن، اندوه خود را به خشم تبدیل کردند و سپس این خشم به عزم اجتماعی بدل شد.
وی با اشاره به بیانات رهبر انقلاب افزود: رهبر معظم انقلاب پیشتر فرموده بودند که اگر حادثهای برای کشور رخ دهد، خداوند این مردم را برای دفاع از کشور مبعوث خواهد کرد. به نظر میرسد آنچه در این ایام رخ داد، مصداق همین بعثت بود.
امیرحاجیلو با مرور تجربه تاریخی انقلاب اسلامی گفت: امام خمینی (ره) پیش از آنکه یک انقلاب سیاسی رقم بزند، مردم را برانگیخت و به صحنه آورد. هنر امام این بود که مردم را از تماشاگر به بازیگر تبدیل کرد. امروز نیز مسئله اصلی همین است؛ اینکه مردم صرفاً حامی نباشند بلکه نقشآفرین باشند.
وی ادامه داد: دهه نخست انقلاب نشان داد هر جا مردم در میدان بودند، موفقیت حاصل شد؛ چه در دفاع مقدس، چه در نهضت سوادآموزی، چه در امنیت محلهها و چه در سازندگی. اما به مرور زمان بخشی از جامعه از موقعیت کنشگری فاصله گرفت و به سمت تماشاگر شدن حرکت کرد. یکی از مهمترین دستاوردهای این اجتماعات آن بود که بار دیگر مردم را به متن میدان بازگرداند.
خیابان چگونه روایت شکست را به روایت حماسه تبدیل کرد؟
علیاکبر بقایی پژوهشگر و مدیر فرهنگی، در تحلیل خود از تحولات اخیر، از چهار مفهوم «روایت ملی»، «امنیت ملی»، «حیثیت ملی» و «منزلت ملی» سخن گفت.
وی اظهار کرد: پیش از آغاز جنگ، جامعه با تکانههای اقتصادی و اجتماعی جدی مواجه شده بود و بخشی از سرمایه اجتماعی کشور آسیب دیده بود. دشمن نیز روی همین شکافها حساب باز کرده بود.
بقایی افزود: یکی از مهمترین تهدیدها در روزهای نخست این بود که روایتی از فروپاشی و آشفتگی از ایران مخابره شود؛ روایتی که نشان دهد جامعه دچار یأس و سرخوردگی شده است. اما آنچه در خیابان رخ داد، این روایت را تغییر داد.
وی گفت: حضور مردم در میدان، روایت شکست را به روایت حماسه تبدیل کرد. جامعه از موضع انفعال خارج شد و به صحنه آمد. این مسئله برای امنیت ملی و انسجام اجتماعی اهمیت فوقالعادهای داشت.
بقایی تأکید کرد: اکنون باید از مرحله دفاع عبور کنیم و به مرحله ساختن برسیم. خیابان صرفاً محل مطالبهگری نیست؛ میتواند بستری برای شکلگیری افقهای جدید در حوزه منزلت ملی، مشارکت اجتماعی و پیشرفت کشور باشد.
مردم چقدر فرصت سخن گفتن دارند؟
محمدصالح بینا فعال رسانهای و پژوهشگر، با روایت تجربههای میدانی خود از اجتماعات شبانه گفت: یکی از مهمترین کشفیات این روزها برای من این بود که مردم چقدر حرف برای گفتن دارند و چقدر فرصت بیان پیدا نکردهاند.
وی افزود: در بسیاری از شبها افراد عادی جامعه پشت تریبون قرار میگرفتند؛ از نوجوانان و دانشآموزان گرفته تا سالمندان. بعضی شعر میخواندند، برخی تحلیل ارائه میکردند و برخی صرفاً از تجربه زیسته خود میگفتند.
بینا با اشاره به حضور یک جوان مسیحی در یکی از این اجتماعات گفت: او ابتدا نگران بود که صحبتش منتشر شود اما پس از حضور روی صحنه، از تجربه زندگی خود گفت و در پایان جملهای بیان کرد که برای بسیاری از حاضران تأثیرگذار بود؛ اینکه داشتن رهبری که از حقوق مردم دفاع کند، نعمتی بزرگ است.
وی ادامه داد: این تجربه نشان داد که جامعه ما تشنه گفتوگو است اما مهارت گفتوگو کمتر در آن تمرین شده است. وقتی فرصت سخن گفتن فراهم میشود، بسیاری از افراد برای نخستین بار تلاش میکنند دیدگاههای خود را در فضای عمومی بیان کنند.
بینا همچنین از نقش زنان در این اجتماعات سخن گفت و افزود: یکی از مهمترین ویژگیهای این پدیده، حضور گسترده زنان بود. به نظر من بخش قابل توجهی از پویایی و استمرار این اجتماعات مدیون نقش زنان و خانوادههاست.
جامعه ایران فراتر از آن چیزی است که پیمایشها نشان میدهند
محمود فروزبخش اصفهانپژوه و نویسنده، در سخنان خود به تحلیل جامعهشناختی این رخداد پرداخت و گفت: سالهاست که درباره افول سرمایه اجتماعی، کاهش اعتماد عمومی و تضعیف سرمایه فرهنگی سخن گفته میشود و بخش زیادی از این تحلیلها نیز درست است. اما این ماجرا نشان داد که جامعه ایران لایههای عمیقتری هم دارد.
وی افزود: جامعه ایرانی در بزنگاههای تاریخی ظرفیتهایی از خود بروز میدهد که در سنجشهای معمول کمتر دیده میشود. این ظرفیتها زمانی فعال میشوند که احساس مسئولیت و اختیار در مردم شکل بگیرد.
فروزبخش با تأکید بر اهمیت مفهوم اختیار گفت: مردم زمانی به میدان میآیند که احساس کنند حضورشان مؤثر است. در این شرایط است که لایههای پنهان هویت تاریخی و فرهنگی جامعه فعال میشود.
وی همچنین تجمعات شبانه را بستری برای تربیت اجتماعی نسلهای جدید دانست و گفت: نسل امروز بیش از آنکه نیازمند آموزش مستقیم باشد، نیازمند تجربه است. حضور در چنین میدانهایی یک تجربه اجتماعی و فرهنگی زنده ایجاد میکند که آثار آن فراتر از آموزشهای رسمی خواهد بود.
مردم در صحنهاند؛ تجربهای که باید به دانشگاه منتقل شود
مهران رضایی عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان نیز با اشاره به تجربه فعالیت در آمریکا و بازگشت به ایران گفت: یکی از مهمترین نکاتی که در این ایام مشاهده کردم، حضور مستمر مردم در صحنه بود. این حضور نشان داد که جامعه ایرانی همچنان ظرفیت بالایی برای انسجام و مقاومت دارد.
وی با تأکید بر ضرورت ارتباط دانشگاه با این پدیده افزود: این تجربه نباید صرفاً در سطح روایتهای رسانهای باقی بماند. دانشگاهها باید به میدان بیایند و این رخداد را از منظرهای مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تمدنی مطالعه کنند.
تحقق ولایت در رفتار اجتماعی مردم
حجتالاسلام والمسلمین فرشاد توسلی با طرح مفهوم ولایت به عنوان محور تحلیل خود گفت: آنچه در خیابان مشاهده شد، صرفاً یک تجمع نبود؛ نوعی همسویی و یگانگی اجتماعی بود که میتوان آن را در چارچوب مفهوم ولایت فهم کرد.
وی افزود: برخی تصور میکردند شهادت فرماندهان و شخصیتهای برجسته موجب بروز رفتارهای هیجانی و غیرعقلانی خواهد شد اما آنچه رخ داد، متانت، عقلانیت و نظم اجتماعی بود.
توسلی ادامه داد: وقتی مردم در رفتار خود همان الگوهایی را تکرار میکنند که از رهبرانشان آموختهاند، میتوان از تحقق نوعی ولایت اجتماعی سخن گفت. این به معنای جایگزینی مردم با رهبری نیست، بلکه به معنای امتداد یافتن آن در سطح جامعه است.
«میدان»؛ آغاز یک گفتوگوی نظری
در این مراسم، حاضران بر این نکته تأکید کردند که تجربه تجمعات شبانه مردمی، صرفاً یک رخداد گذرا نیست بلکه پدیدهای است که میتواند به یکی از مهمترین موضوعات مطالعات اجتماعی و فرهنگی سالهای اخیر تبدیل شود.
به گزارش ایسکانیوز، دومین شماره گاهنامه «چراغ صبح» نیز با همین رویکرد منتشر شده است؛ تلاشی برای آغاز یک گفتوگوی نظری درباره پدیدهای که بسیاری از سخنرانان آن را نقطه عطفی در بازتعریف نقش مردم، هویت ملی و مشارکت اجتماعی در ایران معاصر دانستند.
خبرنگار: رامین ابویی
انتهای پیام/
نظر شما