به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ سال‌هاست که موسیقی نواحی کرمان در میان کوچه‌های قدیمی، آیین‌های محلی، روایت‌های عاشقانه و حماسی مردم این سرزمین جریان دارد، اما فاصله میان این گنجینه فرهنگی و جایگاه واقعی آن در اقتصاد فرهنگ کشور همچنان قابل توجه است؛ فاصله‌ای که برگزاری جشنواره‌هایی مانند جشنواره موسیقی نواحی می‌تواند فرصتی برای بازخوانی آن باشد، نه صرفاً یک رویداد چندروزه روی صحنه.

کرمان از جمله استان‌هایی است که تنوع فرهنگی آن حاصل هم‌نشینی اقوام، مناطق جغرافیایی متفاوت و تاریخ طولانی ارتباطات انسانی است. موسیقی این استان تنها مجموعه‌ای از نغمه‌ها و سازها نیست؛ بلکه روایت زندگی مردمانی است که در شرایط اقلیمی سخت، برای حفظ خاطرات، آیین‌ها و تجربه‌های جمعی خود از صدا و موسیقی استفاده کرده‌اند. از آوازهای کار و زندگی گرفته تا موسیقی آیینی و روایت‌های عاشقانه، هر قطعه بخشی از تاریخ اجتماعی یک منطقه را در خود نگه داشته است.

با این حال، تغییر سبک زندگی در دهه‌های اخیر باعث شده بسیاری از این گونه‌های موسیقایی با خطر فراموشی مواجه شوند. کاهش انتقال شفاهی میان نسل‌ها، مهاجرت جوانان از مناطق روستایی، تغییر ذائقه شنیداری و سلطه رسانه‌های دیجیتال، شرایطی ایجاد کرده که بسیاری از استادان موسیقی محلی دیگر مانند گذشته شاگردانی برای ادامه مسیر خود ندارند. مسئله اصلی امروز فقط حفظ یک آهنگ یا یک ساز نیست؛ مسئله حفظ نظام دانشی است که پشت آن موسیقی قرار دارد.

جشنواره‌های موسیقی نواحی در ایران طی سال‌های گذشته تلاش کرده‌اند بخشی از این خلأ را جبران کنند. نخستین دوره‌های این جشنواره‌ها با هدف شناسایی، ثبت و معرفی موسیقی اقوام شکل گرفتند و به مرور به محلی برای گردهمایی هنرمندان مناطق مختلف تبدیل شدند. هجدهمین دوره این رویداد نیز در کرمان فرصتی است تا دوباره توجه‌ها به ظرفیت‌های فرهنگی این استان جلب شود؛ اما تجربه دوره‌های گذشته نشان می‌دهد که برگزاری جشنواره به‌تنهایی نمی‌تواند ضامن ماندگاری یک میراث فرهنگی باشد.

تجربه استان‌هایی مانند خراسان، گیلان و کردستان نشان داده است که زمانی موسیقی بومی می‌تواند جایگاه گسترده‌تری پیدا کند که از مرز اجراهای محدود عبور کند و با آموزش، گردشگری، تولید محتوا و بازار فرهنگی پیوند بخورد. در برخی مناطق کشور، موسیقی محلی بخشی از تجربه گردشگری فرهنگی شده و گردشگران برای شنیدن اجراهای اصیل، حضور در آیین‌ها و شناخت فرهنگ بومی به آن مناطق سفر می‌کنند. این مدل می‌تواند برای کرمان نیز یک مسیر قابل بررسی باشد؛ استانی که همزمان ظرفیت‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی گسترده‌ای دارد.

از سوی دیگر، اقتصاد موسیقی در جهان امروز دیگر تنها به فروش بلیت وابسته نیست. انتشار دیجیتال آثار، تولید مستندهای موسیقایی، آموزش آنلاین، همکاری‌های بین‌المللی و حضور در جشنواره‌های جهانی، مسیرهای جدیدی برای درآمدزایی هنرمندان ایجاد کرده است. موسیقی نواحی ایران نیز می‌تواند از این ظرفیت استفاده کند؛ به شرط آنکه نگاه به آن از یک میراث صرفاً نمایشی به یک دارایی فرهنگی قابل توسعه تغییر کند.

در سطح ملی، ایران یکی از متنوع‌ترین کشورهای جهان از نظر فرهنگ‌های موسیقایی محسوب می‌شود. هر منطقه دارای زبان، ساز، ریتم و روایت‌های خاص خود است. اما نبود نظام جامع ثبت، آرشیو و حمایت حرفه‌ای باعث شده بخش زیادی از این سرمایه فرهنگی خارج از چرخه رسمی تولید و عرضه باقی بماند. بسیاری از نغمه‌ها تنها در حافظه چند نسل از استادان محلی باقی مانده‌اند و با از دست رفتن هر هنرمند، بخشی از این حافظه نیز در معرض نابودی قرار می‌گیرد.

کرمان در این میان شرایط ویژه‌ای دارد. گستردگی جغرافیایی استان، فاصله میان برخی مناطق، تنوع فرهنگی شهرستان‌ها و وجود جوامع محلی مختلف، فرصت بزرگی برای ایجاد یک نقشه جامع موسیقیایی فراهم می‌کند. چنین نقشه‌ای می‌تواند مشخص کند هر منطقه چه سبک‌هایی دارد، چه استادانی فعال هستند، چه سازهایی در حال فراموشی‌اند و چه ظرفیت‌هایی برای آموزش و معرفی وجود دارد.

اما چالش اصلی مدیریت فرهنگی آن است که بسیاری از برنامه‌های حوزه هنر هنوز وابسته به مناسبت‌ها و رویدادهای کوتاه‌مدت هستند. یک جشنواره می‌تواند توجه رسانه‌ها را جلب کند، هنرمندان را گردهم آورد و مخاطب ایجاد کند، اما ماندگاری زمانی اتفاق می‌افتد که پس از پایان جشنواره نیز برنامه‌ای برای آموزش، تولید، آرشیو و حمایت از هنرمندان وجود داشته باشد.

در بعد اجتماعی نیز موسیقی نواحی نقشی فراتر از سرگرمی دارد. این موسیقی می‌تواند به تقویت احساس تعلق اجتماعی، حفظ هویت محلی و ارتباط نسل جوان با ریشه‌های فرهنگی خود کمک کند. در دوره‌ای که بسیاری از جوامع با مسئله گسست فرهنگی میان نسل‌ها مواجه هستند، هنرهای بومی می‌توانند به عنوان پلی میان گذشته و آینده عمل کنند.

البته نگاه واقع‌بینانه ایجاب می‌کند که مشکلات موجود نیز دیده شود. محدودیت منابع مالی، نبود بازار حرفه‌ای برای بسیاری از هنرمندان محلی، ضعف زیرساخت‌های آموزشی و کمبود حمایت‌های مستمر از جمله موانعی است که مسیر توسعه موسیقی نواحی را دشوار کرده است. همچنین باید مراقب بود که در فرآیند معرفی این موسیقی، اصالت آن قربانی جذابیت‌های تجاری و تغییرات سطحی نشود.

آینده موسیقی نواحی کرمان به تصمیم‌هایی وابسته است که امروز گرفته می‌شود. اگر این میراث فقط در قالب جشنواره‌های دوره‌ای دیده شود، احتمالاً بخشی از ظرفیت آن همچنان ناشناخته باقی خواهد ماند؛ اما اگر به عنوان یک سرمایه فرهنگی، آموزشی و اقتصادی مورد توجه قرار گیرد، می‌تواند به یکی از عناصر مهم برند فرهنگی استان تبدیل شود.

هجدهمین جشنواره موسیقی نواحی می‌تواند نقطه‌ای برای بازنگری در نگاه به این هنر باشد؛ فرصتی برای اینکه کرمان نه فقط میزبان چند اجرای موسیقایی، بلکه صاحب یک برنامه بلندمدت برای حفظ، معرفی و توسعه میراث شنیداری خود باشد. پرسش اصلی آینده این نیست که چند هنرمند روی صحنه خواهند رفت؛ بلکه این است که چند روایت فرهنگی می‌توانند به نسل‌های بعد منتقل شوند.

خبرنگار: زهرا اسکندری

انتهای خبر/