به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ حدود دو سال از ثبت جهانی هگمتانه در فهرست میراث جهانی یونسکو می‌گذرد؛ رویدادی که در ششم مرداد ۱۴۰۳ رقم خورد و نام همدان را با عنوان میراث جهانی هگمتانه بیش از گذشته در فضای جهانی، میراثی و گردشگری مطرح کرد. با این حال، اکنون پرسش‌هایی درباره اقدامات انجام‌شده پس از این ثبت، وضعیت همکاری دستگاه‌های مختلف و سرنوشت الحاق بازار و بافت تاریخی همدان به پرونده جهانی هگمتانه مطرح است.

محمدرضا عراقچیان، عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا با اشاره به اهمیت ثبت جهانی هگمتانه، اظهار کرد: قرار گرفتن نام همدان در فهرست میراث جهانی، تنها یک عنوان برای این شهر نبود و در کنار ایجاد یک برند جهانی، مسئولیت اجتماعی و تاریخی بزرگی را متوجه مدیران کشور و به‌ویژه مدیران استان همدان کرد. به اعتقاد او، پس از چنین رویدادی باید نوع نگاه مدیران و شهروندان به هگمتانه تغییر می‌کرد و نگاه به این اثر از محدوده شهر، شهرستان و حتی کشور فراتر می‌رفت.

وی با طرح این پرسش که آیا چنین تغییر نگرشی در میان مدیران و اقشار مختلف جامعه شکل گرفته است یا خیر، افزود: همدان شهری است که از آغاز شکل‌گیری، ماهیت شهری داشته و همدان امروزی یا اکباتان قدیم، قدمتی دست‌کم به تاریخ پیش از میلاد دارد. عراقچیان تأکید کرد بسیاری از کشورهای آمریکایی، اروپایی و حتی کشورهای اطراف ایران دارای روز استقلال هستند و تاریخ شکل‌گیری آن‌ها در مقایسه با تمدن ایران و همدان کوتاه‌تر است، در حالی که همدان از ابتدا به‌عنوان یک شهر شناخته شده است.

این مدرس دانشگاه ادامه داد: بسیاری از شهرهای ایران در آغاز، واحدهای اجتماعی کوچک یا واحه بودند و به مرور به روستا، شهرک، مرکز بخش و سپس شهر تبدیل شدند، اما همدان از ابتدای حضور در تاریخ به‌عنوان یک شهر مطرح بوده است. به گفته او، جهانیان پس از ثبت هگمتانه با یکی از شهرهای بسیار قدیمی مواجه شدند و اکنون باید بررسی شود در برابر علاقه احتمالی گردشگران برای بازدید از چنین شهری، چه فرصت‌ها، امکانات و برنامه‌هایی برای آنان فراهم شده است.

عراقچیان با اشاره به عملکرد دستگاه‌های مختلف در روند ثبت جهانی هگمتانه، گفت: پیش از ثبت، اقدامات مؤثری از سوی مجموعه‌هایی مانند میراث فرهنگی، شهرداری، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و گروه‌های اجتماعی انجام شد و همکاری میان‌بخشی قابل توجهی شکل گرفت. همچنین شورای راهبردی در استانداری برای پیگیری ثبت جهانی تشکیل شد که اقدامی مناسب بود، اما پرسش اصلی این است که این هماهنگی و پیگیری پس از ثبت جهانی نیز ادامه پیدا کرده یا با کندی و توقف روبه‌رو شده است.

وی افزود: باید مشخص شود در درون مجموعه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و همچنین در میان دستگاه‌های خدمات‌رسان و سایر سازمان‌های استان، شهرستان و شهر همدان، پس از ثبت جهانی چه تغییراتی رخ داده است. به نظر می‌رسد در هر دو حوزه، روند اقدامات با کندی یا توقف مواجه شده و لازم است عملکرد دستگاه‌ها در این زمینه به‌صورت شفاف مورد بررسی قرار گیرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همچنین موضوع اعتبارات هگمتانه را مطرح کرد و گفت: میزان بودجه آثار تاریخی ثبت‌شده در یونسکو پس از ثبت جهانی افزایش می‌یابد و باید مشخص شود آیا چنین اتفاقی درباره هگمتانه نیز رخ داده است. میزان اعتبارات این مجموعه پیش از ثبت جهانی چه میزان بوده و اکنون چه تغییری کرده است؛ همچنین باید روشن شود اختیارات مدیر سایت هگمتانه، شهرستان همدان و مجموعه میراث فرهنگی استان پس از ثبت جهانی چه تفاوتی کرده و تعداد کارکنان سایت تاریخی هگمتانه نسبت به گذشته افزایش یافته است یا خیر.

عراقچیان تعداد بازدیدها و بازرسی‌های وزارتخانه از سایت هگمتانه را نیز از دیگر موضوعات قابل بررسی دانست و افزود: باید مشخص شود تعداد این بازدیدها پس از ثبت جهانی چه تغییری کرده است. در کنار آن، لازم است آمار گردشگران، با وجود شرایط جنگی موجود، مورد ارزیابی قرار گیرد و روشن شود آیا ثبت جهانی توانسته تحولی در میزان حضور گردشگران ایجاد کند. میزان ارتباط سایت هگمتانه با انجمن‌های گردشگری، تاریخی، ادبی، شعر و شاعری و همچنین رسانه‌ها نیز از جمله شاخص‌هایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

وی در ادامه به موضوع الحاق بازار و بافت تاریخی همدان به پرونده جهانی هگمتانه پرداخت و اظهار کرد: یکی از موضوعات مطرح در زمان ثبت جهانی، الحاق بازار و بافت تاریخی به هگمتانه بود که مقرر شد پس از برطرف شدن ایرادات فنی، خارج از نوبت بررسی شود. بر اساس ضوابط یونسکو، بازار و بافت تاریخی همدان پس از انجام مطالعات، ارائه توجیهات فنی و تشکیل پرونده می‌توانست خارج از نوبت ثبت شود و حتی امکان داشت این اتفاق همزمان با ثبت جهانی قلعه الموت انجام شود، اما چنین اتفاقی رخ نداد.

عراقچیان ادامه داد: به نظر می‌رسد این موضوع از سوی وزارتخانه با جدیت کافی دنبال نشده و در میان اولویت‌های نخست مقامات اجرایی استان، به‌ویژه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز قرار نداشته است. از نگاه یک شهروند همدانی قابل قبول نیست که حدود دو سال از ثبت جهانی هگمتانه گذشته باشد، اما اقدام مؤثری برای الحاق بازار و بافت تاریخی انجام نشده باشد. همچنین باید مشخص شود پس از ثبت جهانی هگمتانه، شورای راهبردی این مجموعه چند بار در استانداری تشکیل جلسه داده و مسئولیت پیگیری موضوعات گردشگری، ثبت تاریخی و الحاقات بر عهده کدام معاونت استانداری است.

وی با اشاره به حذف کمیسیون گردشگری از استانداری‌ها بر اساس یک بخشنامه کشوری، این موضوع را عاملی برای کم‌رنگ شدن جایگاه گردشگری در ساختار استانداری‌ها دانست و پیشنهاد کرد دفتر گردشگری مستقلی زیر نظر استاندار تشکیل شود. عراقچیان معتقد است چنین دفتری می‌تواند زمینه برگزاری منظم جلسات شورای راهبردی تپه هگمتانه و شورای راهبردی میراث فرهنگی را فراهم کند و از ظرفیت کارشناسان بخش خصوصی و دولتی، به‌ویژه متخصصان حوزه آثار تاریخی و مرمت در استان، بهره بگیرد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همچنین تأکید کرد هنوز بسیاری از مردم همدان با آثار و پیامدهای ثبت جهانی هگمتانه آشنایی کافی ندارند و نمی‌دانند این رویداد چه تأثیری بر بازار، کسب‌وکارها، دست‌فروش‌ها و زندگی روزمره شهروندان داشته است. به گفته او، در این زمینه کوتاهی صورت گرفته و در شهرهایی مانند اصفهان، کاشان و شیراز اقدامات گسترده‌تری برای استفاده از ظرفیت‌های گردشگری انجام شده است.

عراقچیان با اشاره به آسیب‌پذیری حوزه کشاورزی در برابر تغییرات اقلیمی و محدودیت ظرفیت‌های صنعتی همدان، افزود: این استان در مقایسه با برخی مناطق دیگر صنعت مادر قابل توجهی ندارد و در حوزه خدمات نیز ارزش افزوده محدودی ایجاد می‌شود؛ بنابراین اگر قرار است گردشگری یکی از ظرفیت‌های اصلی توسعه استان باشد، باید برای آن زمان، انرژی و برنامه مشخص اختصاص داد و همه دستگاه‌ها نیز موظف به همکاری با میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شوند.

در زمان ثبت جهانی هگمتانه، الحاق بازار و بافت تاریخی همدان به محدوده این پرونده مورد موافقت قرار نگرفت و مقرر شد پس از انجام اصلاحات و تکمیل الزامات، این بخش‌ها در قالب پرونده الحاقی مورد بررسی قرار گیرند. اکنون با گذشت حدود دو سال، همچنان اطلاع روشنی از مرحله پیگیری این پرونده منتشر نشده و پرسش درباره چرایی تأخیر در الحاق بازار و بافت تاریخی و وضعیت فعلی آن در میان کارشناسان و فعالان حوزه گردشگری باقی مانده است.

خبرنگار: نازنین مولائی منظر

انتهای خبر/