به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از زنجان؛ سرای ملک که در راسته بازار پایین و جبهه شمالی راسته سراج‌ها قرار گرفته، میراثی به‌جامانده از سال ۱۳۰۰ هجری قمری است که به همت «ملک‌التجار زنجانی» بنا شد. این سرا در ادوار مختلف، به‌ویژه در سال ۱۳۴۵ هجری قمری، مورد مرمت قرار گرفت تا صلابت ساختار معماری آن برای آیندگان حفظ شود.

این بنا با بهره‌گیری از الگوی حیاط مرکزی، نمونه‌ای کامل از سراهای تجاری دوره قاجار محسوب می‌شود. هندسه دقیق این مجموعه شامل پنج ورودی مجزا، حجره‌های پیرامونی، راسته‌های ارتباطی و یک هشتی مرکزی است که هر کدام با هدفی مشخص، هم‌افزایی فضایی ایجاد کرده‌اند. حیاط مرکزی به عنوان قلب تپنده این مجموعه، در گذشته نه‌چندان دور، کانون اصلی دادوستد بازرگانان زنجانی بود و نبض اقتصاد منطقه در حجره‌های دورتادور آن می‌تپید.

بدون تردید، چشم‌نوازترین بخش سرای ملک، هشتی مرکزی آن است. در این بخش، معماران قاجاری با بهره‌گیری از گنبدی با کاربندی ۱۶ضلعی، کاشی‌کاری‌های ظریف و طاق‌های سنتی، اوج مهارت خود را به نمایش گذاشته‌اند. آجرکاری‌های ظریف که در ترکیب با نورگیرهای هشتی فضایی روحانی و در عین حال پرشکوه ایجاد کرده، نشان‌دهنده احترام سازندگان بنا به اصول زیبایی‌شناسی و مهندسی معماری ایرانی است.

اگرچه با تغییر در شیوه‌های نوین حمل‌ونقل و الگوهای تجارت جهانی، سرای ملک بخشی از کارکرد انحصاری تجاری خود را از دست داده است، اما همچنان زنده و پویاست. فعالیت تعدادی از حجره‌ها در این سرا، ثابت می‌کند که پیوند این بنا با بازار زنجان قطع نشده است. سرای ملک امروزه به عنوان بخشی از بدنه بازار، نه تنها یک مرکز فعالیت اقتصادی، بلکه بخشی از هویت شهری و میراث فرهنگی زنجان محسوب می‌شود که هر گردشگر و علاقه‌مند به تاریخ را برای لحظاتی به گذشته‌های دور می‌برد.

حفاظت از این سرای تاریخی، در واقع حفاظت از حافظه جمعی شهر زنجان است. بناهایی از این دست، پتانسیل بالایی برای بازآفرینی شهری و جذب گردشگر دارند. ضروری است با همکاری نهادهای میراث‌فرهنگی و کسبه بازار، ضمن حفظ اصالت تاریخی، زمینه‌های احیای پویاییِ این فضا با کاربری‌های متناسب با بافت تاریخی فراهم گردد.

خبرنگار: علی صالحی

انتهای پیام./