به گزارش خبرنگار ایسکانیوز از استان خوزستان، شوشتر از جمله شهرهای تاریخی ایران است که بخش قابل توجهی از هویت آن با آب، معماری و زندگی شهری گره خورده است. ۱۳ عنصر از نظام آبی تاریخی شوشتر در سال ۲۰۰۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و کاروانسرای افضل نیز در سال ۲۰۲۳ به این فهرست اضافه شد؛ با این حال پرسش اصلی همچنان این است که این اعتبار جهانی تا چه اندازه توانسته به رونق اقتصادی و ایجاد فرصت‌های شغلی برای مردم شهر منجر شود.
فعالان گردشگری شوشتر معتقدند مشکل اصلی شهر کمبود جاذبه نیست، بلکه نبود برنامه‌ای است که جاذبه‌های پراکنده را به یک محصول گردشگری کامل تبدیل کند.
یکی از فعالان حوزه گردشگری شوشتر در این باره گفت: گردشگری شوشتر نباید به بازدید چندساعته از سازه‌های آبی محدود شود. گردشگری زمانی می‌تواند برای شهر ارزش اقتصادی ایجاد کند که مسافر پس از ورود، امکان اقامت، تفریح، خرید، استفاده از غذاهای محلی و بازدید از مجموعه‌ای از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی را داشته باشد.
به گفته وی، اقامت در خانه‌های تاریخی و اقامتگاه‌های بوم‌گردی، حضور در بازار، استفاده از ظرفیت رستوران‌های محلی و بازدید از روستاهای اطراف می‌تواند مدت ماندگاری گردشگر را افزایش دهد و در نتیجه سهم بیشتری از هزینه‌های سفر در اقتصاد محلی باقی بماند.
یکی دیگر از فعالان حوزه میراث فرهنگی نیز بر ضرورت معرفی شوشتر به عنوان مجموعه‌ای فراتر از سازه‌های آبی تأکید کرد و گفت: خانه‌های تاریخی، بافت قدیم، قلعه سلاسل، مسجد جامع، کاروانسرای افضل، بازار، آسیاب‌ها، آبشارها و رودخانه‌ها می‌توانند در قالب یک مسیر گردشگری به یکدیگر متصل شوند.
به اعتقاد فعالان این حوزه، چنین مسیری می‌تواند تجربه گردشگر را از یک بازدید کوتاه به یک برنامه یک یا دو روزه تبدیل کند؛ به‌گونه‌ای که بازدید از بناهای تاریخی، گردشگری آبی، غذا، خرید و اقامت در یک بسته واحد قرار گیرد.
میراث تاریخی؛ فرصت یا محدودیت برای سرمایه‌گذاری؟
یکی از چالش‌های مطرح‌شده از سوی فعالان گردشگری، نحوه مواجهه با بناهای تاریخی و امکان مرمت و بهره‌برداری از آنهاست.
یکی از فعالان گردشگری شوشتر با تأکید بر ضرورت حفاظت از آثار تاریخی گفت: حفاظت از بناها نباید صرفاً به معنای جلوگیری از تخریب یا اعمال محدودیت باشد. زمانی که مالک یک بنای تاریخی امکان تخریب یا تغییرات خاصی را ندارد، باید در مقابل مسیر مشخصی برای مرمت، بهره‌برداری و تأمین هزینه‌های نگهداری نیز وجود داشته باشد.
وی افزود: اگر یک شیوه بازسازی ممنوع است، باید مشخص شود چه نوع مرمتی مجاز خواهد بود و اگر کاربری فعلی امکان‌پذیر نیست، کاربری جایگزین متناسب با ارزش بنا پیشنهاد شود.
یکی دیگر از فعالان اجتماعی شوشتر نیز معتقد است در مواردی که مالک توان مالی مرمت یک بنا را ندارد، باید سازوکار مشخصی برای ورود سرمایه‌گذار بخش خصوصی وجود داشته باشد تا بنا بدون آسیب به ارزش تاریخی آن احیا شود.
در همین زمینه، فعالان گردشگری ورود بخش خصوصی به مرمت و بهره‌برداری از بناهای تاریخی را یکی از راهکارهای موجود می‌دانند. به گفته آنان، برخی بناهای واجد شرایط می‌توانند پس از مرمت و با رعایت ضوابط میراث فرهنگی به اقامتگاه، هتل سنتی، رستوران، موزه، گالری، مرکز فرهنگی یا بازارچه صنایع دستی تبدیل شوند.
تأکید میراث جهانی بر گردشگری یکپارچه
عاطفه رشنویی، مدیر پایگاه میراث جهانی سازه‌های آبی شوشتر، با اشاره به ظرفیت‌های این شهر اظهار کرد: شوشتر را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از چند اثر تاریخی دانست، بلکه ظرفیت گردشگری آن در پیوند میان منظومه آبی، بافت تاریخی، منظر رودخانه‌ای، فرهنگ و زندگی مردم شکل گرفته است.
وی افزود: ثبت سامانه آبی تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو، این شهر را در جایگاهی فراتر از یک مقصد معمول گردشگری قرار داده و برنامه‌ریزی برای توسعه گردشگری نیز باید متناسب با این ارزش جهانی انجام شود.
رشنویی ادامه داد: گردشگری زمانی می‌تواند به حفاظت و توسعه پایدار کمک کند که از معرفی صرف بناها عبور کرده و تجربه‌ای یکپارچه از تاریخ، آب، معماری، منظر و زندگی معاصر شهر برای گردشگر ایجاد شود.
مدیر پایگاه میراث جهانی سازه‌های آبی شوشتر، کیفیت تجربه گردشگر، افزایش ماندگاری، توزیع مناسب جریان بازدید و مشارکت جامعه محلی را از عوامل مؤثر در توسعه گردشگری دانست و بر سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بازدید، روایت‌گری علمی، آموزش جامعه محلی و احیای فضاهای تاریخی با کاربری‌های سازگار تأکید کرد.
سرمایه‌گذاری که از مسیر مجوزها عبور نمی‌کند
فعالان گردشگری شوشتر یکی دیگر از موانع توسعه این بخش را نبود اطلاعات شفاف برای سرمایه‌گذاران می‌دانند.
یکی از فعالان این حوزه گفت: سرمایه‌گذار باید از ابتدا بداند برای احیای یک بنا چه میزان سرمایه نیاز است، چه کاربری‌هایی امکان‌پذیر است، چه میزان تغییر می‌تواند در بنا ایجاد کند، فرآیند دریافت مجوزها چقدر زمان می‌برد و قرارداد بهره‌برداری با چه شرایطی منعقد خواهد شد.
وی افزود: می‌توان برای بناهای واجد شرایط، بسته‌های سرمایه‌گذاری مشخصی تهیه کرد که در آن وضعیت مالکیت، کاربری مجاز، برآورد اولیه هزینه مرمت، تسهیلات قابل دریافت و شرایط بهره‌برداری مشخص باشد.
به اعتقاد فعالان، چنین اقدامی می‌تواند ریسک ورود سرمایه‌گذار را کاهش دهد و مانع آن شود که سرمایه‌گذار برای رسیدن به مرحله اجرا، ماه‌ها میان دستگاه‌های مختلف برای دریافت اطلاعات و مجوزهای مورد نیاز در رفت‌وآمد باشد.
بازار و کشاورزی؛ حلقه‌های فراموش‌شده گردشگری
ظرفیت اقتصادی گردشگری شوشتر تنها به بناهای تاریخی محدود نیست. فعالان صنایع دستی معتقدند بازار و تولیدات محلی باید بخشی از برنامه گردشگری شهر باشند.
یکی از فعالان صنایع دستی شوشتر گفت: زمانی که گردشگر امکان خرید صنایع دستی، سوغات و محصولات محلی را داشته باشد، حضور او مستقیماً به درآمد تولیدکنندگان و فروشندگان منطقه تبدیل می‌شود.
از سوی دیگر، ظرفیت‌های کشاورزی شهرستان نیز می‌تواند به توسعه گردشگری روستایی و کشاورزی کمک کند. تولید محصولاتی مانند برنج، گندم و نیشکر در کنار طبیعت و روستاهای اطراف، امکان طراحی تجربه‌های متفاوتی برای گردشگران فراهم می‌کند.
رودخانه‌های کارون و گرگر نیز از دیگر ظرفیت‌هایی هستند که فعالان گردشگری بر استفاده بیشتر از آنها تأکید دارند. سامان‌دهی فضاهای پیرامون رودخانه، ایجاد مسیرهای پیاده‌روی و معرفی ارتباط میان آب و شکل‌گیری تمدن شوشتر می‌تواند بخشی از این ظرفیت را وارد چرخه گردشگری کند.
شوشتر به یک نقشه راه واحد نیاز دارد
مجموع این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد مسئله گردشگری شوشتر بیشتر از آنکه به کمبود جاذبه مربوط باشد، به نحوه اتصال این جاذبه‌ها و ایجاد یک زنجیره اقتصادی منسجم بازمی‌گردد.
فعالان گردشگری معتقدند میراث فرهنگی، شهرداری، دستگاه‌های اقتصادی و بخش خصوصی هرکدام بخشی از این زنجیره را در اختیار دارند؛ از حفاظت و احیای بناهای تاریخی گرفته تا بهبود دسترسی، مبلمان شهری، ارائه تسهیلات، ایجاد زیرساخت و سرمایه‌گذاری.
اعلام فهرست بناهای تاریخی قابل احیا و سرمایه‌گذاری نیز از مطالبات مطرح‌شده در این حوزه است؛ به‌گونه‌ای که سرمایه‌گذار از ابتدا بداند چه بناهایی امکان مشارکت یا واگذاری دارند و برای اجرای طرح خود باید چه مراحلی را طی کند.
شوشتر برای تبدیل شدن به یک مقصد ماندگار گردشگری، جاذبه کم ندارد؛ آنچه به نظر می‌رسد جای آن خالی است، زنجیره‌ای است که این جاذبه‌ها را به اقامت، غذا، خرید، صنایع دستی، گردشگری آبی، طبیعت و اشتغال محلی متصل کند.
اگر گردشگر به جای چند ساعت، یک یا چند شب در شوشتر بماند و هزینه سفر خود را در میان اقامتگاه، رستوران، بازار، صنایع دستی و سایر خدمات محلی توزیع کند، گردشگری می‌تواند از یک ظرفیت فرهنگی به یکی از پایه‌های اقتصاد شهر تبدیل شود؛ مسئله‌ای که تحقق آن بیش از هر چیز به برنامه‌ریزی یکپارچه، شفافیت سرمایه‌گذاری و همکاری دستگاه‌های متولی نیاز دارد.
انتهای پیام/
نظر شما