به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ افزایش پیچیدگی روابط اجتماعی، اقتصادی و خانوادگی باعث شده اختلافات میان افراد در بسیاری از جوامع، مسیرهای مختلفی برای حل‌وفصل پیدا کند. اگرچه دستگاه قضایی وظیفه رسیدگی به دعاوی و اجرای عدالت را بر عهده دارد، اما تجربه نشان داده است که همه اختلافات الزاماً نیازمند ورود مستقیم به فرآیند قضایی نیستند و استفاده از ظرفیت‌های صلح و سازش می‌تواند علاوه بر کاهش فشار بر محاکم، زمینه حفظ روابط اجتماعی را نیز فراهم کند.
در همین راستا، تفاهم‌نامه همکاری میان دادگستری کل استان کرمان و دانشگاه آزاد اسلامی با هدف توسعه فرهنگ صلح و سازش، گسترش داوری و استفاده از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی منعقد شده است. یکی از محورهای اصلی این همکاری، شناسایی و آموزش دانشجویان مستعد برای فعالیت به عنوان صلح‌یار در جامعه است؛ افرادی که می‌توانند در مسیر گفت‌وگو، میانجیگری و کاهش اختلافات نقش‌آفرینی کنند.
صلح‌یاران قرار نیست جایگزین ساختار رسمی قضایی شوند، بلکه نقش آنها ایجاد فرصت برای حل مسالمت‌آمیز اختلافات پیش از تبدیل شدن به پرونده‌های پیچیده است. این رویکرد بر این باور استوار است که بسیاری از اختلافات، اگر در مراحل ابتدایی و با حضور افراد آگاه و مورد اعتماد مدیریت شوند، امکان رسیدن به توافق میان طرفین بیشتر خواهد بود.
رئیس کل دادگستری استان کرمان با تأکید بر اهمیت ارتباط میان دستگاه قضایی و دانشگاه‌ها، بهره‌گیری از دیدگاه استادان، نخبگان و پژوهشگران را از محورهای مهم تحول در نظام قضایی دانسته است. حضور دانشگاهیان در موضوعات حقوقی می‌تواند علاوه بر ارتقای دانش تخصصی، زمینه ارائه راهکارهای علمی برای کاهش آسیب‌های اجتماعی و بهبود فرآیندهای حل اختلاف را فراهم کند.
یکی از تجربه‌های مطرح‌شده در این زمینه، برگزاری نشست‌های نقد آرای قضایی با حضور استادان دانشگاه، قضات، وکلا و دانشجویان حقوق است. چنین برنامه‌هایی می‌تواند به بررسی علمی تصمیم‌های قضایی، شناخت نقاط قوت و ضعف و نزدیک‌تر شدن فضای آموزشی دانشگاه به واقعیت‌های عملی نظام حقوقی کمک کند.
در کنار صلح و سازش مردمی، توسعه داوری نیز به عنوان یکی دیگر از مسیرهای کاهش ورودی پرونده‌ها به دادگاه‌ها مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس اعلام مسئولان قضایی استان، تاکنون برای ۹۳ نفر در کرمان پروانه داوری حرفه‌ای صادر شده است تا مردم بتوانند در اختلافات قابل ارجاع، از ظرفیت داوران دارای صلاحیت استفاده کنند.
داوری در بسیاری از نظام‌های حقوقی جهان به عنوان یکی از روش‌های مؤثر حل اختلاف شناخته می‌شود؛ روشی که می‌تواند زمان رسیدگی را کاهش دهد و طرفین اختلاف را به سمت راه‌حل‌های توافقی هدایت کند. توسعه این ظرفیت در استان کرمان می‌تواند بخشی از بار پرونده‌های قضایی را کاهش داده و امکان رسیدگی سریع‌تر به پرونده‌های مهم‌تر را فراهم کند.
در کنار آموزش دانشجویان صلح‌یار، استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی مانند هیئت‌های صلح در مساجد نیز مورد توجه قرار گرفته است. حضور افراد مورد اعتماد مردم، ائمه جماعات و اعضای هیئت‌امنای مساجد در حل برخی اختلافات محلی، می‌تواند به عنوان یک ظرفیت اجتماعی مکمل در کنار فرآیندهای رسمی قضایی عمل کند.
تجربه بسیاری از جوامع نشان داده است که پایان حقوقی یک اختلاف همیشه به معنای پایان کامل آثار اجتماعی آن نیست. گاهی حتی پس از صدور رأی، روابط میان افراد آسیب‌دیده باقی می‌ماند. به همین دلیل، سازش و گفت‌وگو می‌تواند علاوه بر حل موضوع حقوقی، به بازسازی روابط انسانی نیز کمک کند.
ورود دانشگاه‌ها به حوزه صلح و سازش نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا دانشجویان امروز، مدیران، متخصصان و فعالان اجتماعی آینده هستند. آموزش مهارت‌های گفت‌وگو، میانجیگری و حل تعارض می‌تواند نسلی را تربیت کند که در مواجهه با اختلافات، پیش از تقابل، مسیر تعامل و حل مسئله را انتخاب کند.
از سوی دیگر، پیوند میان فناوری‌های نوین و حوزه حقوق نیز در برنامه‌های جدید مورد توجه قرار گرفته است. برگزاری همایش ملی «داوری در عصر هوش مصنوعی» با هدف بررسی فرصت‌ها و چالش‌های استفاده از فناوری‌های نوین در فرآیندهای حقوقی، داوری و میانجیگری، نشان‌دهنده تغییر نگاه به آینده نظام حل اختلاف است.
هوش مصنوعی می‌تواند در حوزه‌هایی مانند تحلیل اطلاعات حقوقی، دسته‌بندی پرونده‌ها و ارائه ابزارهای کمکی به متخصصان نقش داشته باشد، اما استفاده از آن نیازمند بررسی‌های علمی و توجه به مسائل حقوقی، اخلاقی و انسانی است. دانشگاه‌ها می‌توانند در این مسیر نقش مهمی در تولید دانش و ارزیابی دقیق این فناوری‌ها داشته باشند.
کرمان با اجرای برنامه آموزش دانشجویان به عنوان صلح‌یار، در مسیر استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی برای کاهش اختلافات حرکت می‌کند. موفقیت این طرح اما به میزان آموزش صحیح، حمایت نهادی و اعتماد مردم به این سازوکارها وابسته خواهد بود.
آینده حل اختلاف در جامعه تنها در ساختمان دادگاه‌ها رقم نمی‌خورد؛ بلکه در گفت‌وگوهایی شکل می‌گیرد که پیش از تبدیل یک اختلاف کوچک به یک بحران بزرگ انجام می‌شوند. تربیت صلح‌یاران جوان می‌تواند گامی برای ساخت جامعه‌ای باشد که در آن فرهنگ تفاهم، جایگزین بخشی از چرخه طولانی اختلاف و دادرسی شود.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر/
نظر شما