به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ اعتیاد یکی از پیچیده‌ترین آسیب‌های اجتماعی عصر حاضر است؛ پدیده‌ای که تنها سلامت فرد را تهدید نمی‌کند، بلکه خانواده، اقتصاد، امنیت اجتماعی و سرمایه انسانی جامعه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، نگاه‌های جدید در حوزه مقابله با اعتیاد از تمرکز صرف بر درمان و مقابله انتظامی عبور کرده و به سمت بازتوانی اجتماعی، اشتغال، حمایت روانی و بازگشت فرد به جامعه حرکت کرده است.

در این میان، طرح حمایت از بهبودیافتگان اعتیاد در همدان به عنوان الگویی که با هدف همراهی افراد پس از ترک و جلوگیری از بازگشت آنها به مصرف اجرا شده، یک پرسش مهم را مطرح می‌کند؛ آیا جامعه فقط باید فرد گرفتار اعتیاد را از شرایط بحرانی خارج کند یا باید مسیر بازگشت او به یک زندگی سالم و مستقل را نیز فراهم سازد؟

تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که درمان اعتیاد بدون توجه به مرحله پس از درمان، موفقیت پایدار ایجاد نمی‌کند. فردی که پس از طی دوره ترک، بدون شغل، حمایت خانوادگی، مهارت اجتماعی یا امکان بازگشت به زندگی عادی وارد جامعه می‌شود، ممکن است دوباره با همان شرایطی مواجه شود که پیش از آن او را به سمت آسیب سوق داده بود. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان حوزه اجتماعی معتقدند مهم‌ترین بخش مبارزه با اعتیاد، ساختن مسیر جدید زندگی برای بهبودیافتگان است.

همدان با اجرای طرح حمایت از بهبودیافتگان تلاش کرده است این نگاه را تقویت کند؛ نگاهی که فرد بهبود یافته را نه یک تهدید اجتماعی، بلکه انسانی دارای ظرفیت بازگشت و نقش‌آفرینی می‌بیند. این تغییر نگاه اهمیت زیادی دارد، زیرا بسیاری از افراد گرفتار اعتیاد پس از درمان، با مانعی جدید به نام طرد اجتماعی مواجه می‌شوند؛ مانعی که گاهی از خود اعتیاد نیز اثرات طولانی‌تری دارد.

مسئله اشتغال یکی از اصلی‌ترین حلقه‌های مفقوده در مسیر بازگشت به جامعه است. فردی که پس از ترک اعتیاد نتواند درآمد پایدار داشته باشد یا احساس کند جامعه او را نمی‌پذیرد، در معرض خطر بازگشت قرار می‌گیرد. به همین دلیل، برنامه‌های موفق در جهان معمولاً ترکیبی از درمان، آموزش مهارت، حمایت روانی و ایجاد فرصت شغلی هستند.

اقتصاد نیز در این میان نقش مهمی دارد. اعتیاد علاوه بر هزینه‌های مستقیم درمان و مقابله، هزینه‌های غیرمستقیم زیادی به جامعه تحمیل می‌کند؛ از کاهش بهره‌وری نیروی کار گرفته تا آسیب‌های خانوادگی و افزایش برخی جرائم مرتبط با مصرف مواد. در مقابل، بازگرداندن یک فرد به چرخه تولید و فعالیت اجتماعی می‌تواند به معنای حفظ یک سرمایه انسانی باشد.

استان همدان مانند بسیاری از مناطق کشور با تغییر الگوی مصرف مواد مخدر نیز مواجه است. در گذشته، شناخت عمومی از اعتیاد بیشتر به مواد سنتی محدود می‌شد، اما گسترش مواد صنعتی و تغییر روش‌های عرضه، پیچیدگی این آسیب را افزایش داده است. همین تغییرات نشان می‌دهد مقابله با اعتیاد دیگر نمی‌تواند تنها بر روش‌های قدیمی تکیه کند و نیازمند آموزش، پیشگیری و برنامه‌های اجتماعی گسترده‌تر است.

در این مسیر، پیشگیری جایگاه ویژه‌ای دارد. آموزش از سنین پایین، افزایش مهارت‌های زندگی، تقویت ارتباط خانواده و مدرسه و آگاهی‌بخشی عمومی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند احتمال گرفتار شدن افراد در چرخه اعتیاد را کاهش دهد. تجربه بسیاری از کشورها نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در پیشگیری، در بلندمدت هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی بسیار کمتری نسبت به درمان آسیب‌های ایجادشده دارد.

مدارس و دانشگاه‌ها نیز نقش مهمی در این زمینه دارند. نوجوانان و جوانان در دوره‌ای از زندگی قرار دارند که فشار همسالان، کنجکاوی، مشکلات خانوادگی یا اجتماعی می‌تواند آنها را در معرض خطر قرار دهد. بنابراین، برنامه‌های پیشگیرانه باید فراتر از ارائه هشدارهای ساده باشد و مهارت تصمیم‌گیری، حل مسئله و مدیریت فشارهای روانی را آموزش دهد.

در کنار اقدامات آموزشی، هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف نیز یک عامل تعیین‌کننده است. اعتیاد یک مسئله چندبعدی است و تنها یک سازمان نمی‌تواند به تنهایی با آن مقابله کند. حوزه سلامت، آموزش، اشتغال، حمایت اجتماعی، مدیریت شهری و نهادهای فرهنگی باید در یک مسیر مشترک حرکت کنند تا اقدامات پراکنده به نتیجه واقعی برسد.

مرکزهای بازتوانی و حمایت پس از ترک نیز زمانی موفق خواهند بود که نگاه آنها صرفاً به خروج فرد از مصرف محدود نباشد. هدف نهایی باید بازگشت فرد به نقش اجتماعی، استقلال اقتصادی و ایجاد احساس تعلق دوباره باشد. جامعه‌ای که فرد بهبود یافته را فرصت دوباره نمی‌دهد، در واقع بخشی از سرمایه انسانی خود را از دست می‌دهد.

البته اجرای چنین طرح‌هایی با چالش‌هایی نیز روبه‌رو است. تفاوت عملکرد دستگاه‌ها، محدودیت منابع، دشواری ایجاد اشتغال پایدار و تغییر نگرش عمومی نسبت به افراد بهبود یافته، از جمله موانعی هستند که باید برای آنها راهکار مشخص طراحی شود. موفقیت یک الگوی اجتماعی زمانی معنا پیدا می‌کند که از مرحله ایده و اجرا عبور کرده و در زندگی واقعی افراد اثر بگذارد.

همدان با توجه به سابقه اجرای طرح حمایت از بهبودیافتگان، فرصتی دارد تا تجربه خود را توسعه دهد و به الگویی جامع‌تر در حوزه بازگشت اجتماعی افراد آسیب‌دیده تبدیل شود. اما شرط موفقیت این مسیر، نگاه بلندمدت و عبور از اقدامات مقطعی است.

فردی که روزی گرفتار اعتیاد شده، اگر پس از درمان دوباره به جامعه بازگردد، شغل پیدا کند، خانواده خود را حفظ کند و به یک شهروند فعال تبدیل شود، در واقع یک موفقیت اجتماعی رقم خورده است. مبارزه با اعتیاد زمانی کامل می‌شود که پایان آن فقط ترک مصرف نباشد؛ بلکه آغاز یک زندگی دوباره باشد.

خبرنگار: نازنین مولائی منظر

انتهای پیام./