تحول در علوم انسانی بدون توجه به انقلاب هوش مصنوعی ممکن نیست

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی گفت: نمی‌توانیم درباره علوم انسانی، علوم اجتماعی، هنر، صنایع خلاق و تحول در علوم انسانی صحبت کنیم، اما چشم خود را بر انقلاب هوش مصنوعی ببندیم. این یک واقعیت غیرقابل انکار است که در همه زمینه‌هایی که به آن‌ها اشاره کردم، باید مورد توجه قرار گیرد.

به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، سیدمحمود هاشمی معاون علوم انسانی و هنر و رئیس بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی، در دومین روز برگزاری دومین همایش ملی «هوش مصنوعی و پژوهش‌های نوظهور؛ همگرایی انسان و سیستم‌های هوشمند» که به همت دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، صبح امروز در باشگاه صنعت و معدن واقع در آجودانیه تهران برگزار شد، با اشاره به ضرورت بررسی نسبت میان هوش مصنوعی و علوم انسانی گفت: این همایش ما را به این سمت هدایت می‌کند که به دنبال شناسایی مرز میان دانش، مسئولیت اجتماعی و رویکرد راهبردی باشیم؛ رویکردی که امروز در کشور و جهان مطرح است و این مؤلفه‌ها در یک نقطه مشترک و مرزی دقیق با یکدیگر قرار گرفته‌اند. باید بتوانیم این مرز را تشخیص دهیم و از ظرفیت‌های آن بهره ببریم.

وی افزود: سؤالی که ذهن بسیاری از افراد را به خود مشغول کرده، به‌ویژه در حوزه علوم انسانی، این است که مدل‌های زبانی و شبکه‌هایی که فرایندهای عمیق یادگیری را دنبال می‌کنند، چگونه می‌توانند برخی مسائل و پرسش‌ها را با ارائه خروجی‌های دقیق تجزیه و تحلیل کنند.

ضرورت شناخت لایه‌های پنهان و اثرگذار هوش مصنوعی

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی عنوان کرد: بیشترین دغدغه در حوزه علوم انسانی زمانی شکل می‌گیرد که به لایه‌های زیرین و پنهان هوش مصنوعی توجه کنیم؛ لایه‌هایی که در حوزه تصمیم‌سازی، تصمیم‌گیری‌های کلان، بازتوزیع منابع و از همه مهم‌تر، تخصیص انرژی و سازوکارهای نهادی و دانشگاهی تأثیرگذار هستند. این فناوری می‌تواند زمینه‌ساز تغییراتی شود که در برخی موارد، غفلت از آن‌ها پیامدهای ساختاری و سیستمی به دنبال خواهد داشت.

وی ادامه داد: وقتی به موضوع این همایش، یعنی همگرایی انسان و سیستم‌های هوشمند، نگاه می‌کنم، آن را دعوتی برای بازخوانی مصنوعات فکری انسان و بازنگری در نگاه ابزاری و خوش‌بینانه به ابزارهایی می‌دانم که خود انسان خلق کرده است. گاهی در مقابل این نگاه، موضوع خنثی‌سازی هوش مصنوعی یا خنثی بودن فناوری مطرح می‌شود؛ درحالی‌که باید در این زمینه دقت و دغدغه فراوانی داشته باشیم.

رئیس بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: وقتی مبانی و الگوریتم‌های نوین هوش مصنوعی، نظریه‌های گذشته و حال و سامانه‌های تصمیم‌گیری چندمرحله‌ای را بررسی می‌کنیم، یکی از دغدغه‌های اصلی این است که چگونه می‌توانیم پیش از تصمیم‌گیری، تجزیه و تحلیل‌های مبتنی بر هدف را انجام دهیم و نقص‌های فنی، روان‌شناختی و علمی را شناسایی کنیم. همچنین باید بتوانیم محاسبات را علاوه بر مباحث ریاضی، بر مبنای مباحث شناختی و نظری نیز دنبال کنیم.

وی افزود: تا زمانی که توضیح‌پذیری ساختاری، امنیت سایبری مدل‌ها و شفافیت در استدلال به یکدیگر پیوند نخورند، آنچه تحت عنوان بنیان اعتماد و رویکرد اطمینان‌بخش برای جامعه علمی و اجرایی مورد انتظار است، به‌درستی شکل نخواهد گرفت.

اعتماد به هوش مصنوعی؛ مأموریتی مهم برای علوم انسانی و اجتماعی

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: اعتماد به فناوری و هوش مصنوعی یکی از پیش‌نیازهای اساسی برای استفاده از ظرفیت‌های آن است. ایجاد و تقویت این اعتماد باید به‌عنوان یکی از مأموریت‌های مهم علوم انسانی و به‌ویژه علوم اجتماعی دنبال شود.

وی با اشاره به تغییر شکل تعامل انسان و فناوری خاطرنشان کرد: آنچه در دگرگونی الگوریتم‌ها بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته، تعامل انسان و سیستم‌های هوشمند است. اگر در گذشته انسان برای ارتباط با رایانه به تایپ دستورات در خط فرمان یا کلیک کردن روی برخی واسطه‌های فرمان اکتفا می‌کرد، امروز با پدیده‌هایی مانند رابط‌های مغز و رایانه مواجه هستیم که واقعیت‌های جدیدی را پیش روی ما قرار می‌دهند.

وی ادامه داد: تحلیل این واقعیت‌ها می‌تواند گاهی ما را دچار خطای شناختی کند یا حتی مرز میان احساس انسانی و ماشین را تغییر دهد. یکی از دغدغه‌هایی که من و شما داریم و گاهی در محافل عمومی و غیرعلمی نیز درباره آن بحث می‌شود، این است که در آینده‌ای نه‌چندان دور، هوش مصنوعی ممکن است در ابعاد مختلف زندگی ما نقش پررنگ‌تری پیدا کند و نقش انسان را کمرنگ سازد.

رئیس بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی عنوان کرد: در این شرایط، موضوع تعادل و کالیبراسیون اعتماد اهمیت زیادی دارد. تا زمانی که نتوانیم به سنجه‌ها و معیارهای مشترکی برای ایجاد اعتماد و استفاده صحیح از این ظرفیت دست پیدا کنیم، ممکن است همان خطاهای شناختی که در مجامع عمومی و حتی محافل خصوصی درباره آن‌ها بحث می‌شود، تکرار شوند.

وی افزود: چنین شرایطی ممکن است موجب شود انسان در برابر این فناوری مسحور و مرعوب شود و به‌نوعی تسلیم محض آن شود. در نتیجه، عاملیت نقادانه انسان در حوزه دانش و علوم می‌تواند از بین برود یا دست‌کم کمرنگ شود.

پرهیز از تسلیم محض یا هراس از فناوری‌های نوظهور

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: در مقابل این رویکرد، رفتارهای دیگری نیز وجود دارد که ناشی از هراس نسبت به این فناوری یا ایستادگی در برابر آن است. این مسئله نیز به‌نوبه خود یک دغدغه جدی محسوب می‌شود.

وی افزود: در حوزه آموزش و در دوره‌های گذشته نیز شاهد چنین رویکردهایی از سوی برخی نخبگان و استادان بوده‌ایم. این گرایش به‌ویژه در پایان‌ترم‌های تحصیلی بیشتر دیده می‌شد و به‌عنوان یک دغدغه مطرح و پیگیری می‌شد.

وی ادامه داد: با این حال، اگر همه این مسائل را کنار بگذاریم، واقعیت این است که کاربردهای بین‌رشته‌ای هوش مصنوعی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و هنری و همچنین در ارتباط با فناوری‌های نوظهور، ظرفیت‌های گسترده‌ای ایجاد کرده است که باید به آن‌ها توجه کنیم.

رئیس بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی عنوان کرد: وقتی به کاربردهای این فناوری نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که در برخی حوزه‌ها، سلامت انسان نیز با آن گره خورده است. همچنین تشخیص و ارتقای سلامت افراد، تحلیل‌های مهم تصمیم‌ساز و بسیاری از فرایندهای دیگر می‌توانند از این فناوری تأثیر بپذیرند.

وی خاطرنشان کرد: اگر در این زمینه فاصله و تمایز میان توانایی هوش مصنوعی و قضاوت انسانی را رعایت نکنیم، ممکن است در فرایند تشخیص و تحلیل نیز با خطاهای الگوریتمی و محاسباتی مواجه شویم. بنابراین، باید ضمن بهره‌گیری از این فناوری، امکان شناسایی خطاها و محدودیت‌های آن را نیز فراهم کنیم.

نقش نخبگان و دانشگاهیان در زنجیره ارزش پژوهش‌های هوش مصنوعی

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ضرورت شناسایی موانع ساختاری و تثبیت فرصت‌ها گفت: تسهیل مشارکت‌ها، به‌ویژه در میان نخبگان و جامعه دانشگاهی، اهمیت زیادی دارد. در زنجیره ارزش و رهبری پژوهش‌های هوش مصنوعی، مشارکت نخبگان و دانشگاهیان یکی از ارکان کلیدی است و به اعتقاد من، این مسیر باید در چنین همایش‌هایی ترسیم و به‌صورت مستمر دنبال شود.

وی افزود: قصد ندارم در این بخش به‌صورت مفصل وارد مباحث چالش‌ها، اخلاق و آینده‌پژوهی شوم؛ چراکه در ادامه مباحث مربوط به علوم انسانی، به شکاف‌ها و مسائل مرتبط با این حوزه خواهم پرداخت. با این حال، یک دغدغه اساسی وجود دارد و آن این است که چگونه می‌توان نسبت میان هوش مصنوعی و اخلاق را تنظیم کرد.

ضرورت تنظیم رابطه هوش مصنوعی با اخلاق و قانون‌گذاری

رئیس بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: باید بررسی کنیم که هوش مصنوعی چگونه می‌تواند در حوزه‌های قانون‌گذاری، اقتصاد، سیاست و موضوعات مختلف علمی با اخلاق و نظام اخلاقی تطبیق پیدا کند. اخلاق، بایدها و نبایدهای رفتار انسان را ترسیم می‌کند و زمینه شکل‌گیری یک فضای متعالی را فراهم می‌آورد؛ بنابراین، توسعه فناوری نیز باید با این چارچوب‌ها هماهنگ باشد.

وی ادامه داد: رشد پرشتاب و کارکرد گسترده هوش مصنوعی، به‌ویژه در قرن بیست‌ویکم و خصوصاً در دهه‌ای که اکنون در آن قرار داریم، بخشی از جامعه دانشگاهی و نسل جدید را به سمتی سوق داده است که به‌جای استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان یک ابزار، گاهی به‌طور کامل خود را تسلیم آن می‌کنند.

وی افزود: این مسئله هشداری جدی برای ما به‌عنوان استاد دانشگاه است. باید بتوانیم این مرز را برای دانشجویان و نخبگان تبیین کنیم و به آن‌ها نشان دهیم که هوش مصنوعی باید در خدمت انسان و اهداف علمی و اجتماعی قرار گیرد، نه اینکه انسان به‌طور کامل در اختیار آن باشد.

هوش مصنوعی؛ تهدیدی برای مشاغل یا فرصتی برای آینده؟

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به نگرانی‌های نسل جوان درباره آینده شغلی خود عنوان کرد: یکی دیگر از دغدغه‌های موجود، نگرانی افراد درباره جایگاه شغلی‌شان در آینده است. وقتی صحبت از هوش مصنوعی به میان می‌آید، ممکن است این تصور در ذهن افراد شکل بگیرد که این فناوری تهدیدی برای آینده شغلی آن‌ها خواهد بود.

وی افزود: ما به‌عنوان استاد دانشگاه باید بتوانیم با استدلالی روشن و دقیق، این موضوع را برای دانشجویان و نخبگان تبیین کنیم و به‌درستی نشان دهیم که هوش مصنوعی در کنار چالش‌هایی که ایجاد می‌کند، می‌تواند فرصتی برای آینده نیز باشد. باید بتوانیم این فرصت‌ها را به‌خوبی بازشناسی و پیش‌بینی کنیم.

وی در ادامه با اشاره به پیامدهای زیست‌محیطی توسعه هوش مصنوعی گفت: قصد ندارم وارد آسیب‌هایی شوم که این فناوری ممکن است از نظر زیست‌محیطی ایجاد کند؛ از جمله آلودگی‌ها و میزان انرژی مصرفی آن. با این حال، باید به پارادوکسی که در این حوزه وجود دارد توجه کنیم.

رئیس بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: هوش مصنوعی از یک سو فرصت‌های گسترده‌ای ایجاد می‌کند و از سوی دیگر، بخشی از انرژی را مصرف می‌کند و ممکن است از نظر زیست‌محیطی و سایر ابعاد مرتبط با محیط زیست آسیب‌هایی به همراه داشته باشد. این پارادوکس و نسبت میان فرصت‌ها و آسیب‌های آن باید از سوی حوزه علوم انسانی و استادان این رشته مورد بررسی قرار گیرد.

ضرورت بازتعریف جایگاه علوم انسانی در عصر هوش مصنوعی

وی با تأکید بر ضرورت مقابله با دیدگاه‌های نادرست درباره آینده علوم انسانی اظهار کرد: آنچه در این همایش باید از منظر علوم انسانی مورد توجه قرار گیرد، مقابله با این تفکر نادرست است که با ظهور هوش مصنوعی، علوم انسانی به پایان می‌رسد یا عاملیت و نقش انسان از بین خواهد رفت. باید این موضوع را به‌روشنی تبیین کنیم و اجازه ندهیم چنین تصوری در فضای علمی و دانشگاهی تثبیت شود.

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه با اشاره به نسبت میان هوش مصنوعی و علوم انسانی گفت: من زمان اختصاص‌یافته به سخنانم را مدنظر قرار داده‌ام تا بتوانم آن را رعایت کنم؛ با این حال، اگر مشاهده کردید که از زمان تعیین‌شده عبور کرده‌ام، حتماً به من اطلاع دهید.

وی افزود: نمی‌توانیم درباره علوم انسانی، علوم اجتماعی، هنر، صنایع خلاق و تحول در علوم انسانی صحبت کنیم، اما چشم خود را بر انقلاب هوش مصنوعی ببندیم. این یک واقعیت غیرقابل انکار است که در همه زمینه‌هایی که به آن‌ها اشاره کردم، باید مورد توجه قرار گیرد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: چه در بحث کارآمدی علوم انسانی و چه در زمینه تحول در این حوزه، به‌ویژه با توجه به فرصت‌های ارزشمندی که در صنایع خلاق وجود دارد، نمی‌توان از ظرفیت هوش مصنوعی غافل شد. وقتی از صنایع خلاق صحبت می‌کنیم، معمولاً ذهن‌ها بیشتر به سمت فعالیت‌های فرهنگی و هنری می‌رود؛ درحالی‌که صنایع خلاق در همه زمینه‌ها ظرفیت‌های ارزشمندی دارند و با اتکا به فناوری هوش مصنوعی می‌توانیم این ظرفیت‌ها را چندین برابر فعال و تقویت کنیم.

انتهای پیام /

کد مطلب: 1325327

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • captcha