به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، آلودگی هوا در کلانشهرهای ایران سالهاست از مرحله یک مشکل فصلی عبور کرده و به یک مسئله ساختاری تبدیل شده است؛ مسئلهای که در آن، شمار طرحها و بخشنامهها بیش از شمار نتایج ملموس آن است. با وجود اجرای متوالی طرحهای ترافیکی، گسترش دامنه پایش و برگزاری پیوسته جلسات کمیته اضطرار، شاخص کیفیت هوا در روزهای سرد سال همچنان به مرزهای هشدار میرسد تا پرسش اصلی همچنان این باشد که تصمیم و قانون و برنامه تا کی باید روی کاغذ بماند؟
در ادامه گفتوگوی ایسکانیوز با یوسف رشیدی، مدیرعامل پیشین شرکت کنترل کیفیت هوا و کارشناس مدیریت آلودگی هوا را بخوانید:
رشیدی در پاسخ به این پرسش که آیا پدیده حبس آلایندهها در کلانشهری مانند تهران نشانهی بیاثر بودن مدلهای سنتی مهار آلودگی مانند طرح ترافیک است، گفت: بحث طرح ترافیک با کاهش آلودگی هوا متفاوت است؛ شاید هدف سیاستگذار از ابتدا هم تسهیل تردد خودروها در مرکز شهر بوده که همان هم به نتیجه نرسیده است. بنابراین، در بحث کاهش آلودگی، بایستی یک بازنگری اساسی در قوانین، مقررات و اقدامات انجام شود.
او در تبیین تاثیر منابع متحرک در آلودگی هوای کلانشهرها، گفت: با وجود اجرای متوالی طرحهای ترافیکی، تأثیر منابع متحرک بر آلودگی هوا حتی بیشتر از گذشته شده است.
راهکارهای عملی در برابر تغییرات اقلیمی
این کارشناس مدیریت آلودگی هوا در واکنش به اینکه مدلهای پیشبینی آلودگی با تغییرات اقلیمی بهروز نشدهاند، اظهار کرد: مدلهای پیشبینی بر اساس دادههای جوی، تولید آلودگی را با اطلاعات هواشناسی تلفیق میکنند تا غلظت آلایندهها معلوم شود. اما این به خودی خود یک راهکار نیست. راهکار عملی این است که تولید آلودگی را کاهش دهیم.
وی با طرح این نکته که توسعه حملونقل عمومی، اصلاح سیستم معاینه فنی و توسعه دولت الکترونیک باید همزمان اجرا شوند، گفت: همه این عوامل باید دستبهدست هم بدهند تا ما شاهد کاهش تولید آلودگی باشیم. اقلیم و هواشناسی در کنترل ما نیست و نباید امیدمان به آمدن باد و باران برای رفع مشکل باشد؛ ما خودمان آلودگی را تولید کردهایم و خودمان نیز باید آن را برطرف کنیم.
رشیدی درخصوص نقش توسعه ساختمانی و بیضابطگی شهرسازی در مسدود کردن راهروهای تهویه طبیعی شهری، گفت: در حوزه شهرسازی، خطایی که مرتکب شدهایم باعث افزایش بیش از حد تراکم جمعیت شده است. اما وجود ساختمانها تاثیری بالایی در مسدود کردن اتمسفر ندارد.
مدیرعامل پیشین شرکت کنترل کیفیت هوا تصریح کرد: بحث مسدود کردن جریان هوا به دلیل وجود تراکم ساختمانی نیست، بلکه ساختوساز در مناطقی مانند غرب شهر تهران باعث افزایش تردد خودروها میشود و این موضوع مستقیماً بر تولید آلودگی اثر میگذارد.
او با اشاره به ساختار نامتقارن شهرسازی در کشور، اضافه کرد: شهرسازی ما مشکلات زیادی دارد و این موضوع با تولید آلودگی در ارتباط است.
این متخصص مدیریت آلودگی هوا در واکنش به اینکه چرا با وجود افزایش صنایع کوچک در پیرامون شهرها و تغییر ترکیب سوختها همچنان سیستمهای پایش روی متغیرهای قدیمی متمرکزند، اظهار کرد: گسترش دامنه پایشها برای اندازهگیری ترکیبات سرطانزا یا آلایندههای ناشی از زبالهسوزی، ایده خوبی است؛ اما باید توجه داشت که شش آلایندهای که ما هماکنون اندازهگیری میکنیم، در سراسر جهان به عنوان معیار شناخته میشوند. بنابراین، تمرکز بر کاهش همین آلایندههای فعلی، خود یک کار بسیار بزرگ است.
وی درخصوص محدودیتهای پایش محلمحور گفت: امکان اینکه شهروند میزان ریسک دقیق آلودگی را در هر خیابان بداند، در هیچ جای دنیا وجود ندارد؛ زیرا این کار مستلزم تعداد بسیار زیادی ایستگاه است که باید در مدلسازی پیادهسازی شوند. با این حال، شهروندان میتوانند با مراجعه به پایگاه خبری سازمان محیطزیست یا شهرداری، اطلاعات درست را دریافت کنند.
تسکین موقت، نه راهکار پایدار
این کارشناس مدیریت آلودگی هوا در واکنش به اینکه آیا اولویت کنونی نجات هوای تهران مدیریت تقاضای سفر و محدودیتهای ترافیکی است، اظهار کرد: محدودیت ترافیکی جایگزین توسعه نیست، اما باید پذیرفت که آلودگی هوا با یک اقدام واحد کاهش نمییابد. اصلاح کیفیت سوخت و اصلاح ساختار صنایع نیز در همین مسیر اهمیت دارند و نمیتوان انتظار داشت که با یک تصمیم، آلودگی بیست یا سی درصد کم شود.
رشیدی در پاسخ به این پرسش که ناترازی انرژی و روی آوردن به سوختهای جایگزین مؤثرتر است یا منابع متحرک، گفت: پاسخ به مقیاس نگاه بستگی دارد. اگر کلاننگر باشیم و کل شهر تهران را در نظر بگیریم، کماکان منابع متحرک سهم بزرگی دارند؛ اما اگر محلههای پیرامون یک نیروگاه را بررسی کنیم، مردمی که تحت تأثیر قرار میگیرند، نقش آن صنعت پررنگتر میشود.
وی در پاسخ به اینکه اصلاح زنجیره تأمین انرژی در منابع ثابت ضروریتر از منابع متحرک است، اظهار کرد: نمیتوان اینطور گفت. با این حال، اجرای اقدامات در حوزه منابع ثابت سادهتر است، چون منابع متحرک، خودروهایی هستند که در اختیار مردم قرار دارد و توسعه حملونقل عمومی هم پروسهای زمانبر است.
رشیدی در تبیین این موضوع، اذعان کرد: ما از حدود سی یا چهل سال پیش، این موارد را مطرح میکنیم اما اجرای آن پیوسته به تعویق میافتد.
این کارشناس مدیریت آلودگی هوا درواکنش به اینکه سیاستهای اجرایی در زمینه مقابله با آلایندهها حکم تسکین موقت را داشته، گفت: این سیاستها تا حدی توانسته وضعیت را کنترل کند، اما نه به اندازهای که شرایط را به حالت مساعد برگرداند.
او درواکنش به اینکه در حوزه آلودگی هوا بیش از بیست دستگاه متولی وجود دارد، گفت: تعدد متولی به خودی خود ایراد نیست و در همه جای دنیا چنین است؛ مهم این است که مدیریت این مجموعه چگونه انجام شود. سادهترین کار، مانند ساخت یک خانه، هم مستلزم همکاری تخصصهای مختلف است.
رشیدی در ادامه اضافه کرد: در مدیریت آلودگی هم سوخت را وزارت نفت تعیین میکند، استاندارد کیفیت خودرو بر عهده وزارت صمت است و مدیریت تردد در اختیار شهرداری قرار دارد؛ اما آنچه تعیینکننده است، قدرت، انگیزه و اراده لازم در نهاد هماهنگکننده است.
این متخصص مدیریت آلودگی هوا در واکنش به دغدغه شکلگیری تضاد منافع میان رشد اقتصادی و صنعتی با سلامت محیط زیستی، اظهار کرد: این تضاد در همه جای دنیا وجود دارد و هیچ کشوری با یک نهاد یگانه همه کارها را پیش نمیبرد؛ آنچه تفاوت میسازد، میزان موفقیت در کاهش آلودگی هواست که خود نشانه رشد و توسعه یافتگی است.
رشیدی با طرح نمونهای از کشورهای توسعه یافته اضافه کرد: ژاپن از نظر تراکم شهری وضعیتی سنگینتر از تهران دارد و شمار خودروهایش نیز کم نیست، اما آلودگی هوای آن قابل مقایسه با ما نیست؛ زیرا نوع استفاده، نوع سوخت و نوع خودرو متفاوت است. بنابراین میتوان الگو گرفت و به کار بست.
وی در پاسخ به اینکه آیا مدیریت آلودگی هوا در چنین کشورهایی یکپارچه است، گفت: در ژاپن نیز متولی، یک دستگاه مشخص نیست و حتی این وظیفه بر عهده سازمان محیطزیست آن کشور قرار ندارد؛ اما دستگاههای دیگر تکالیفی را که برایشان تعیین میشود، انجام میدهند و وضعیت آنها مانند ما نیست که تکالیف روی کاغذ بماند. آنچه در آنجا وجود دارد، سازوکار اجرایی و نظارتی کارآمد است.
سازوکار، نه ساختار تازه
این کارشناس مدیریت آلودگی هوا در واکنش به اینکه چه نوع نظارتی برای اجرای تکالیف باید شکل بگیرد، اظهار کرد: من با واژه نظارت چندان موافق نیستم؛ در کشور ما دستگاههای نظارتی فراوانی وجود دارد که هر یک مسیر خود را میروند. آنچه اهمیت دارد این است که دستگاه مجری، خودش اراده انجام کار را داشته باشد. در ایران اگر بخواهید کاری را انجام ندهید، حتی با قانونیترین راهها هزار و یک دلیل میآورید؛ اما اگر بخواهید کاری را انجام دهید، غیرقانونیترین راه را هم پیدا میکنید.
وی در پاسخ به اینکه جلوگیری از خنثی شدن دستاوردهای یک دستگاه با تصمیمهای دستگاهی دیگر، نیازمند سازوکار نظارتی و اجرایی ویژه است، اضافه کرد: سازمان محیطزیست بر اساس قانون وظیفه نظارت دارد و تکالیف سنگینی نیز برای آن تعیین شده است؛ مهم این است که این وظایف به درستی انجام شود. ضرورتاً نیازی به چیدن ساختاری تازه نیست و همین ساختار موجود، اگر بخواهد، میتواند کار کند.
رشیدی با اشاره به پیچیدگی فزاینده مسائل آلودگی هوا گفت: ممکن است در برخی حوزهها نیاز به بازنگری قانونی داشته باشیم، اما لازم نیست ساختار اداری را دستکاری کنیم.
رشیدی درواکنش به اینکه فزاینده شدن مشکلات به معنای ناکارآمدی ساختارهای اداری است، گفت: تمرکز بر تشکیل سازمانها و پستهای مدیریتی باعث گم شدن موضوع اصلی، یعنی آلودگی هوا میشود، اگر بخواهیم تمام هموغم و انرژی را صرف تشکیل سازمان، مدیرعامل و پستهای مدیریتی کنیم، آلودگی هوا دوباره در میان این بازار گم خواهد شد.
او با تبیین ریشهی اصلی بحران اضافه کرد: در واقع مشکل ما، فقدان ارادهی مدیریتی است؛ شاید بودجه یا ساختار مانع نباشد، اما آنچه نیاز داریم، ارادهای برای اقدام واقعی است.
انتهای پیام/
نظر شما