به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ توانایی دانشآموزان یک کشور در علوم و ریاضیات، یکی از عوامل کلیدی تعیینکننده رقابتپذیری اقتصادی آن کشور، بهویژه در صنایع پیشرفته است. دانشآموزانی که در این حوزهها عملکرد خوبی دارند، میتوانند مهارتهای لازم برای تبدیل شدن به دانشمندان، مهندسان و دیگر متخصصان حوزههای علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) را کسب کنند؛ متخصصانی که موتور محرک نوآوری، بهرهوری و رشد اقتصادی هستند.
با وجود اهمیت این مهارتها، دانشآموزان آمریکایی عملکرد چندان مطلوبی در علوم و ریاضیات ندارند؛ بهخصوص زمانی که با دانشآموزان اصلیترین رقیب ژئوپلیتیکی ایالات متحده، یعنی چین، مقایسه میشوند.
نتایج سال ۲۰۲۵ برنامه بینالمللی ارزیابی دانشآموزان (PISA) نشان میدهد که ایالات متحده در هر دو حوزه علوم و ریاضیات، فاصله زیادی با مناطق چینی شرکتکننده در این ارزیابی دارد. موضوع نگرانکنندهتر آن است که نمرات ریاضی دانشآموزان آمریکایی از سال ۲۰۱۵ تاکنون کاهش یافته، در حالی که نمرات مناطق چینی شرکتکننده در این ارزیابی افزایش چشمگیری داشته است.
بنابراین، سیاستگذاران باید بهبود عملکرد دانشآموزان آمریکایی در علوم و ریاضیات را نه صرفاً یک مسئله آموزشی، بلکه یکی از مؤلفههای اساسی حفظ رقابتپذیری اقتصادی و فناورانه بلندمدت این کشور بدانند.
پژوهشها نشان دادهاند که عملکرد یک کشور در حوزه علوم و ریاضیات میتواند تأثیر قابلتوجهی بر وضعیت اقتصادی آن داشته باشد. برای مثال، اریک هانوشک و لودگر ووسمن، دو اقتصاددان، در تحقیقات خود دریافتهاند که مهارتهای شناختی جمعیت یک کشور ارتباط مستقیمی با میزان درآمد افراد و رشد اقتصادی دارد.
این دو پژوهشگر در گزارشی جداگانه نیز نتیجه گرفتهاند که «نیروی کار بسیار ماهر میتواند هر سال حدود دو سوم واحد درصد به رشد اقتصادی اضافه کند.»
به همین ترتیب، تحلیلی از مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) هشدار داده است که شکافهای پایدار در آموزش علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات میتواند با محدود کردن تعداد دانشآموزانی که برای تبدیل شدن به پژوهشگران، دانشمندان، مهندسان و معلمان موردنیاز برای پشتیبانی از نوآوریهای آینده آماده میشوند، جایگاه اقتصادی و علمی ایالات متحده را تضعیف کند.
اگر تعداد کافی از دانشآموزان مهارتهای قدرتمندی در حوزههای STEM کسب نکنند، ایالات متحده ممکن است در آینده با کمبود بیشتر نیروی کار متخصص در صنایع پیشرفته مواجه شود. چنین وضعیتی توانایی شرکتهای آمریکایی برای نوآوری و رقابت، بهویژه در برابر چین، را دشوارتر خواهد کرد.
در سال ۲۰۲۵، ایالات متحده در میان ۹۱ کشور و اقتصاد شرکتکننده در آزمون پیزا، رتبه سیزدهم علوم و رتبه بیستوهفتم ریاضیات را به دست آورد. اگرچه این رتبهها در نگاه نخست نسبتاً مطلوب به نظر میرسند، عملکرد آمریکا همچنان از بسیاری از اقتصادهای توسعهیافته جهان ضعیفتر است.
در حوزه علوم، ایالات متحده از اقتصادهایی مانند سنگاپور، تایوان، بریتانیا، کانادا و فنلاند عقبتر قرار گرفت. در ریاضیات نیز کشورهایی مانند سنگاپور، کره جنوبی، استونی، بلژیک، لیتوانی و ایتالیا عملکرد بهتری از آمریکا داشتند.
با این حال، از منظر رقابتپذیری اقتصادی، مسئله مهمتر فاصله قابلتوجه ایالات متحده با چین است. مناطق شرکتکننده چین، شامل پکن، شانگهای، جیانگسو و جهجیانگ، در سال ۲۰۲۵ در هر دو حوزه علوم و ریاضیات رتبه نخست را به دست آوردند.
این فاصله بهویژه از آن جهت نگرانکننده است که ایالات متحده و چین برای دستیابی به رهبری جهانی در صنایع پیشرفته و فناوریهای نوظهوری رقابت میکنند که زیربنای قدرت اقتصادی و امنیت ملی کشورها محسوب میشوند.
برتری چین در علوم و ریاضیات
بر اساس نتایج آزمون پیزا در سال ۲۰۲۵، چین با کسب ۵۹۷ امتیاز در علوم، در رتبه نخست کشورهای شرکتکننده قرار گرفت. سنگاپور با ۵۵۹٫۹ امتیاز در رتبه دوم و ماکائو (چین) با ۵۴۰٫۸ امتیاز در جایگاه سوم قرار دارند. تایوان با ۵۳۹٫۷ و ژاپن با ۵۳۷٫۶ امتیاز نیز در رتبههای بعدی هستند.
کره جنوبی با ۵۲۶٫۱ امتیاز و استونی با ۵۲۷٫۱ امتیاز نیز در میان کشورهای برتر این حوزه قرار گرفتهاند.
آمریکا با کسب ۵۰۱٫۶ امتیاز در جایگاه سیزدهم قرار دارد؛ یعنی ۹۵٫۴ امتیاز پایینتر از چین و ۵۸٫۳ امتیاز پایینتر از سنگاپور. همچنین عملکرد این کشور از کشورهایی مانند فنلاند، کانادا، بریتانیا و استرالیا ضعیفتر بوده است.
نکته قابلتوجه آن است که نمره آمریکا تقریباً با سوئیس، با امتیاز ۵۰۱٫۲، برابر است و تنها چهار دهم امتیاز با این کشور اختلاف دارد.

نمودار ۱: نمرات علوم کشورهای شرکتکننده در آزمون پیزا در سال ۲۰۲۵
در حوزه ریاضیات نیز چین با کسب ۶۱۲٫۴ امتیاز در رتبه نخست جهان قرار دارد. سنگاپور با ۵۶۲٫۹ امتیاز رتبه دوم و ماکائو با ۵۴۹٫۳ امتیاز جایگاه سوم را به دست آوردهاند. تایوان با ۵۴۶٫۲، ژاپن با ۵۲۵٫۴ و کره جنوبی با ۵۲۲٫۳ امتیاز نیز در میان کشورهای برتر قرار دارند.
ایالات متحده در این حوزه با کسب ۴۶۲٫۸ امتیاز، جایگاه بیستوهفتم را به دست آورده است؛ یعنی ۱۴۹٫۶ امتیاز پایینتر از چین. نمره این کشور همچنین دو دهم امتیاز کمتر از میانگین سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) است که ۴۶۳ امتیاز گزارش شده است.
آمریکا در ریاضیات از کشورهایی مانند ایتالیا، آلمان، فنلاند، سوئد، ترکیه و پرتغال نیز عملکرد ضعیفتری داشته است.

نمودار ۲: نمرات ریاضیات کشورهای شرکتکننده در آزمون پیزا در سال ۲۰۲۵
افزایش شکاف علمی چین و آمریکا طی یک دهه
بررسی روند عملکرد کشورها در طول زمان نیز از تغییرات قابلتوجهی در فاصله علمی چین و ایالات متحده حکایت دارد.
در سال ۲۰۱۵، دانشآموزان آمریکایی در حوزه علوم میانگین نمره ۴۹۶٫۲ را کسب کردند که این رقم تا سال ۲۰۲۵ با افزایش اندکی به ۵۰۱٫۶ رسید. با این حال، عملکرد دانشآموزان آمریکا در ریاضیات روندی معکوس داشت و میانگین نمرات آنها از ۴۶۹٫۶ در سال ۲۰۱۵ به ۴۶۲٫۸ در سال ۲۰۲۵ کاهش یافت.
در مقابل، نمرات مناطق چینی شرکتکننده در آزمون پیزا از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ افزایش چشمگیری داشته است. نمره علوم این مناطق از ۵۱۷٫۸ در سال ۲۰۱۵، زمانی که رتبه دهم را داشتند، به ۵۹۷ در سال ۲۰۲۵ رسید و آنها را در جایگاه نخست قرار داد.
به همین ترتیب، نمره ریاضیات آنها نیز از ۵۳۱٫۳ در سال ۲۰۱۵، با رتبه ششم، به ۶۱۲٫۴ در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت و این مناطق را به رتبه نخست رساند.
این نتایج در نمودارهای ۳ و ۴ نشان داده شدهاند.

نمودار ۳: مقایسه نمرات علوم چین و ایالات متحده در آزمون پیزا در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۲۵
بر اساس این نمودار، نمره علوم مناطق شرکتکننده چین طی ۱۰ سال ۷۹٫۲ امتیاز افزایش یافته است؛ در حالی که نمره دانشآموزان آمریکایی در همین مدت تنها ۵٫۴ امتیاز رشد داشته است.
در نتیجه، اختلاف نمرات دو کشور که در سال ۲۰۱۵ حدود ۲۱٫۶ امتیاز بود، در سال ۲۰۲۵ به ۹۵٫۴ امتیاز رسید. به این ترتیب، فاصله علمی چین و آمریکا در حوزه علوم طی یک دهه بیش از چهار برابر شده است.

نمودار ۴: مقایسه نمرات ریاضیات چین و ایالات متحده در آزمون پیزا در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۲۵
در ریاضیات نیز نمره مناطق شرکتکننده چین طی یک دهه ۸۱٫۱ امتیاز افزایش یافته و این مناطق را از رتبه ششم در سال ۲۰۱۵ به رتبه نخست در سال ۲۰۲۵ رسانده است.
در مقابل، نمره دانشآموزان آمریکایی ۶٫۸ امتیاز کاهش یافته است. اختلاف نمرات دو کشور نیز از ۶۱٫۷ امتیاز در سال ۲۰۱۵ به ۱۴۹٫۶ امتیاز در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
البته، از آنجا که مناطق چینی شرکتکننده در آزمون پیزا در طول زمان تغییر کردهاند، این ارقام را نمیتوان یک مجموعه آماری کاملاً قابلمقایسه در سطح ملی در نظر گرفت. با وجود این، نتایج همچنان عملکرد بسیار قدرتمند این مناطق در علوم و ریاضیات را در مقایسه با ایالات متحده نشان میدهد.
پیشی گرفتن چین از آمریکا در تولید صنایع پیشرفته و سرمایهگذاری تحقیقاتی
این روند بهویژه از آن جهت نگرانکننده است که چین هماکنون در تولید چندین صنعت پیشرفته و راهبردی از ایالات متحده پیشی گرفته است. چین در حال حاضر نزدیک به یکچهارم تولید جهانی در ۱۰ صنعت پیشرفته را به خود اختصاص داده و در تولید هفت مورد از این صنایع پیشتاز است.
مهارتهای قوی در علوم و ریاضیات میتواند به چین کمک کند تا به تربیت دانشمندان، مهندسان و دیگر نیروهای متخصص و ماهر موردنیاز برای نوآوری و گسترش این صنایع ادامه دهد.
همزمان، چین سرمایهگذاری خود در حوزه تحقیق و توسعه (R&D) را به میزان چشمگیری افزایش داده و اکنون بر اساس برابری قدرت خرید، بیشتر از ایالات متحده در این بخش سرمایهگذاری میکند.
عملکرد قدرتمند در حوزه علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات بهتنهایی تضمینکننده دستیابی به رهبری فناورانه نیست؛ اما این توانمندی در کنار گسترش تولید صنایع پیشرفته و سرمایهگذاری گسترده چین در تحقیق و توسعه، میتواند ظرفیت این کشور برای نوآوری و رقابت بر سر سهم بازار جهانی را تقویت کند.
راهکارهای پیشنهادی برای بهبود آموزش علوم و ریاضیات در آمریکا
سیاستگذاران آمریکایی باید به بهبود نتایج تحصیلی دانشآموزان در علوم و ریاضیات توجه بیشتری داشته باشند. یکی از راهکارها میتواند ایجاد کمکهزینههای رقابتی برای عملکرد آموزشی در حوزه STEM باشد؛ بهگونهای که به مدارسی پاداش داده شود که سطح بالایی از تسلط دانشآموزان بر ریاضیات و علوم را محقق میکنند یا پیشرفت قابلتوجهی در این دروس دارند.
چنین کمکهزینههایی میتواند انگیزه مدارس را برای شناسایی و بهکارگیری برنامههای درسی و روشهای آموزشی مؤثر در بهبود عملکرد دانشآموزان افزایش دهد. همچنین، در نظر گرفتن پاداش برای پیشرفت تحصیلی باعث میشود مدارسی که از سطح عملکرد پایینتری شروع میکنند نیز فرصت برخورداری از این حمایتها را داشته باشند.
علاوه بر این، سیاستگذاران باید مسیر تربیت و تأمین معلمان واجد شرایط در رشتههای ریاضی و علوم را گسترش دهند؛ زیرا پژوهشها نشان میدهد معلمانی که دانش تخصصی و عمیقی در حوزه تدریس خود دارند، توانایی بیشتری برای آموزش و ایجاد انگیزه در دانشآموزان این رشتهها خواهند داشت.
ایالتهای آمریکا میتوانند با گسترش بورسیههای تحصیلی، برنامههای تربیت معلم و سایر مشوقها، فارغالتحصیلان رشتههای ریاضیات، علوم و مهندسی را به ورود به حرفه معلمی ترغیب کنند. این اقدام کمک میکند دانشآموزان بیشتری از آموزش معلمانی بهرهمند شوند که از دانش تخصصی و تسلط کافی بر موضوعات درسی برخوردارند.
سیاستگذاری آموزشی باید بیش از گذشته بر کمک به دانشآموزان آمریکایی برای کسب مهارتهای علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات موردنیاز برای موفقیت در صنایع پیشرفته متمرکز شود.
ایالات متحده برای حفظ توان رقابتی خود با چین در فناوریها و صنایعی که محرک رشد اقتصادی آینده خواهند بود، باید بهبود قابلاندازهگیری عملکرد دانشآموزان در علوم و ریاضیات را به یک اولویت ملی تبدیل کند.
انتهای پیام/
نظر شما