به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، کارآفرینی نوپا همواره بهعنوان موتور پویایی اقتصاد شناخته میشود. جایی که افراد با پذیرش ریسک، کسبوکارهای جدید را شکل میدهند و چرخه نوآوری، اشتغال و رشد را به حرکت درمیآورند.
دادههای رسمی بینالمللی نشان میدهد که در ایران، این موتور در سالهای اخیر با کاهش قدرت مواجه شده است. «پیر شدن کارآفرینی نوپا» به معنای کاهش تعداد و سهم کارآفرینان نوپا نسبت به کسبوکارهای تثبیتشده و افت تمایل به ریسکپذیری است.
بر اساس گزارشهای «دیدهبان جهانی کارآفرینی» (Global Entrepreneurship Monitor – GEM)، نرخ فعالیت کارآفرینی نوپا (TEA) در ایران در سالهای اخیر روندی کاهشی داشته است. این شاخص شامل افرادی است که یا در حال راهاندازی کسبوکار هستند یا کسبوکاری با عمر کمتر از ۳.۵ سال دارند.
طبق دادههای GEM، نرخ TEA ایران که در سال ۲۰۱۹ حدود ۱۰.۷ درصد برآورد شده بود، در سال ۲۰۲۰ به حدود ۸ درصد کاهش یافت؛ افتی معنادار که نشان میدهد سهم جمعیتی که حاضر به ورود به مسیر پرریسک کارآفرینی نوپا هستند، کمتر شده است.
محمدرضا زالی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در این زمینه تصریح کرد که در آمریکا، نرخ کارآفرینی نوپا به ۱۹ درصد رسیده و کارآفرینی تثبیتشده ۹ درصد است، اما در ایران کارآفرینی نوپا ۹.۷۵ درصد و تثبیتشده ۹.۸۴ درصد است. این روند در آینده میتواند منجر به کاهش انگیزه جوانان برای ورود به عرصه کارآفرینی شود.
همزمان با افت کارآفرینی نوپا، دادههای GEM نشان میدهد که سهم کارآفرینان دارای کسبوکار تثبیتشده (Established Business Owners) در ساختار کارآفرینی افزایش یافته یا دستکم نسبت به نوپاها وزن بیشتری پیدا کرده است. در گزارش جهانی GEM ۲۰۲۲/۲۳، نسبت فعالیتهای نوپا به فعالیتهای تثبیتشده در بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه، از جمله ایران، به نفع کسبوکارهای باسابقه تغییر کرده است.این جابهجایی به زبان ساده یعنی: اقتصاد بیش از آنکه شاهد تولد کسبوکارهای جدید باشد، درگیر حفظ و ادامه حیات کسبوکارهای موجود است.
ریسکگریزی؛ متغیر پنهان اما تعیینکننده
یکی از مهمترین مؤلفههایی که GEM برای تحلیل رفتار کارآفرینانه بررسی میکند، ترس از شکست (Fear of Failure) است. در گزارشهای اخیر GEM، ایران در زمره کشورهایی قرار دارد که درصد بالایی از پاسخدهندگان اعلام کردهاند «ترس از شکست» مانع ورودشان به کارآفرینی میشود. افزایش این شاخص معمولاً همزمان با کاهش TEA اتفاق میافتد و نشانهای از ریسکگریزی فزاینده در جامعه است؛ پدیدهای که مستقیماً به «پیر شدن کارآفرینی نوپا» دامن میزند.
تحلیل کارشناسان GEM نشان میدهد که کاهش کارآفرینی نوپا معمولاً با عواملی چون بیثباتی اقتصادی، تورم بالا، محدودیتهای مالی و نااطمینانی سیاستی همراه است. در چنین شرایطی، ورود به یک کسبوکار جدید بیش از آنکه فرصت تلقی شود، ریسک پرهزینهای به نظر میرسد. در مقابل، افرادی که پیشتر وارد بازار شدهاند، ترجیح میدهند با حداقل ریسک، کسبوکار موجود خود را حفظ کنند؛ حتی اگر امکان رشد و نوآوری محدود باشد. این دقیقاً همان الگویی است که از آن با عنوان «پیر شدن اکوسیستم کارآفرینی» یاد میشود.
کاهش تعداد کارآفرینان نوپا صرفاً یک عدد آماری نیست؛ بلکه پیامدهای بلندمدت دارد. گزارشهای GEM تأکید میکنند که اقتصادهایی با نرخ پایین کارآفرینی نوپا، در میانمدت با کاهش نوآوری، افت اشتغالزایی و کاهش تحرک اجتماعی مواجه میشوند.در چنین شرایطی، اکوسیستم کارآفرینی به سمت محافظهکاری میرود و بازیگران جدید کمتر مجال ورود پیدا میکنند؛ وضعیتی که در نهایت میتواند به رکود ساختاری منجر شود.
ایران در مقایسه جهانی؛ عقبنشینی از موج نوآوری
مقایسه دادههای ایران با میانگین کشورهای با درآمد متوسط نشان میدهد که افت TEA در ایران شدیدتر از میانگین جهانی بوده است. در حالی که برخی کشورها پس از شوکهای اقتصادی سالهای اخیر توانستند نرخ کارآفرینی نوپا را بازیابی کنند، ایران همچنان با شکاف میان تمایل به کارآفرینی و اقدام واقعی مواجه است. این شکاف نشانهای از تضعیف اعتماد به محیط کسبوکار و کاهش انگیزه برای شروع مسیرهای جدید است. دادههای دیدهبان جهانی کارآفرینی نشان میدهد که اگر «پیر شدن کارآفرینی نوپا» را به معنای کاهش تعداد کارآفرینان تازهوارد، افزایش وزن کسبوکارهای تثبیتشده و افت ریسکپذیری بدانیم، این گزاره درباره ایران پشتوانه آماری قابل دفاعی دارد.
کاهش نرخ TEA، افزایش ترس از شکست و تغییر توازن به نفع کسبوکارهای قدیمی، همگی نشانههایی هستند که از کند شدن جریان تولد کسبوکارهای جدید حکایت میکنند؛ جریانی که اگر احیا نشود، آینده نوآوری و اشتغال کشور را با چالش جدی مواجه خواهد کرد.
انتهای پیام/
نظر شما