در هفته‌های گذشته، توافقاتی بین احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه و مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه موسوم به قسد صورت گرفته که مبتنی بر ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختارهای نظامی و غیرنظامی این کشور است. وقوع این اتفاق، یکی از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین تحولات اخیر در سطح منطقه است و از این حیث که منافع کشورهای متعددی به آن گره خورده است، موضوعی پراهمیت به شمار می‌رود.

نیروهای کرد سوریه، ابتدا در قالب یگان‌های مدافع خلق (YPG) و سپس نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) سازمان‌دهی شدند. آن‌ها از سال ۲۰۱۴ با حمایت مالی، اطلاعاتی و هوایی آمریکا یکی از بازیگرانی بودند که به مقابله با داعش می‌پرداختند. آن‌ها از همان زمان تا کنون کنترل مناطق وسیعی از شمال و شمال‌ شرق سوریه، از قامشلی و حسکه تا رقه را در دست داشته و دارند.

پس از شکست داعش در سوریه، این نیروها برای تثبیت حضور خود به عنوان نیروی خودمختار کُرد، به دنبال تضمین حضور آمریکایی‌ها در مناطق تحت اداره خود بودند؛ اما این وابستگی عمیق و استراتژیک، بعداً به یکی از نقاط ضعف جدی آن‌ها در مواجهه با ایالات متحده تبدیل شد.

با تغییر اولویت‌های واشنگتن و تمرکز بر مهار روسیه و چین، مسئله خاورمیانه و در ذیل آن، مسئله سوریه در سیاست خارجی آمریکا از اولویت خارج شد. انتشار سند امنیت ملی این کشور برای سال جاری میلادی، تاییدی بر این گزاره است.

واشنگتن همچنین در برابر درخواست‌های آنکارا مبنی بر کنترل مناطق هم‌مرز با کردستان سوریه، بارها به این کشور امتیاز داد؛ به صورتی که حتی در عملیات ترکیه در عفرین و تل‌ابیض هیچ مداخله‌ای به نفع نیروهای کرد نکرد. این عقب‌نشینی عملی از حمایت استراتژیک از کردهای سوریه، نوعی فروش ژئوپلیتیکی نیروهای کرد بود.

در واقع، واشنگتن برای حفظ روابط راهبردی با آنکارا، حاضر شد نیروهای کرد را از چتر حمایتی خود خارج کند و به نوعی آن‌ها را در مقابل حملات یا معامله‌های سیاسی سوریه و ترکیه رها نماید.

احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه، اهداف متعددی را در سایه این ادغام دنبال می‌کند. گسترش نفوذ خود در مناطق شمالی، کسب مشروعیت سیاسی در قالب نیروی منسجم سوری، تبدیل خود از یک نیروی جهادی به فردی ملی‌گرا، دسترسی به منابع نفتی و گازی که پیش از این در دست نیروهای کرد بود و حرکت به سمت بهبود روابط خارجی با قدرت‌های منطقه‌ای مثل ترکیه و عربستان و قدرت‌های بین‌المللی مثل آمریکا برخی از این اهداف هستند.

کردهای سوریه با اقدام اخیر تلاش می‌کنند در برابر فروپاشی کامل نیروهایشان گزینه‌ای برای بقا پیدا کنند. بخشی از فرماندهان نیروهای کرد اکنون تنها به حفظ جان و موقعیت خود می‌اندیشند، نه پروژهٔ سیاسی جاه‌طلبانه کردستان سوریه یا خودمختاری در شمال شرق این کشور.

ادغام نیروهای کرد در ساختارهای نظامی و غیرنظامی دولت موقت جولانی را می‌توان نماد تحولات پساجنگ سوریه دانست؛ نقطه‌ای که مبانی ایدئولوژیک جای خود را به منطق بقا به واسطه سازش با قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی داده‌اند.

همکاری اخیر بین دولت سوریه و نیروهای کرد از منظر ایدئولوژیک و قوم‌مدارانه، تضادهای شدیدی درون خود دارد و این توافق، احتمالاً یک توافق کوتاه‌مدت، تاکتیکی و مختوم به شکست خواهد بود.

ایالات متحده آمریکا با فروختن سیاسی نیروهای کرد، راه را برای تثبیت قدرت دولت مرکزی سوریه و شخص احمد الشرع باز کرده است؛ تصمیمی که هرچند از دید واشنگتن عقلانی به نظر می‌رسد، اما در سطح میدانی به از بین رفتن یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین نیروهای متحد آمریکا در غرب آسیا منجر خواهد شد. در واقع از منظر سیاستمداران آمریکایی، تأمین منافع آمریکا از طریق دولت مرکزی احمد الشرع به قربانی کردن اعتماد کردها نسبت به این کشور می‌ارزد.

* فعال سیاسی اجتماعی

انتهای پیام/