گروه دانشگاه ایسکانیوز، احساس هویت ملی برای هر ملتی حاصل در نظرگرفتن یک "سرگذشت مشترک تاریخی" است و همین نکته نوعی پیوند عمیق ملی ایجاد می کند که مبتنی بر خودآگاهی تاریخی است و مانع گسست بین نسلها می شود. از این روی هویت ملی باید بر بستری تاریخی مطالعه و بررسی شود. رشید یاسمی می گوید:" هر چند وحدت نژادی، دینی و زبانی از لوازم ملیت به حساب می آیند، اما اساس و رکن رکین ملیت آن است که همه در فکر و احساسات و آرزوهای اجتماعی متحد باشند و این میسّر نخواهد شد مگر اینکه افراد آن نژاد را یک سنخ مصائب تاریخی ذوب کرده باشد و یک قسم قالب تاریخی آنها را به شکلی معین درآورده باشد، پس قوی ترین عامل ملیت، تاریخ مشترک است و بس". با این نگرش ملتی با فقدان آگاهی های تاریخی، از شناخت و شناساندن خود به دیگر ملتها عاجز است. رویدادها و تحولات تاریخی نقشی ماندگار بر هویت هر ملتی دارند. برای مثال، ورود اسلام به ایران، که می توان آن را از ورود اعراب به ایران قدری متمایز دانست، سبب تغییرات مهمی در هویت ایرانیان گردید که تاکنون هم باقی است. ایرانیان با پذیرش اسلام هم بر غنای فرهنگی خود افزودند و هم از ستونهای اصلی بنای عظیم تمدن اسلامی شدند. دانشمندان بزرگ ایرانی چون رازی و ابن سینا و بیرونی مشعلداران دانش در تمدن اسلامی شدند و با وجود نگارش آثار خود به زبان عربی، خود را ایرانی می دانستند و به زبان فارسی سخن می گفتند.

این روزها در کنار شعارهای مخلصانه شیعی و توسل ملت قهرمان ایران به ائمه اطهار(ع)، نام قهرمانان ملی چون آرش و رستم و کوروش و شاپور، همچنین رویدادهای مهم تاریخی چون نبرد ترموپیل و اسارت امپراطور روم در دوره ساسانیان و … در اخبار و جراید و خصوصا در شعارهای مردمی در اجتماعات حماسی مکرراً شنیده می شود. واقعیت این است که هویت ایرانی- اسلامی ما تفکیک ناپذیر است. ایران در دوره باستان هم صاحب تمدنی درخشان بود که میراث آن را سخاوتمندانه در اختیار خلفای مسلمان قرار داد و سبب اعتلای تمدن اسلامی شد. شاهنامه حکیم طوس، که خواندن و آموزش آن برای همه نسل ها واجب و ضروری است، آمیزه ای زیبا و ارزشمند از تاریخ پرافتخار ایران با تعالیم ارزشمند اسلامی است. شاید ماندگاری این اثر به عنوان یکی از برترین آثار در ادبیات حماسی جهان، حاصل همین ترکیب عالمانه باشد.

سالهاست تاریخدانان بر اهمیت حفظ و تقویت میراث ایران باستان، به عنوان بخش هویت ساز ایرانیان تاکید کرده اند و خواستار تولید محصولات فرهنگی خصوصا سینمایی درباره این دوران پرشکوه شده اند، اما متاسفانه اغلب با بی مهری روبرو بوده اند. به عنوان معلم تاریخ بارها تاکید کرده ام که تماشای دوران پر فرّ و شکوه ایران باستان، با اشاره به کاستی هایی که در هر دوره تاریخی وجود دارد، برای جوانان و نوجوانان ایرانی به مراتب ارزشمندتر از آن است که آنها را با مجموعه های خارجی تاریخیِ افسانه ای مشغول کنیم. آگاهی های تاریخی سبب نوعی تعادل و پایداری هویتی می شود. جوان آگاه نه دچار غرور بی حاصل می شود و نه خودتحقیری. او می داند که کجا ایستاده است و میراث دار چه تاریخ طولانی و ارزشمندی است. امیدوارم مسؤولین فرهنگی کشور در فردای پساجنگ این ضرورت فرهنگی را فراموش نکنند و به صورت جدّی و تاثیر گذار به تقویت هویت ملی از طریق تولید آثار فرهنگی ارزشمند و اثربخش بپردازند، به نحوی که تاریخ ایران باستان را در کنار دوره اسلامی اعتلا بخشند.

چه زیباست که امروز جوانان عزیز و شجاع ما در پای لانچرها حیدر حیدر می گویند و مردم فهیم ما در میدان شعار می دهند: تو رستم تهمتنی، بزن که خوب می زنی!

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات