نادر آلابراهیم، مشاور بینالمللی رؤیتپذیری و اثرگذاری تحقیقات، در گفتوگو با خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ با مقایسه هوش مصنوعی با دوران ظهور اینترنت، معتقد است نباید درباره این فناوری بیش از اندازه هیجانزده شد. به گفته او، همانطور که امروز کسی از جستوجوی اطلاعات در اینترنت یا استفاده از سامانههای مسیریابی شگفتزده نمیشود، در آینده نیز هوش مصنوعی صرفاً به یکی از ابزارهای زندگی علمی تبدیل خواهد شد و معیار اصلی، نه وجود این فناوری، بلکه کیفیت تفکر، خلاقیت و ارزشی خواهد بود که انسان با کمک آن خلق میکند.
نادر آلابراهیم، مشاور بینالمللی رؤیتپذیری و اثرگذاری تحقیقات، معتقد است هوش مصنوعی امروز در مرحلهای شبیه دوران کودکی قرار دارد؛ دورهای که هر توانایی جدید این فناوری، از تولید متن گرفته تا ساخت تصویر، با شگفتی فراوان همراه میشود. به گفته او، همانطور که یک کودک در سالهای نخست زندگی با نخستین کلمات یا نقاشیهای خود اطرافیان را هیجانزده میکند، هوش مصنوعی نیز در سالهای ابتدایی ظهور خود چنین واکنشی ایجاد کرده است.
او توضیح میدهد که در آینده، این فناوری دیگر صرفاً به دلیل توانایی تولید متن یا تصویر مورد توجه نخواهد بود؛ همانطور که امروز کسی از توانایی اینترنت برای یافتن اطلاعات درباره یک شهر یا استفاده از سامانههای مسیریابی مانند ویز و نشان شگفتزده نمیشود. به باور آلابراهیم، هوش مصنوعی نیز طی دهههای آینده به بخشی طبیعی از زندگی روزمره تبدیل خواهد شد و آنچه اهمیت پیدا میکند، نه خود فناوری، بلکه کیفیت خروجی، میزان ارزشآفرینی و تأثیری است که ایجاد میکند.
آلابراهیم تأکید میکند که هوش مصنوعی بهجای آنکه جایگزین کامل انسان شود، به ابزاری تبدیل خواهد شد که تواناییهای انسانی را تقویت میکند. از نگاه او، در آینده دانشگاهها و نظام آموزش عالی بیش از آنکه بر خود فناوری تمرکز کنند، باید به این پرسش پاسخ دهند که چگونه میتوان از این ابزار برای ارتقای یادگیری، پژوهش و حل مسائل پیچیده استفاده کرد.
ارزیابی دانشجویان در دانشگاه آینده
در حوزه ارزیابی دانشجویان نیز او معتقد است ورود هوش مصنوعی به معنای حذف امتحان نیست، بلکه شیوه سنجش را تغییر خواهد داد. به گفته او، همانطور که بانکداری سنتی با ورود فناوریهای دیجیتال از بین نرفت بلکه شکل جدیدی پیدا کرد، نظام ارزیابی دانشگاهی نیز به سمت مدلهای جدید حرکت خواهد کرد.
آلابراهیم میگوید در گذشته بخش زیادی از امتحانات بر حفظ مطالب استوار بود، اما این شیوه دیگر پاسخگوی شرایط جدید نیست. او تجربه تدریس خود را مثال میزند و میگوید حتی پیش از ظهور هوش مصنوعی، از دانشجویان میخواست پاسخ پرسشها را طی یک هفته و با استفاده آزاد از کتاب، اینترنت و سایر منابع آماده کنند؛ زیرا هدف او سنجش محفوظات نبود، بلکه ارزیابی توانایی تحلیل، استدلال و حل مسئله دانشجویان بود.
به باور این پژوهشگر، اگر پرسشها بهدرستی طراحی شوند و به جای حفظیات، تواناییهای شناختی دانشجو را بسنجند، استفاده از هوش مصنوعی نیز نمیتواند جایگزین تفکر واقعی شود. در آینده نیز ارزیابیها بیشتر بر مهارتهایی مانند تفکر انتقادی، حل مسائل پیچیده، ارائه شفاهی، کار گروهی و توانایی دفاع از ایدهها متمرکز خواهند شد.
استاد آینده؛ از انتقالدهنده دانش به رهبر یادگیری و نوآوری تبدیل میشود
نادر آلابراهیم معتقد است گسترش هوش مصنوعی و منابع آموزشی آنلاین، نقش استادان دانشگاه را حذف نخواهد کرد، اما ماهیت این نقش را تغییر خواهد داد. به گفته او، حتی پیش از ظهور هوش مصنوعی نیز پلتفرمهایی مانند یوتیوب و دیگر منابع آموزشی آنلاین، بخش قابل توجهی از فرایند انتقال دانش را برعهده گرفته بودند و گاه آموزشهایی با کیفیت بسیار بالا ارائه میکردند؛ با این حال، این موضوع هرگز به معنای حذف استاد نبوده است.
او میگوید استاد آینده دیگر صرفاً فردی نخواهد بود که اطلاعات و محفوظات را به دانشجویان منتقل میکند، بلکه نقش او به مربی، راهنما و هدایتگر مسیر یادگیری تغییر خواهد کرد. از نگاه آلابراهیم، ارزش اصلی استاد در آینده، توانایی او در طراحی مسیر پژوهش، آموزش شیوه تصمیمگیری علمی، تقویت تفکر انتقادی و کمک به دانشجویان برای مواجهه با مسائل پیچیده خواهد بود.
پایان عصر مقالهمحوری در ارزیابی پژوهشگران
مشاور بینالمللی رؤیتپذیری و اثرگذاری تحقیقات معتقد است با گسترش هوش مصنوعی، بسیاری از شاخصهای سنتی ارزیابی استادان و پژوهشگران نیازمند بازنگری خواهد بود. به گفته او، زمانی که تولید متن، تهیه پیشنویس مقاله و حتی تولید محتوای علمی با کمک هوش مصنوعی آسانتر میشود، دیگر تعداد مقالات نمیتواند معیار اصلی سنجش عملکرد علمی باشد.
او تأکید میکند که انتشار مقاله نباید پایان مسیر پژوهش تلقی شود، بلکه آغاز فرایند اثرگذاری آن است. ارزش واقعی یک پژوهش زمانی مشخص میشود که بتواند بر اقتصاد، صنعت، محیطزیست، سیاستگذاری یا کیفیت زندگی مردم تأثیر بگذارد.
به باور آلابراهیم، در آینده شاخصهایی مانند میزان اثرگذاری پژوهشها، نقش آنها در حل مسائل ملی و بینالمللی، همکاری با صنعت، جذب گرنتهای پژوهشی، ثبت اختراع، توسعه فناوری و ایجاد نوآوری، اهمیت بیشتری خواهند یافت.
دانشگاههای آینده؛ حرکت از مدرکگرایی به مهارتمحوری و حل مسئله
نادر آلابراهیم معتقد است ساختار کلی دانشگاهها در آینده احتمالاً بهطور کامل از بین نخواهد رفت، اما شیوه فعالیت و کارکرد آنها دستخوش تغییرات اساسی خواهد شد. به گفته او، آموزش عالی مانند بسیاری از صنایع دیگر، تحت تأثیر فناوریهای نوین از الگوهای سنتی فاصله خواهد گرفت و به سمت مدلهای انعطافپذیرتر حرکت خواهد کرد.
او برای توضیح این تحول، نظام بانکی را مثال میزند و میگوید همانطور که بانکها با ظهور فناوریهای دیجیتال از بین نرفتند، بلکه شیوه ارائه خدمات خود را تغییر دادند، دانشگاهها نیز با ورود فناوریهایی مانند هوش مصنوعی دگرگون خواهند شد. بخش قابل توجهی از فعالیتهای آموزشی که پیشتر نیازمند حضور فیزیکی دانشجویان بود، در آینده میتواند از طریق پلتفرمهای دیجیتال، آموزشهای آنلاین و ابزارهای هوشمند ارائه شود.
او تأکید میکند که یکی از مهمترین تغییرات آینده، فاصله گرفتن از مدرکگرایی و حرکت به سمت مهارتمحوری است.
دانشگاه آینده؛ نهادی برای پرورش انسانهای خلاق
به گفته این پژوهشگر، هوش مصنوعی و آموزش عالی در آینده کاملاً در هم تنیده خواهند شد و استفاده از این فناوری به بخشی طبیعی از فعالیتهای دانشگاهی تبدیل میشود. او احتمال میدهد در آینده برخی دروس از طریق آواتارهای هوشمند یا استادان مجازی ارائه شوند؛ روندی که نمونههایی از آن هماکنون نیز در برخی کشورها در حال آزمایش است.
با این حال، آلابراهیم تأکید میکند که مأموریت اصلی دانشگاه تغییر خواهد کرد. دانشگاه آینده دیگر صرفاً محلی برای انتقال اطلاعات یا صدور مدرک نخواهد بود، بلکه باید انسانهایی خلاق، نوآور، دارای تفکر انتقادی، توانمند در کار گروهی و برخوردار از مهارتهای ارتباطی تربیت کند.
او معتقد است دانشگاههای موفق آینده، دانشگاههایی خواهند بود که بتوانند برای مسائل واقعی جامعه و صنعت راهحل ارائه دهند، نه دانشگاههایی که تنها بر افزایش تعداد دانشجویان، فارغالتحصیلان یا مقالات تمرکز دارند.
انتهای پیام/
نظر شما