به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، شهرهای بزرگ و کوچک خود را در تسخیر زباله‌گردها می‌بینند و همزمان بازار هوشمندسازی و تجهیز فضای شهری به ابزارهای مدرن و پیشرفته هم داغ است. اما آنچه در زیر پوست شهر می‌گذرد عریانی واقعیت تلخ مافیای زباله‌هاست. زنجیره‌ای از نفوذ و رانت این ثروت کثیف را از مسیرهای قانونی خارج کرده و به جیب گروه‌های سودجو می‌برد. تا جایی که صدای هشدار یک فعال زیست محیطی بر سر ضرورت اراده‌ای جمعی برای مقابله با مافیای پسماند بلند می‌شود.
در ادامه گفت‌وگوی ایسکانیوز با مجید درگی، فعال و کارشناس حوزه محیط‌زیست را بخوانید:
درگی در پاسخ به اینکه آیا به‌کارگیری تکنولوژی‌های مدرن برای جمع‌آوری زباله در شرایط فعالیت گسترده جمع‌کننده‌های غیررسمی نوعی اتلاف بودجه محسوب می‌شود، گفت: بخش قابل توجهی از پسماندهای شهری، به‌ویژه پسماندهای خشک، ارزش بازیافت بسیار بالایی دارند و در سراسر دنیا این مواد را در فرایند تفکیک جدا کرده و از آن‌ها کالا تولید می‌کنند.
وی با اشاره به اینکه ثروت حاصل از این چرخه کم نیست، افزود: بر اساس برآوردهای اولیه، شاید صحبت از پنجاه تا شصت هزار میلیارد تومان در کل کشور باشد. طبیعتاً هر پروسه‌ای که بتواند این روند را سامان‌دهی کند تا این مبالغ به چرخه امورات شهری بازگردد، توجیه‌پذیر است و باید اجرا شود.
او در پاسخ به اینکه آیا جمع‌آوری غیررسمی پسماندها در نهایت به سرمایه تبدیل می‌شود، اضافه کرد: افرادی که این مواد را جمع می‌کنند و کسانی که از آن‌ها می‌خرند تا به بازیافت برسانند، قطعاً به دنبال سود هستند، اما تفاوت اصلی در این است که این مواد وارد یک شبکه مافیایی می‌شود که آن‌ها را مدیریت کرده و می‌فروشد.
درگی با ابراز اینکه پول حاصل از این فعالیت به جیب شهرداری و مردم بازنمی‌گردد، خاطرنشان کرد: تنها گروهی از سودجویان که این شبکه را سازمان‌دهی کرده‌اند، منتفع می‌شوند؛ فرایندی که متأسفانه هیچ ارزش افزوده‌ای برای جامعه ایجاد نمی‌کند.
شبکه‌های مافیایی و شکاف درآمدی پسماندها
این فعال حوزه محیط زیست درخصوص نحوه قراردادهای شهرداری‌ها با پیمانکاران اظهار کرد: در حال حاضر در بسیاری از شهرهای ایران، شهرداری‌ها با پیمانکارانی قرارداد می‌بندند که پسماند خشک را با مبلغی خریداری کرده و از سطل‌های شهری جمع‌آوری می‌کنند تا به کارخانه‌های بازیافت بفروشند.
درگی درباره میزان درآمدزایی پسماندها برای شهرداری‌های کشور، گفت: مسئله اینجاست که مبالغ دریافتی شهرداری‌ها با ارزش واقعی این کالاها اصلاً قابل مقایسه نیست. برای مثال در شهر کرج، ارزش پسماندهای خشک شاید بین دو تا سه هزار میلیارد تومان باشد، اما درآمد شهرداری از این طریق احتمالاً حدود صد میلیارد تومان است.
وی با بیان اینکه این تفاوت فاحش قیمت‌ها جای سوال دارد، گفت: وقتی از آن‌ها می‌پرسیم چرا کالایی با ارزش چندین هزار میلیارد تومان را به مبلغی بسیار ناچیز به پیمانکار می‌فروشید، پاسخ می‌دهند که پیمانکار هزینه‌های جمع‌آوری و پرداخت به وانت‌داران را دارد.
این فعال زیست‌محیطی ادامه داد: واقعیت این است که هزینه این عملیات هرگز به اندازه این اختلاف قیمت نیست. حقیقت این است که یک شبکه مافیایی بر این درآمدهای کلان دست گذاشته است و متأسفانه بسیاری از آن‌ها نفوذ زیادی در بدنه شهرداری‌ها دارند.
درگی با اشاره به تضاد میان شعارها و واقعیت‌های اجرایی افزود: بسیاری از شهرداران در زمان تصدی مسوولیت شعار سامان‌دهی پسماندها را می‌دهند، اما پس از روی کار آمدن، متوجه می‌شوند که شبکه مافیایی موجود چنان پیچیده، تودرتو و دارای نفوذ است که اجازه نمی‌دهد طرح‌های سامان‌دهی به صورت عملی اجرا شوند و این افراد دست به دست هم می‌دهند تا وضعیت موجود تغییر نکند.
نفوذ مافیای پسماند در نهادهای قانون‌گذار و اجرایی
درگی با اشاره به تفاوت فاحش میان ارزش واقعی پسماندها و هزینه‌های پرداخت شده به زباله‌گردها و هزینه‌های جانبی، تأکید کرد: مبالغ پرداختی به هیچ وجه توجیه کننده این اختلاف قیمت نیست و افرادی که از این سفره سود می‌برند، به هیچ وجه اجازه نمی‌دهند این لقمه از دهانشان گرفته شود. سامان‌دهی این وضعیت غیرممکن نیست، بلکه تنها به اراده جمعی و همتی جدی نیاز دارد.
درگی درخصوص امکان به‌کارگیری جمع‌کنندگان غیررسمی پسماند به عنوان نیروی ارزان و فعال در بدنه رسمی مدیریت پسماند، گفت: اگر منظور این است که شهرداری این افراد را سامان‌دهی کرده و به جای کار برای افراد یا شبکه‌های مختلف، به استخدام خود درآورد، این می‌تواند مدلی برای سامان‌دهی باشد؛ اما موضوع اصلی این نیست.
او با طرح این نکته که راه حل جهانی و اصولی، بحث آموزش و فرهنگ‌سازی برای تفکیک از مبدأ است، اضافه کرد: اصل مطلب این است که مردم خودشان در خانه‌هایشان زباله‌های خشک را تفکیک کنند و سپس شهرداری یا پیمانکاران مربوطه برای جمع‌آوری آن‌ها اقدام کنند.
درگی در ادامه تشریح کرد: در برخی شهرها، اپلیکیشن‌هایی طراحی شده که وقتی ظرف پسماند خشک فرد پر می‌شود، از طریق آن درخواست می‌دهد و شرکت مربوطه، پسماند را از درب منزل تحویل می‌گیرد و در مقابل، مبلغی را نیز به فرد پرداخت می‌کند که این خود یک منبع درآمد برای مردم است.
وی با بیان اینکه نباید به دنبال استخدام زباله‌گردها به جای پیمانکاران بود، گفت: استفاده از زباله‌گردها به عنوان نیروی اصلی، کار منطقی و اصولی نیست.
این فعال زیست‌محیطی در واکنش به اینکه تفکیک از مبدا چیزی برای زباله‌گردها باقی نمی‌گذارد، گفت: از اساس زمانی که این پسماند خشک ارزشمند در خانه تفکیک شود و مردم آن را به سطل‌های زباله نریزند، دیگر چیزی برای جمع‌آوری توسط زباله‌گردها باقی نمی‌ماند.
درگی درخصوص مخاطرات و آسیب‌های بهداشتی زباله‌گردی، اظهار کرد: بسیاری از این افراد اتباع بیگانه و گاه مهاجر غیرقانونی هستند. هر کسی تن به این کار نمی‌دهد. چون این کار بسیار خطرناک به دلیل قرار گرفتن در معرض شیشه‌های شکسته، سوزن، سرنگ و آلودگی‌ها، بسیار خطرناک و تهدیدی برای سلامت آن‌هاست.
نقش مشارکت مردم در شکست مافیای زباله
این فعال حوزه محیط زیست با اشاره به لزوم مشارکت مردم برای حل بحران پسماندها، گفت: هیچ کاری بدون مشارکت مردم پیش نخواهد رفت. اگر مردم از ثمرات این کار مطلع شوند و از آن منتفع گردند، مسئله حل می‌شود. وقتی پسماند خشک ارزشمند در خانه تفکیک شود، هم کار زباله‌گردها از کار می‌افتد و هم مافیای زباله عملاً دستش از سود مالی بازیافت خالی می‌شود.
درگی درخصوص احتمال نفوذ مافیا برای جلوگیری از ارائه همگانی آموزش‌های تفکیک زباله از مبدا، اظهار کرد: طرح‌های بسیار خوبی در شهرداری‌ها برای این کار تدوین شده و قول‌هایی نیز داده شده است؛ همه ما می‌دانیم که اجرای این طرح‌ها به نفع شهرداری و مردم است. وقتی این برنامه‌ها اجرا نمی‌شوند، دلیل دیگری جز نفوذ شبکه‌های مافیایی وجود ندارد.
او با اشاره به سودآوری بسیار بالای پسماندهای ارزشمند، گفت: نمونه آن را در شهری مثل کرج می‌توان دید که در حالی که ارزش این زباله‌ها حدود دو هزار میلیارد تومان است، با قراردادی صد میلیارد تومانی، اجازه نمی‌دهند روند سامان‌دهی پیش برود. آنهایی که سر این سفره نشسته‌اند نمی‌گذارند به راحتی این لقمه از دستشان گرفته شود.
این کارشناس محیط زیست با تاکید بر ضرورت وجود همت و اراده جمعی برای مدیریت مسئله پسماندها، اظهار کرد: خانم رفیعی در تریبون مجلس به صراحت اعلام کرد که مافیای پسماند اجازه نمی‌دهد حتی اصلاحات قانونی در کمیسیون پیش برود؛ تا جایی که فرایند اصلاح یک قانون دو سال در کمیسیون مجلس معطل ماند.
درگی در ادامه تصریح کرد: اگر مافیا در کار نیست، پس چه چیزی باعث می‌شود تصویب یک قانون تا این حد طول بکشد؟ قطعاً این نشان می‌دهد که نفوذ این شبکه چنان گسترده است که حتی در مسیر عملیاتی شدن قانون نیز دست‌اندازهای زیادی ایجاد خواهد کرد.
وی با بیان اینکه تمام سیستم‌های نظارتی و اجرایی از این اتفاقات آگاه هستند، افزود: به اعتقاد من چیزی جز نفوذ قدرت و شبکه مافیا نیست که مانع انجام این کار شده است؛ هرچند در معدود شهرهایی مانند مشهد یا اصفهان، این سامان‌دهی محقق شده است که همین موضوع ثابت می‌کند در صورت وجود اراده، این مسیر شدنی است.
درگی درخصوص تلاش شهرداری‌ها برای خرید نرم‌افزارها و سخت‌افزارهای پیشرفته جهت مدیریت هوشمند پسماند، همزمان با عدم توجه به تفکیک از مبدا، گفت: هر قدمی لزوماً پیشرفت نیست، اما برای سامان‌دهی شهر چاره‌ای جز اجرای همین طرح‌ها نیست و ابزارهای هوشمند هم می‌توانند مفید باشند. اما مشکل اصلی اینجاست که بسیاری از این طرح‌ها پس از صرف میلیاردها تومان هزینه، به سرانجام نمی‌رسند.
او با ذکر نمونه‌ای عینی در شهر کرج اضافه کرد: کارخانه تولید کمپوست شهرداری کرج سال‌هاست که بلااستفاده مانده است. تجهیزات گران‌قیمت و نوارنقاله‌هایی که از کشورهای خارجی وارد و نصب شدند، بیش از ده سال است که بدون بهره‌برداری در حال مستهلک شدن هستند.
این فعال حوزه محیط زیست خاطرنشان کرد: بسیاری از این طرح‌ها استارت می‌خورند و جلو می‌روند، اما در مسیر اجرا، به دلیل همان اتفاقات تلخ و وجود نفوذ و تضاد منافع و سود شخصی، جلوی کار گرفته می‌شود و پروژه‌ها به سرانجام نمی‌رسند.
انتهای پیام/
نظر شما