به گزارش گروه فرهنگ و هنر ایسکانیوز، سیزدهم فروردین، روزی که در تقویم رسمی ایران «روز طبیعت» نام گرفته، یکی از کهن‌ترین و در عین حال زنده‌ترین آیین‌های فرهنگی ایرانیان به شمار می‌رود. این روز که به‌طور عامیانه «سیزده‌به‌در» خوانده می‌شود، نقطه پایانی بر تعطیلات نوروزی است؛ تعطیلاتی که با آغاز بهار و نو شدن طبیعت هم‌زمان شده و ریشه در هزاران سال تاریخ و سنت ایرانی دارد. سیزده‌به‌در نه‌تنها فرصتی برای استراحت و تفریح است، بلکه نمادی از پیوند عمیق انسان با طبیعت و باورهای کهن او درباره زندگی، شادی و تداوم هستی است.

در این روز، خانواده‌ها و گروه‌های دوستانه از نخستین ساعات صبح راهی دامان طبیعت از پارک‌های شهری گرفته تا دشت‌ها، جنگل‌ها و کنار رودخانه‌ها می‌شوند. بساط پیک‌نیک پهن می‌شود، صدای خنده و گفتگو در فضا می‌پیچد و کودکان در میان سبزه‌ها به بازی و دویدن مشغول می‌شوند.

یکی از ویژگی‌های بارز این روز، غذاهایی است که در فضای باز تهیه و مصرف می‌شود. پختن آش رشته در دیگ‌های بزرگ، آماده کردن کوفته، یا به سیخ کشیدن جوجه‌کباب و کباب‌ کردن آن روی آتش، بخشی جدایی‌ناپذیر از حال‌وهوای سیزده‌به‌در است. این غذاها نه‌تنها جنبه تغذیه‌ای دارند، بلکه بهانه‌ای برای دورهمی و مشارکت جمعی محسوب می‌شوند.

اما سیزده‌به‌در تنها یک گردش ساده نیست؛ این روز ریشه‌های عمیقی در تاریخ و اسطوره‌های ایرانی دارد. در باورهای کهن، عدد سیزده نحس شمرده می‌شد و مردم برای دور کردن بدیُمنی آن، خانه را ترک کرده و به طبیعت پناه می‌بردند. این خروج نمادین از فضای بسته به محیط باز، نشانه‌ای از رهایی از انرژی‌های منفی و استقبال از طراوت و پاکی طبیعت بود. همچنین، گره زدن سبزه که یکی از رسوم رایج این روز است، نمادی از آرزو کردن و طلب خوشبختی، به‌ویژه برای جوانان، به شمار می‌رود. سبزه‌های نوروزی که پیش‌تر بر سر سفره هفت‌سین قرار داشتند، در پایان این روز به آب سپرده می‌شوند؛ حرکتی که نماد بازگرداندن زندگی به چرخه طبیعت است.

سیزده‌به‌در را می‌توان ادامه منطقی فلسفه نوروز دانست؛ جشنی که بر پایه نو شدن، امید و هماهنگی با طبیعت بنا شده است. در واقع، این روز فرصتی است تا انسان، پس از روزهایی که بیشتر در فضای خانه و دید و بازدید سپری کرده، بار دیگر به اصل خود، یعنی طبیعت، بازگردد. این بازگشت، علاوه بر جنبه تفریحی، بار معنوی و فرهنگی نیز دارد و یادآور این نکته است که زندگی انسان همواره وابسته به محیط طبیعی پیرامون اوست.

با این حال، در سال‌های اخیر، چالش‌هایی نیز در نحوه برگزاری این آیین به‌وجود آمده است. افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و دسترسی آسان‌تر به طبیعت باعث شده که فشار بیشتری بر محیط‌های طبیعی وارد شود. متأسفانه، برخی از افراد در جریان این روز، اصول اولیه حفاظت از محیط زیست را رعایت نمی‌کنند. رها کردن زباله در طبیعت یکی از شایع‌ترین مشکلات است که چهره زیبای طبیعت را مخدوش کرده و آسیب‌های جدی به اکوسیستم وارد می‌کند. پلاستیک‌ها و مواد تجزیه‌ناپذیر می‌توانند سال‌ها در طبیعت باقی بمانند و به حیات جانوران و گیاهان آسیب بزنند.

از سوی دیگر، روشن کردن آتش بدون توجه به اصول ایمنی و زیست‌محیطی نیز یکی دیگر از معضلات است. برخی افراد برای تهیه آتش، اقدام به شکستن شاخه‌های درختان می‌کنند؛ رفتاری که به درختان آسیب زده و تعادل زیستی منطقه را بر هم می‌زند. بستن تاب به شاخه درختان نیز، اگرچه در نگاه اول بی‌ضرر به نظر می‌رسد، اما می‌تواند باعث شکستن یا آسیب دیدن شاخه‌ها شود. این اقدامات، در مجموع، نشان‌دهنده فاصله گرفتن از روح اصلی این آیین است؛ آیینی که در اصل بر احترام به طبیعت و همزیستی مسالمت‌آمیز با آن تأکید دارد.

کارشناسان محیط زیست تأکید می‌کنند که برای حفظ این میراث طبیعی و فرهنگی، باید فرهنگ‌سازی گسترده‌تری صورت گیرد. آموزش از سنین پایین، اطلاع‌رسانی از طریق رسانه‌ها و ایجاد امکانات مناسب در فضاهای طبیعی، می‌تواند به کاهش آسیب‌ها کمک کند. برای مثال، استفاده از زغال‌های آماده به‌جای چوب درختان، جمع‌آوری کامل زباله‌ها و حتی تفکیک آن‌ها، و انتخاب مکان‌های مناسب برای برپایی آتش، از جمله اقداماتی است که هر فرد می‌تواند انجام دهد.

سیزده‌به‌در، در عین سادگی، حامل پیام‌های عمیقی است. این روز به ما یادآوری می‌کند که شادی واقعی در کنار دیگران و در هماهنگی با طبیعت به دست می‌آید. همچنین، فرصتی است تا بار دیگر مسئولیت خود را در قبال محیط زیست مرور کنیم. اگرچه این آیین از دل تاریخ و سنت‌های کهن برآمده، اما بقای آن در گرو رفتار امروز ماست. اگر نتوانیم از طبیعتی که به آن پناه می‌بریم محافظت کنیم، نه‌تنها به محیط زیست آسیب زده‌ایم، بلکه بخشی از هویت فرهنگی خود را نیز از دست خواهیم داد.

در نهایت، سیزده‌به‌در را می‌توان جشن آشتی انسان با طبیعت دانست؛ روزی که در آن، مرز میان زندگی شهری و حیات طبیعی کمرنگ می‌شود و انسان بار دیگر خود را جزئی از این چرخه بزرگ می‌بیند. حفظ این نگاه و انتقال آن به نسل‌های آینده، شاید مهم‌ترین وظیفه‌ای باشد که در قبال این سنت ارزشمند بر عهده داریم.