به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ در قلب بافت تاریخی شهر کرمان، مجموعه گنجعلیخان بهعنوان یکی از مهمترین یادگارهای معماری دوره صفوی، همچنان یکی از مقاصد اصلی گردشگری و فرهنگی استان به شمار میرود. در میان عناصر این مجموعه شامل میدان، بازار، کاروانسرا، آبانبار و ضرابخانه، حمام تاریخی گنجعلیخان جایگاهی ویژه دارد؛ بنایی که با گذشت بیش از چهار قرن از ساخت آن، همچنان جلوهای از هنر معماری و تزئینات اصیل ایرانی را به نمایش میگذارد.
با این حال، بررسیهای میدانی و گزارشهای کارشناسان نشان میدهد که این بنای ارزشمند در وضعیت نگرانکنندهای قرار گرفته است. بخشهایی از کاشیکاریهای نفیس حمام که از ویژگیهای شاخص معماری صفوی محسوب میشود، دچار فرسایش شدید شده و در برخی نقاط، با کوچکترین تماس دست، فرو میریزد. در بخشهایی از دیوارههای گرمینه نیز تورم و جداشدگی لایههای تزئینی مشاهده شده که احتمال ریزش گستردهتر را افزایش داده است.
همچنین در ورودی سربینه حمام نیز نشانههایی از تخریب تدریجی کاشیها به چشم میخورد؛ موضوعی که نگرانی کارشناسان حوزه میراث فرهنگی را نسبت به سرعت تخریب این اثر تاریخی دوچندان کرده است. به گفته متولیان این مجموعه، رطوبت بالا، وجود آبهای زیرسطحی و قدمت بسیار زیاد بنا از مهمترین عوامل آسیبزا در این اثر تاریخی محسوب میشود.
مدیر موزه مردمشناسی حمام گنجعلیخان در توضیح شرایط موجود، با اشاره به عمق قرارگیری بنا در حدود چند متر زیر سطح زمین، افزایش رطوبت محیط داخلی را یکی از چالشهای اصلی عنوان کرده و گفته است که این شرایط طبیعی در کنار فرسودگی مصالح، زمینهساز آسیبهای جدی در بخشهای مختلف شده است. به گفته او، هرچند بازدیدهای کارشناسی بهصورت مستمر انجام میشود و موارد آسیبدیده بهصورت مکتوب گزارش میگردد، اما محدودیت اعتبارات مانع از اجرای مرمت اساسی و پایدار شده است.
این مسئول همچنین با اشاره به گستردگی بیش از هزار مترمربعی این بنای تاریخی، تأکید کرده است که بودجههای مرمتی موجود پاسخگوی حجم آسیبها نیست و در بهترین حالت، تنها بخش محدودی از نیازهای حفاظتی را پوشش میدهد. به گفته او، حتی با وجود درآمد حاصل از بازدید گردشگران، بخش عمده این منابع به خزانه واریز شده و سهم بازگشتی آن برای مرمت بسیار محدود است.
بررسیها نشان میدهد که علاوه بر کاشیکاریها، بخش قابل توجهی از مجسمهها و عناصر موزهای موجود در حمام نیز دچار فرسودگی شدهاند. گزارشهای کارشناسی حاکی از آن است که حدود ۷۰ درصد این آثار نیازمند مرمت فوری هستند؛ موضوعی که ناشی از تأثیرات بلندمدت رطوبت، تغییرات دمایی و شرایط نگهداری در فضای تاریخی بنا عنوان شده است.
کارشناسان حوزه میراث فرهنگی همچنین بر ضرورت ایجاد موانع حفاظتی در برابر بخشهای حساس و تزئینات ارزشمند تأکید دارند و معتقدند نبود فاصله مناسب میان بازدیدکنندگان و آثار تاریخی، در کنار شرایط محیطی، روند فرسایش را تشدید کرده است.
حمام گنجعلیخان طی دهههای گذشته از یک فضای کارکردی به موزه مردمشناسی تبدیل شده و همواره یکی از پربازدیدترین آثار تاریخی استان کرمان محسوب میشود، اما تداوم روند فعلی میتواند این میراث کمنظیر را با تهدیدی جدی مواجه کند.
اکنون کارشناسان و فعالان حوزه میراث فرهنگی بر این باورند که حفاظت از این بنای صفوی نیازمند تصمیمگیری فوری، تخصیص اعتبارات مؤثر و اجرای برنامههای مرمتی اصولی است؛ چراکه ادامه روند فرسایش، میتواند بخشهایی از هویت معماری تاریخی کرمان را برای همیشه از بین ببرد.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای پیام./
نظر شما