به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ سه ایستگاه تازه ورزش صبحگاهی شاید در نگاه نخست فقط سه نقطه جدید برای نرمش گروهی شهروندان باشد، اما اگر مسئله را از زاویه سلامت عمومی نگاه کنیم، ماجرا بسیار بزرگتر است. شهر امروز بیش از آنکه با کمبود باشگاه حرفهای مواجه باشد، با سبک زندگیای درگیر است که حرکت را از زندگی روزانه حذف کرده؛ خودرو جای پیادهروی را گرفته، بسیاری از مشاغل پشت میز انجام میشوند و بخش قابل توجهی از اوقات فراغت نیز مقابل صفحه تلفن همراه و تلویزیون سپری میشود.
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است ۳۱ درصد بزرگسالان جهان، معادل حدود یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون نفر، در سال ۲۰۲۲ به میزان توصیهشده فعالیت بدنی نداشتهاند. این نسبت از سال ۲۰۱۰ حدود پنج واحد درصد افزایش پیدا کرده و اگر روند فعلی ادامه یابد، تا سال ۲۰۳۰ ممکن است ۳۵ درصد جمعیت بزرگسال جهان به اندازه کافی فعال نباشند. این سازمان حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط یا ۷۵ دقیقه فعالیت شدید در هفته را برای بزرگسالان توصیه میکند.
ایران نیز از این مسئله جدا نیست. در نمایه فعالیت بدنی سازمان جهانی بهداشت برای ایران، میزان کمتحرکی در بزرگسالان ۱۸ سال به بالا برای مردان ۲۳ درصد و برای زنان ۴۳ درصد برآورد شده است. این فاصله ۲۰ واحد درصدی میان زنان و مردان، اهمیت دسترسی آسان، ارزان و ایمن زنان به فضاهای ورزشی محلهای را دوچندان میکند. وقتی ایستگاه ورزش صبحگاهی در نزدیکترین نقطه به محل زندگی ایجاد میشود، بخشی از موانعی مانند هزینه باشگاه، رفتوآمد و فاصله جغرافیایی حذف میشود.
آمارهای امسال همدان نیز نکته قابل توجهی در همین زمینه دارد. از ابتدای سال تا دوم مرداد ۱۴۰۵، ۳۲ هزار و ۹۵۲ نفر در استان تحت پوشش بیمه ورزشی قرار گرفتهاند که ۱۷ هزار و دو نفر از آنان زن و ۱۵ هزار و ۹۰۵ نفر مرد بودهاند. بیشتر بودن شمار زنان در این آمار نشان میدهد تقاضا برای فعالیت ورزشی در میان بانوان استان قابل توجه است و توسعه فضاهای عمومی و محلهای میتواند امکان مشارکت گروه بزرگتری را فراهم کند.
با این حال باید میان «ورزشکار سازمانیافته» و «شهروند دارای فعالیت بدنی کافی» تفاوت قائل شد. همدان حدود ۸۵ هزار ورزشکار سازمانیافته دارد، اما سلامت یک شهر تنها با شمار اعضای باشگاهها و هیئتهای ورزشی سنجیده نمیشود. فردی ممکن است ورزشکار حرفهای نباشد اما با پیادهروی روزانه، دوچرخهسواری یا ورزش در پارک، الگوی زندگی فعالی داشته باشد؛ در مقابل، ثبت نام در یک مجموعه ورزشی نیز الزاماً به معنای فعالیت منظم در تمام طول سال نیست.
اینجاست که رقم بیش از ۳۰۰ هزار فعال ورزش همگانی استان اهمیت پیدا میکند. رئیس هیئت ورزشهای همگانی همدان در مرداد امسال اعلام کرده بود بیش از ۳۰۰ هزار نفر در حوزه ورزش همگانی استان فعالیت دارند. او همچنین پیش از اضافه شدن سه ایستگاه تازه گفته بود ۵۰ ایستگاه صبحگاهی در شهر همدان فعالاند و بسته به زمان و شرایط، مجموع حضور شهروندان در آنها بین پنج تا ۱۰ هزار نفر تغییر میکند. افزایش تعداد این مراکز به ۵۲ ایستگاه میتواند ظرفیت مشارکت را بیشتر کند، اما مسئله اصلی از این مرحله به بعد «کیفیت، پوشش و استمرار» است.
اگر ۵۲ ایستگاه عمدتاً در چند منطقه برخوردار یا پارکهای مرکزی متمرکز باشند، افزایش عدد لزوماً به معنای عدالت ورزشی نیست. معیار مهمتر آن است که سالمند ساکن یک محله حاشیهای، زن خانهدار، فرد کمدرآمد یا شهروندی که خودرو ندارد، تا نزدیکترین امکان فعالیت رایگان چقدر فاصله دارد. نقشه جغرافیایی ایستگاههای صبحگاهی، از این منظر، میتواند به اندازه تعداد آنها اهمیت داشته باشد.
افزایش سرانه ورزشی استان از ۶۴ سانتیمترمربع به حدود ۹۰ سانتیمترمربع برای هر نفر نیز نشاندهنده توسعه زیرساخت است. مسئولان ورزش استان هدف آینده را رسیدن به حدود یک مترمربع اعلام کردهاند. اما تجربه سلامت شهری نشان میدهد مترمربع فضای ورزشی فقط زمانی به فعالیت بدنی بیشتر منجر میشود که قابل دسترس، قابل استفاده و متناسب با نیاز گروههای مختلف باشد. یک مجموعه بزرگ در فاصله چند کیلومتری خانه نمیتواند همیشه جای پارک و فضای باز محله را بگیرد.
این بحث زمانی اهمیت اقتصادی پیدا میکند که هزینه کمتحرکی دیده شود. سازمان جهانی بهداشت برآورد کرده است ادامه سطح فعلی کمتحرکی در جهان میتواند بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۳۰ نزدیک به ۳۰۰ میلیارد دلار هزینه مستقیم برای نظامهای سلامت ایجاد کند. در نمایه ایران نیز هزینه مستقیم سالانه بیماریهای غیرواگیر و مشکلات سلامت مرتبط با کمتحرکی، نزدیک به یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار برآورد شده است. بنابراین هزینه یک برنامه ورزش محلهای را باید در کنار هزینهای دید که دیابت، بیماری قلبی، برخی سرطانها و سایر بیماریهای مرتبط با کمتحرکی به نظام سلامت تحمیل میکنند.
اما توسعه ورزش صبحگاهی فقط مسئله سلامت جسم نیست. یک ایستگاه محلهای میتواند برای سالمندی که بخش زیادی از روز را تنها سپری میکند، فضای ارتباط اجتماعی باشد؛ برای فرد بازنشسته بهانهای برای خروج روزانه از خانه و برای شهروندان یک محله زمینهای برای شکلگیری روابط جمعی ایجاد کند. سازمان جهانی بهداشت نیز در کنار آثار جسمی، بر نقش فعالیت بدنی در کاهش علائم اضطراب و افسردگی و بهبود سلامت روان تأکید میکند.
همدان به دلیل اقلیم سرد خود البته با چالش خاص دیگری روبهروست. ورزش صبحگاهی فضای باز ممکن است در ماههای گرم سال پرمخاطب باشد، اما سرمای زمستان و یخبندان میتواند استمرار برنامه را دشوار کند. اگر هدف تغییر سبک زندگی است، برنامه باید برای تمام سال طراحی شود؛ استفاده از سالنهای کوچک محلهای، مدارس، فرهنگسراها و مجموعههای سرپوشیده در فصل سرد میتواند مانع از آن شود که ورزش همگانی به برنامهای فصلی تبدیل شود.
گروه سالمندان نیز باید بیش از گذشته در برنامهریزی دیده شوند. با حرکت ساختار جمعیتی کشور به سمت سالمندی، شهر آینده به فضاهایی نیاز دارد که فعالیت بدنی کمفشار، ایمن و نزدیک به محل سکونت را ممکن کنند. نیمکت، روشنایی مناسب، سطح هموار، سرویس بهداشتی و دسترسی آسان گاهی برای افزایش مشارکت سالمندان مهمتر از تجهیزات پیچیده ورزشی است.
مدارس نیز یکی از حلقههای تعیینکنندهاند. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده حدود ۸۰ درصد نوجوانان جهان به میزان توصیهشده فعالیت بدنی ندارند. اگر کودک و نوجوان از همان سالهای مدرسه به زندگی کمتحرک عادت کند، مقابله با این الگو در بزرگسالی دشوارتر خواهد شد. پیوند مدارس با پارکها، هیئتهای همگانی و برنامههای خانوادگی میتواند دامنه ورزش محلهای را از سالمندان و بزرگسالان به نسل آینده گسترش دهد.
۵۲ ایستگاه ورزش صبحگاهی میتواند برای همدان تنها یک عدد دیگر در گزارش عملکرد باشد یا نقطه شروع شبکهای باشد که ورزش را از باشگاه به کوچه و محله ببرد. تفاوت این دو مسیر در یک سؤال ساده مشخص میشود؛ چند نفر از شهروندانی که امروز کمتحرکاند، به واسطه این سیاست واقعاً شروع به حرکت خواهند کرد؟ اگر پاسخ این سؤال در سالهای آینده با عددی قابل اندازهگیری داده شود، آن زمان توسعه ورزش همگانی از یک برنامه مناسبتی به یکی از ابزارهای واقعی سلامت شهری همدان تبدیل شده است.
خبرنگار: ندا ترابی
انتهای پیام./
نظر شما