زهرا داستانی-ایسکانیوز: فاجعه منا هنوز هم یکی از موضوعات داغ صحبت های میان ایرانی ها و شیعیان عرب زبانی است که مشهد مقدس و حرم امام رضا (ع) را برای زیارت و سیاحت خود انتخاب کرده اند. اتفاقی که به قول خیلی از مغازه داران مشهدی بخش کوچکی از درآمد آنها را تحت تاثیر قرار داده است.

فاجعه منا اما یکی از موضوعاتی است که ایرانیان علاقه زیادی دارند تا آن را با گردشگران عرب زبان در میان بگذارند و نظر آنها را در رابطه با آن بدانند. در میان هزاران زائری که هر کدام در گوشه ای از حرم نشسته اند و با یکدیگر درد و دل می کنند، زنی ایرانی در کنار یک زن عرب نشسته که صحبت هایش نظرم را به خود جلب می کند.
بازار مشهد خالی از گردشگران عربستانی
زن ایرانی با زن عرب زبان که کم و بیش فارسی می داند سر صحبت را باز کرده و با لحنی آمیخته به شوخی به او می گوید: «شما میزبانان خوبی نیستید! سال پیش بسیاری از ما را داغ دار کردید.»

زن عرب با همان فارسی دست و پا شکسته اش می گوید: «من اهل عراقم. همه عرب زبانان را به یک چشم نبینید. درهای کربلا همیشه برای شیعیان ایرانی باز است.»

فاجعه منا دیدگاه ایرانیان را به عرب زبانان تغییر داده است. حادثه ای که گرچه نزدیک به یک سال از آن می گذرد اما همچنان تبعاتش بر روابط ایران و عربستان سایه افکنده است، اتفاقی که مغازه داران مشهدی از آن ناراضی هستند و می گویند که روابط سرد ایران و عربستان سبب شده تا مشهد بخشی از زائران عرب زبان خود را از دست بدهد.

احمد یکی از مغازه داران بازار طرقبه در مشهد است. او معتقد است از زمان رخ دادن فاجعه منا و سیاه شدن رابطه ایران و عربستان و حالا هم عدم توافق برای سفر حج بخشی از گردشگران شهرهای شیعه نشین عربستان و کشورهای وابسته به آن کاهش یافته اند.

او می گوید: به غیر از ایام تعطیلات و اعیاد مذهبی که شمار گردشگران و زائران داخلی بسیار زیاد است، این گردشگران عرب زبان هستند که در طول سال برای زیارت مشهد را انتخاب می کنند.

علی نیز یکی از مغازه داران بازار رضای مشهد است. او می گوید: بازار مشهد در مقایسه با سال های گذشته کساد تر است. علی سال هاست که در بازار رضا جواهرات نقره و سنگ های قیمتی را به زائران می فروشد.

او می گوید: فروش ما در مقایسه با سایر مغازه های خشکبار فروشی کم تر است . نمی توان گفت که امروز به خاطر شرایطی که در روابط ایران و عربستان اتفاق افتاده مشهد شاهد ریزش گردشگر خارجی است اما می توان گفت که بازار مشهد بخشی از گردشگران شیعه عربستانی و کشورهایی دیگر وابسته به آن را از دست داده است. ما عموما به خاطر کارمان با بسیاری از زائران حرف می زنیم و از آنها می پرسیم که از کدام کشور آمده اند. از سال 95 تا به امروز تعداد زائران عربستانی که برای خرید به مغازه مراجعه کرده اند بسیار کم بوده اند. هرچند مغازه داران مشهدی معتقدند که مشهد به واسطه روابط سرد ایران و عربستان با زیان روبرو است اما کارشناسان بر این باورند که این ماجرا نمی تواند تاثیر مهمی را بر اقتصاد گردشگری در مشهد بگذارد.

رقیه حاتمی پور، کارشناس گردشگری می گوید: روابط سرد بین ایران و عربستان بر روی زائران و گردشگران مشهد مقدس نمی تواند تاثیر قابل توجهی بگذارد. چرا که شیعیان بسیاری ازکشورهای مختلف مسلمان بخش مهمی از گردشگران شهر مشهد را تشکیل می دهند که هیچ ارتباطی با روابط سیاسی عربستان ندارند و به آن اعتنایی نمی کنند بنابراین تاثیر این رابطه سرد قابل توجه نخواهد بود.
او به حضور زائران عرب زبان در مشهد اشاره می کند و می گوید: البته این موضوع می تواند در رابطه با شیعیان کشور عربستان و مسلمانان کشورهای آفریقایی صدق کند و بر روند ورود این گردشگران به ایران تاثیر گذار باشد. با این حال این اتفاق نمی تواند بر گردشگران کشورهای خاورمیانه تاثیر چندانی داشته باشد. با وجود این عموما پرواز ها با ظرفیت های کافی بین کشورهای عربی و ایران انجام می شود.
حاتمی پور ادامه می دهد: برخی از کشورهای هم‌پیمان عربستان مانند کویت می تواند تاثیراتی را در پی داشته باشد اما این تاثیرات نمی تواند شدید باشد. کماکان زائران مشهد به اندازه خوبی مشاهده می شود.
این کارشناس گردشگری با بیان اینکه ایران تسهیلات خوبی برای صدور ویزا برای کلیه گردشگران زیارتی و صیاحتی و تاریخی و فرهنگی در نظر گرفته است، می گوید: پس از تصمیم لغو سفر حجاج ایرانی به مکه مسئولان اداره گذرنامه کشور متفاوت تر از قبل با گردشگران عرب زبان رفتار نخواهند کرد. همیشه در این زمان ها شایعاتی به وجود می آید که در پاسخ به کشوری چون عربستان باید رفتاری مشابه داشته باشیم. با این حال ممکن است که آنها از سفر به ایران خودداری کنند ولی ایران از سیاست های سخت گیرانه برای صدور ویزا به عربستانی ها و عرب زبان ها استفاده نکرده و نمی کند.

او ادامه می دهد: برای کشوری مانند ایران که مسئولان وزارت امور خارجه تصمیم به تسهیل صدور ویزا برای 190 کشور جهان گرفته و در حال تلاش است تا برای برخی از کشورها لغو روادید صورت گیرد، برخورد مغرضانه با گردشگران عرب زبان غیر ممکن است.
مکه متضرر می شود
مشهد دومین کلانشهر مذهبی جهان است که هر ساله شمار بسیاری از شیعیان جهان را به خود جذب می کند. جذب گردشگر ایرانی و خارجی بخش عظیمی از اقتصاد مشهد را در بر می گیرد. خراسان رضوی گرچه سالانه پذیرای حجم انبوهی از زائران و گردشگران خارجی است، اما مسئولان این استان هنوز نتوانسته‌اند آمار درست و دقیقی از این گردشگران و زائران ارائه دهند، زیرا در حالی که آستان قدس رضوی تعداد گردشگران و زائران خارجی مشرف شده به حرم مطهر رضوی را طی سال گذشته پنج میلیون نفر اعلام می‌کند، سازمان میراث فرهنگی معتقد است تعداد این گردشگران از یک میلیون و 500 هزار نفر تجاوز نمی‌کند. با این حال آن طور که آمارها می گویند ۲ میلیارد و ۲۵۰میلیون دلار؛ سوغات زائران خارجی برای مشهد در سال 90 بوده است. براساس آماری که در این سال ارائه شده، دست‌کم ۲۰میلیون گردشگر داخلی، هر سال از دومین کلانشهر مذهبی جهان، یعنی مشهد دیدن می‌کنند؛‌ همچنین حدود یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار گردشگر خارجی هر سال به مشهد می‌آیند که با احتساب هر نفر ۱۵۰۰ دلار، معادل ۲میلیارد و ۲۵۰ میلیون دلار ارز وارد مشهد می‌کنند. ارزی که شاید امسال سهم کمتری را به واسطه تلخی روابط ایران و عربستان نصیب مشهد می کند. با این حال عربستان امسال بیشتر از مشهد از تلخی روابط با ایران متضرر می شود. در سال 94 تعداد زائران ایرانی که به سفر حج عمره مشرف شدند در حدود ۶۱ هزار و ۵۰۰ نفر بوده است. بررسی ها نشان می دهد عربستان سالیانه از حضور حجاج ایرانی حداقل یک هزار و 500 میلیارد تومان درآمد کسب می کند. سهم میانگین ایران برای اعزام به حج عمره سالیانه 500 هزار تومان برآورد شده است. براین اساس سالیانه یک هزار و 500 میلیارد تومان درآمد تنها از محل اعزام حجاج ایرانی به خزانه عربستان واریز می شود و این سود امسال به اندازه 61 هزار و 500 نفر کمتر از سال گذشته خواهد بود.
رقیه حاتمی پور، کارشناس گردشگری در این رابطه می گوید: طبیعتا وقتی ایرانیان به خصوص ایرانیان خوش سفری که همیشه علاوه بر پرداخت هزینه اقامت و خوراک مبلغ قابل توجهی را صرف خرید کالا از بازار عربستان می کنند، به حج نروند می تواند ضرر بسیاری را برای اقتصاد عربستان به همراه داشته باشد.

61 هزار گردشگر ایرانی در مقابل تعداد محدود گردشگران عربستانی که به کشور ایران می آیند عدد قابل اعتنایی است. بنابراین عدم حضور ایرانیان در حج امسال نمی تواند بر اقتصاد گردشگری عربستان بی تاثیر باشد. بنابراین عربستان از این تصمیم خود بیشتر از ما متضرر خواهند شد.

105105