تنگه هرمز، همواره به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین نقاط استراتژیک بین‌المللی، نقش کلیدی در معادلات منطقه‌ای و جهانی ایفا کرده است. در شرایط کنونی، پرسش از تأثیر بازگشایی این تنگه بر امنیت ملی ایران، به یکی از دغدغه‌های اصلی جامعه و محافل علمی ـ سیاسی تبدیل شده است. این یادداشت بر آن است تا با نگاهی عمیق‌تر به سازوکار بازدارندگی و منافع ملی، ابعاد این مسئله را روشن سازد. این‌که آیا با بازگشایی تنگه هرمز، امنیت ملی ایران مورد تهدید واقع می‌شود یا این تصمیم، در ادامه روند سیاست عقلانی ایران در راستای تأمین و حفظ امنیت پایدار کشور و منطقه است. در این یادداشت، مباحث مذکور طی چند بخش، تحلیل خواهند شد.

۱ـ از نخستین روز آغاز جنگ در بدنه جامعه انقلابی کشور، این نگرانی وجود داشت که علی‌رغم تلاش‌های شبانه‌روزی بسیارِ مسئولین دغدغه‌مند کشور، مبادا آن‌ها تحت‌تأثیر تشدید فشارهای داخلی و خارجی، تن به پذیرش خواسته‌های دشمن بدهند و راهبرد تأمین امنیت پایدار کشور را در معرض تهدید قرار بدهند.

۲ـ اکنون نیز با بازگشایی تنگه هرمز، شدت نگرانی‌های عمومی افزایش یافته است. به زعم برخی نیروهای فکری و اجتماعی، جمهوری اسلامی پیش از این، با خودداری از پاسخ متقابل در قبال وقایع لبنان، به‌شکل قابل توجهی، قدرت بازدارندگی ایران را به چالش کشیده و حالا با بازگشایی تنگه هرمز، عملا امنیت ملی ایران را به مخاطره انداخته است.

۳ـ غافل از آن‌که انسداد تنگه هرمز نه ابزار تسویه حساب سیاسی و ابراز عواطف ایدئولوژیک بلکه ابزار تأمین منافع ملی ایران است. از این رو بهترین تصمیم ممکن در خصوص تنگه هرمز، اقدام بر اساس اقتضائات مصالح ملی کشور است.

۴ـ مسئولین کشور تاکنون طبق همین چارچوب عمل کرده‌اند. وقتی نیروی خارجی با حمله به لبنان، آتش‌بس جاری را نقض کرد، جمهوری اسلامی ایران برای بازیابی مجدد بازدارندگی محور مقاومت و پیشگیری از تحرکات بعدی نیروی خارجی، عبور کشتی‌های بیگانه از تنگه هرمز را به حالت تعلیق در آورد.

۵ـ ایران اکنون نیز با نظر به توقف حملات علیه لبنان و جریان مجدد پیمان آتش‌بس، تنگه هرمز را مشروط به تداوم اجرای شروط آتش‌بس، از حالت تعلیق خارج کرد تا علاوه بر ایجاد انتفاع اقتصادی، گامی بزرگ به سوی تأمین امنیت پایدار منطقه‌ای بردارد.

با این اقدام ایران، نیروی خارجی به عواقب جنگ افروزی و نقض آتش‌بس پی خواهد برد و خواهد دانست که لاجرم باید جدیت لازم برای تأمین خواسته‌های ایران را داشته باشد تا کابوس انسداد و تعلیق تنگه هرمز را بار دیگر تجربه نکند.

۶ـ امروز نظام سیاسی کشور با بازگشایی مشروط تنگه هرمز، متقابلا آمریکا را ملزم به اجرای شروط ده‌گانه آتش‌بس کرد. آمریکا به روشنی دریافت که هرگونه اقدام علیه منافع ملی ایران، تعلیق مجدد تنگه هرمز را به دنبال خواهد داشت و برای حفظ اندک اندوخته خود یعنی بازگشایی مشروط تنگه هرمز، به ناچار باید ارادهٔ تأمین شروط آتش‌بس را به ایران اثبات کند.

در مجموع، بازگشایی مشروط تنگه هرمز، در راستای تأمین منافع ملی و تقویت بازدارندگی ایران صورت گرفته است. این اقدام، ضمن انتفاع اقتصادی، با هدف پایبند کردن طرف مقابل به شروط آتش‌بس و تضمین امنیت ملی ایران انجام شده و تصمیم‌گیری‌ها در این زمینه، مبتنی بر اولویت منافع بلندمدت و امنیت پایدار کشور است.

محمدعرفان خانی*

انتهای یادداشت/