به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ سعید الیاسی، رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان، از ممنوعیت برداشت کتیرا در مراتع این استان خبر داد و اظهار کرد: دستاندازی سودجویان به بوتههای گون، در کنار خشکسالی، کاهش بارندگی و بیماری خشکیدگی، این گونه ارزشمند گیاهی را با آسیبهای جدی مواجه کرده است.
وی افزود: شرایط کنونی مراتع استان به گونهای نیست که بتوان مجوز برداشت کتیرا صادر کرد و به همین دلیل، کمیته فنی منابع طبیعی همدان با بررسی وضعیت پوشش گیاهی، ممنوعیت برداشت از بوتههای گون را تصویب کرده است.
الیاسی ادامه داد: کتیرا شیرابهای است که با ایجاد برش در بخش یقه بوته گون، یعنی محل اتصال ساقه به ریشه، از گیاه خارج میشود. این برش زخم عمیقی بر پیکر گیاه ایجاد میکند و بوته برای ترمیم آن به انرژی، رطوبت و شرایط زیستی مناسب نیاز دارد.
رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان بیان کرد: در سالهایی که بارش کافی وجود داشته باشد، گون تا اندازهای توان بازسازی خود و ترمیم زخمهای ایجادشده را دارد، اما کاهش بارندگی و گسترش خشکیدگی، قدرت احیای طبیعی گیاه را به شدت کاهش داده است.
وی گفت: برداشت کتیرا در چنین شرایطی میتواند آخرین توان بوته را از بین ببرد و موجب خشک شدن کامل آن شود. به همین دلیل، ادامه این فعالیت حتی اگر به شیوههای گذشته انجام شود، با وضعیت فعلی مراتع همدان سازگار نیست.
الیاسی با اشاره به جایگاه گون در پوشش گیاهی استان اظهار کرد: همدان از استانهای برخوردار از مراتع و پوشش گیاهی مناسب است و در حدود ۶۰ درصد مراتع آن، گونههای مختلف گون مشاهده میشود. این گستردگی نشان میدهد گون یکی از اجزای اصلی اکوسیستم مرتعی استان است.
وی افزود: نقش این گیاه تنها به تولید کتیرا یا استفادههای اقتصادی محدود نمیشود. ریشههای گسترده گون خاک را در جای خود نگه میدارد، سرعت روانآب را کاهش میدهد و شرایط نفوذ آب به لایههای زیرین زمین را بهبود میبخشد.
رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان خاطرنشان کرد: هر بوته گون مانند مانعی طبیعی در برابر فرسایش عمل میکند. حذف این بوتهها موجب میشود خاک در برابر باد و بارش بدون محافظ باقی بماند و با نخستین بارندگی شدید یا وزش باد، بخشی از آن جابهجا شود.
الیاسی بیان کرد: فرسایش خاک یکی از مهمترین پیامدهای برداشت بیرویه گون است. تشکیل خاک حاصلخیز فرآیندی طولانی دارد، اما تخریب پوشش گیاهی میتواند در مدت کوتاهی لایههای ارزشمند خاک را از بین ببرد و توان تولیدی مرتع را کاهش دهد.
وی ادامه داد: کاهش پوشش گون همچنین میتواند بارشهای معمولی را به روانآبهای سریع و سیلابی تبدیل کند. زمانی که گیاهان و ریشهها در مسیر آب حضور نداشته باشند، بارندگی فرصت نفوذ در زمین را پیدا نمیکند و با سرعت به سمت مناطق پاییندست حرکت میکند.
رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان افزود: این وضعیت هم خطر وقوع سیلاب را افزایش میدهد و هم موجب کاهش تغذیه سفرههای آب زیرزمینی میشود. در نتیجه، تخریب یک بوته تنها به همان نقطه محدود نمیماند و میتواند منابع آب و خاک منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
الیاسی بروز پدیده گردوغبار را از دیگر پیامدهای تضعیف پوشش گیاهی دانست و گفت: خاک بدون پوشش در برابر باد آسیبپذیر است و ذرات آن به آسانی وارد هوا میشود. حفظ بوتههای مرتعی، یکی از راههای طبیعی مقابله با گردوغبار و کاهش آسیبهای ناشی از آن است.
وی اظهار کرد: در گذشته از گون به عنوان سوخت برای گرم کردن خانهها و پختوپز استفاده میشد، اما با توسعه استفاده از سوختهای فسیلی، آتش زدن و برداشت بوتهها برای سوخت به میزان زیادی کاهش یافت.
رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان افزود: با وجود این تغییر، در برخی مناطق و روستاها هنوز استفاده از گون به عنوان سوخت ادامه دارد. این شیوه غیراصولی باید متوقف شود، زیرا بوتهای که طی سالها در مرتع رشد کرده است، در مدت کوتاهی از بین میرود و جایگزینی آن آسان نیست.
الیاسی تأکید کرد: برداشت غیراصولی کتیرا نیز اثری مشابه بر گیاه دارد و میتواند پوشش مرتعی را تخریب کند. ایجاد برشهای عمیق، برداشت بیش از ظرفیت و مراجعه مکرر به یک بوته، احتمال خشک شدن آن را افزایش میدهد.
وی با اشاره به برنامه منابع طبیعی برای مقابله با برداشتهای غیرقانونی گفت: وسعت زیاد مراتع، نظارت بر تمام مناطق را دشوار کرده است، اما در فصل برداشت، نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی و کارشناسان در نقاط حساس حضور خواهند داشت.
رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان ادامه داد: گزارشهای مردمی نیز در شناسایی برداشتهای غیرمجاز نقش مهمی دارد و در صورت دریافت اطلاعات درباره فعالیت افراد سودجو، موضوع از سوی نیروهای مسئول بررسی خواهد شد.
الیاسی بیان کرد: در صورت مواجهه مأموران یگان حفاظت منابع طبیعی با برداشتکنندگان غیرمجاز، محصول جمعآوریشده به عنوان کالای قاچاق ضبط میشود و برای فرد متخلف پرونده تشکیل خواهد شد.
وی افزود: میزان جریمه نیز براساس حجم برداشت و خسارت واردشده تعیین میشود. هدف از این برخوردها تنها مجازات نیست، بلکه باید از تداوم رفتاری جلوگیری شود که میتواند خسارتی گسترده و ماندگار به مراتع استان وارد کند.
رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان با اشاره به وابستگی معیشتی برخی خانوادهها به برداشت گیاهان مرتعی گفت: بخشی از مردم برداشت گیاهان را فعالیتی فصلی برای تأمین درآمد میدانند و نمیتوان این واقعیت اقتصادی را نادیده گرفت.
الیاسی ادامه داد: در مناطقی که شرایط زیستی و پوشش گیاهی مناسب باشد، ممکن است مجوز بهرهبرداری محدود و تلفیقی صادر شود، اما میزان برداشت، زمان فعالیت و محدوده بهرهبرداری در این مجوزها بهطور دقیق مشخص میشود.
وی گفت: بهرهبردار در مقابل استفاده از ظرفیت مرتع، متعهد میشود در فصل پاییز و زمستان برای احیا و اصلاح منطقه اقدام کند و با کاشت بذر گونههای گیاهی، بخشی از گیاهان برداشتشده را جایگزین کند.
رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان تصریح کرد: این شیوه تنها در استانها و مناطقی قابل اجراست که پوشش گیاهی توان تحمل برداشت را داشته باشد و خطر جدی برای بقای گونه وجود نداشته باشد.
الیاسی افزود: امسال با توجه به شرایط مراتع همدان، کاهش بارندگی، خشکیدگی گون و ضعف توان بازسازی بوتهها، هیچ مجوزی برای برداشت کتیرا صادر نخواهد شد و هرگونه فعالیت در این زمینه غیرقانونی محسوب میشود.
وی اظهار کرد: بهرهبرداری از منابع طبیعی باید براساس ظرفیت واقعی طبیعت انجام شود. اگر برداشت از توان بازسازی مرتع بیشتر باشد، درآمد کوتاهمدت امروز به نابودی یک منبع اقتصادی و زیستی در سالهای آینده منجر خواهد شد.
رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان تأکید کرد: حفاظت از گون به معنای نادیده گرفتن معیشت جوامع محلی نیست، بلکه باید فرصتهای درآمدی جایگزین و شیوههای بهرهبرداری پایدار برای ساکنان مناطق مرتعی تعریف شود.
الیاسی گفت: آموزش بهرهبرداران، معرفی روشهای صحیح استفاده از گیاهان دارویی، توسعه مشاغل مکمل و مشارکت جوامع محلی در حفاظت، میتواند فشار بر مراتع را کاهش دهد.
وی افزود: مردم محلی بیش از دیگران با مناطق مرتعی آشنا هستند و میتوانند در شناسایی تخلف، جلوگیری از آتشسوزی و حفاظت از پوشش گیاهی نقش داشته باشند. بدون مشارکت آنان، مراقبت از پهنههای گسترده منابع طبیعی دشوار خواهد بود.
رئیس امور مراتع و بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان به وضعیت تخلفات سال گذشته اشاره کرد و گفت: در آن سال، برداشت غیرمجاز گون به شکل محسوسی مشاهده نشد، اما نیم تن شیرینبیان قاچاق از متخلفان کشف و ضبط شد.
الیاسی خاطرنشان کرد: قاچاق گیاهان مرتعی تنها یک تخلف اقتصادی نیست، بلکه برداشت بیضابطه از سرمایههای طبیعی است. برخی گونهها برای رسیدن به مرحله بهرهبرداری به سالها زمان نیاز دارند و حذف آنها تعادل زیستی مرتع را برهم میزند.
گون یکی از مهمترین گونههای مقاوم مراتع همدان است که در برابر سرما، کمآبی و شرایط سخت ارتفاعات دوام میآورد، اما این مقاومت به معنای آسیبناپذیری نیست. تداوم خشکسالی، بیماری و برداشت غیراصولی میتواند حتی مقاومترین بوتهها را از پای درآورد.
ممنوعیت برداشت کتیرا در همدان، اقدامی برای توقف فشار بیشتر بر مراتعی است که همزمان با کاهش بارش و تغییرات اقلیمی دستوپنجه نرم میکنند. اجرای موفق این ممنوعیت به حضور نیروهای حفاظتی، همراهی مردم و آگاهی بهرهبرداران نیاز دارد.
هر بوته گون که در مرتع باقی میماند، بخشی از خاک را حفظ میکند، سرعت سیلاب را کاهش میدهد و به نفوذ آب در زمین کمک میکند. از بین رفتن این بوتهها تنها حذف یک گیاه نیست، بلکه برداشتن سپری طبیعی از برابر فرسایش، گردوغبار و خشکی بیشتر است.
خبرنگار: نازنین مولائیمنظر
انتهای پیام/
نظر شما