به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، دانشگاه دردهههای اخیر، تحولات گستردهای را تجربه کرده است. از دانشگاه کارآفرین تا دانشگاه جامعهمحور و سپس دانشگاه سبز و تمدنساز، هر نسل از دانشگاه پاسخی به نیازهای جدید بشر بوده است.
اکنون نیز با ظهور هوش مصنوعی و فناوریهای هوشمند، بسیاری معتقدند آموزش عالی در آستانه ورود به مرحلهای تازه قرار گرفته است. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح میشود که دانشگاه ایرانی برای رسیدن به افق ۲۰۵۰ باید چه ویژگیهایی داشته باشد، چه ظرفیتهایی را ایجاد کند و چه اصلاحاتی را در ساختار و سیاستگذاری خود رقم بزند.
ابراهیم مزاری عضو هیئت علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران در گفتوگو با خبرنگار ایسکانیوز با نگاهی آیندهنگر، تصویری از دانشگاه آینده ترسیم میکند که در ادامه میخوانید.
با توجه به چشمانداز سال ۲۰۵۰، دانشگاههای کشور باید چه ویژگیها و ظرفیتهایی داشته باشند و چه مأموریتهایی را دنبال کنند؟
دنیا در مسیر تکامل نهاد دانشگاه حرکت کرده است. در ابتدا دانشگاهها صرفاً آموزش میدادند؛ استاد داشتند و دانشجو و مأموریت اصلی آنها انتقال دانش بود. پس از آن، دانشگاهها وارد عرصه پژوهش شدند، زیرا به این باور رسیدند که علم، قابل توسعه و قابل کشف است. بنابراین تلاش کردند طبیعت، محیط و جهان پیرامون را بهتر بشناسند.
درمرحله بعد، این نگاه شکل گرفت که علم میتواند به ثروت تبدیل شود و همین موضوع، زمینه شکلگیری دانشگاه کارآفرین را فراهم کرد. اندکی بعد، این اندیشه مطرح شد که دانشگاه نباید تنها با صنعت و دولت ارتباط داشته باشد، بلکه باید با مسائل واقعی جامعه نیز درگیر شود.
به این ترتیب، مفهوم دانشگاه جامعهمحور یا دانشگاه نسل چهارم شکل گرفت.پس از آن، نگاه دیگری به وجود آمد که بر اساس آن، دانشگاه علاوه بر ارتباط با جامعه، صنعت و دولت، باید نسبت به محیط زیست نیز مسئول باشد و در مسیر توسعه پایدار حرکت کند. از همین جا مفهوم دانشگاه سبز یا Green University مطرح شد.
در ادامه، دانشگاههایی مانند مؤسسه فناوری ماساچوست ادعا کردند که دانشگاه میتواند در شکلگیری یک تمدن نقش ایفا کند؛ یعنی بتواند نظام باورها، ارزشها، جهانبینی و روابط اجتماعی را متحول سازد. از همین جا مفهوم دانشگاه تمدنساز شکل گرفت. دراین میان، یک تحول بزرگ نیز رخ داد؛ توسعه فناوریهای آموزش از راه دور، آموزش مجازی، آموزش برخط، آموزش دیجیتال و در نهایت، دانشگاه هوشمند و مبتنی بر هوش مصنوعی. به این ترتیب، دانشگاه از یک نهاد صرفاً آموزشی، به نهادی فناورانه تبدیل شد.
به اعتقاد من، نظام آموزش عالی ایران نیز همانگونه که در گذشته مسیر تکامل را طی کرده است، این روند را ادامه خواهد داد. البته چشماندازی که شما مطرح میکنید، افقی فراتر از دانشگاه هوشمند را در بر میگیرد. به باور من، دانشگاه آینده دیگر صرفاً محل اعطای مدارک کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری نخواهد بود، بلکه بیش از گذشته به سمت دورههای حرفهای، مهارتی، کاربردی و عملیاتی حرکت خواهد کرد.
اقتصاد آموزش عالی در آینده باید به چه سمتی حرکت کند؟ سهم پژوهشهای دانشگاهی در اقتصاد کشور چگونه باید تعریف شود؟
هر اندازه اقتصاد کشور دانشبنیانتر شود و دانشگاهها استقلال مالی بیشتری پیدا کنند، آینده روشنتری در انتظار آموزش عالی خواهد بود. دانشگاهی که بودجه خود را صرفاً از دولت دریافت میکند یا همواره برای تأمین منابع مالی دست نیاز به سمت دیگران دراز میکند، نه استقلال علمی خواهد داشت و نه میتواند نقش واقعی خود را ایفا کند.
به اعتقاد من، دانشگاه باید محل تولید ثروت باشد؛ نه به معنای فعالیت تجاری صرف، بلکه به این معنا که بتواند از دانش، ایده، اختراع، ثبت اختراع، نوآوری، فناوری و حل مسائل جامعه ارزش اقتصادی خلق کند.دانشگاه باید الگو، روش و دانش تولید کند و از همین مسیر نیز به درآمد پایدار برسد. تا زمانی که دانشگاههای ما وابسته به بودجههای دولتی باشند و منابع مالی خود را از مسیرهای سنتی تأمین کنند، به جایگاه واقعی خود دست نخواهند یافت.
با توجه به این دیدگاه، نقش دانشگاههای غیردولتی را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا این دانشگاهها میتوانند در آینده نقش مؤثرتری ایفا کنند؟
این موضوع به میزان بلوغ آن دانشگاه بستگی دارد، ممکن است یک دانشگاه کوچک، حتی در منطقهای دورافتاده، ارتباط بسیار عمیقی با جامعه برقرار کرده باشد و مسائل واقعی مردم را حل کند. در مقابل، ممکن است یک دانشگاه بزرگ و شناختهشده، چنین ارتباطی نداشته باشد. بنابراین، مسئله اصلی نوع مالکیت دانشگاه نیست؛ مسئله، بلوغ نهادی دانشگاه است. اگر دانشگاه به بلوغ برسد، دانش خود را وارد زندگی مردم میکند، پژوهشهای آن مسئلهمحور خواهد بود، برای جامعه بازار جدید ایجاد میکند و ارتباط مؤثری با مردم، دولت و صنعت برقرار خواهد کرد. چنین دانشگاهی، صرفنظر از این که دولتی، غیردولتی، پیام نور یا غیرانتفاعی باشد، دانشگاه موفقی خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما