به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ ۱۰۴ کیلومتر راه روستایی طی پنج ماه، تنها یک عدد در کارنامه عمرانی جنوب کرمان نیست؛ این عدد روایت تلاش برای تغییر سرنوشت منطقهای است که پراکندگی جغرافیایی، فاصله زیاد روستاها از مراکز خدماتی و سالها کمبود زیرساختهای ارتباطی، توسعه اقتصادی و اجتماعی آن را با چالش مواجه کرده است.
در منطقهای با هشت شهرستان جیرفت، عنبرآباد، رودبار جنوب، قلعهگنج، کهنوج، منوجان، فاریاب و جازموریان و جمعیتی نزدیک به یک میلیون نفر، راه روستایی فقط یک مسیر عبور و مرور نیست؛ بلکه شریان دسترسی به مدرسه، مرکز درمانی، بازار فروش محصولات کشاورزی، فرصتهای شغلی و ارتباط روستاها با اقتصاد بزرگتر منطقه است. در چنین جغرافیایی، هر کیلومتر راه جدید میتواند فاصله میان تولید و بازار، میان ماندگاری و مهاجرت و میان محرومیت و فرصت را کاهش دهد.
توسعه راههای روستایی در جنوب کرمان از این منظر، یک پروژه صرفاً عمرانی محسوب نمیشود، بلکه بخشی از فرآیند توسعه متوازن منطقهای است. تجربه بسیاری از مناطق توسعهیافته جهان نشان داده است که یکی از نخستین پیششرطهای خروج مناطق روستایی از چرخه فقر و محدودیت، اتصال آنها به شبکههای ارتباطی پایدار است. روستایی که راه مناسب ندارد، حتی اگر زمین حاصلخیز، نیروی انسانی جوان و ظرفیت تولید داشته باشد، در دسترسی به بازار و سرمایهگذاری با مانع جدی روبهرو خواهد بود.
عملیات احداث، بازگشایی و بهسازی ۲۵۰ کیلومتر راه روستایی در جنوب کرمان و بهرهبرداری از ۱۰۴ کیلومتر آن طی پنج ماه، نشاندهنده تمرکز جدید بر تکمیل شبکه ارتباطی این منطقه است. ارزش عملیاتی این حجم از پروژهها حدود یک هزار و ۳۵۰ میلیارد تومان اعلام شده است؛ رقمی که نشان میدهد توسعه راه در جنوب استان دیگر صرفاً یک اقدام خدماتی نیست، بلکه به عنوان یک سرمایهگذاری برای آینده اقتصادی منطقه دیده میشود.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که به ساختار اقتصادی جنوب کرمان توجه کنیم. این منطقه یکی از قطبهای مهم کشاورزی جنوب شرق کشور است و بخش زیادی از معیشت مردم آن به تولید محصولات کشاورزی وابسته است. محصولاتی مانند خرما، مرکبات، محصولات جالیزی، سبزی و صیفی و محصولات گلخانهای، زمانی میتوانند به موتور توسعه تبدیل شوند که مسیر انتقال آنها از مزرعه تا بازار سریع، ایمن و کمهزینه باشد.
نبود راه مناسب در بسیاری از مناطق روستایی، هزینه تولید را افزایش میدهد. کشاورزی که در یک روستای دورافتاده محصول تولید میکند، اگر برای رساندن محصول خود به بازار مجبور باشد مسیر طولانی، ناهموار و پرهزینهای را طی کند، بخش مهمی از سود اقتصادی خود را از دست خواهد داد. در مقابل، توسعه راه میتواند زنجیرهای از آثار مثبت ایجاد کند؛ از کاهش هزینه حملونقل گرفته تا افزایش انگیزه تولید، جذب سرمایهگذار و ایجاد فرصتهای شغلی جدید.
جنوب کرمان از نظر جغرافیایی یکی از مناطق پیچیده کشور برای توسعه زیرساختی است. پراکندگی روستاها، فاصله زیاد سکونتگاهها، شرایط اقلیمی متفاوت و وجود مناطق کوهستانی و سختگذر، اجرای پروژههای راهسازی را دشوارتر میکند. در برخی نقاط، ایجاد یک مسیر ارتباطی تنها به معنای آسفالتریزی نیست، بلکه نیازمند عملیات گسترده خاکبرداری، احداث ابنیه فنی، اصلاح مسیر و رعایت استانداردهای ایمنی است.
در کنار پروژههای جدید، مسئله مهم دیگری نیز وجود دارد؛ حفظ و نگهداری راههای موجود. تجربه استانهای مختلف نشان داده است که توسعه شبکه راه بدون برنامه نگهداری مستمر، در بلندمدت هزینههای بیشتری ایجاد میکند. راه روستایی باید به عنوان یک سرمایه عمومی دیده شود که نیازمند مراقبت دائمی است، زیرا تخریب تدریجی آن میتواند دوباره مناطق روستایی را با محدودیت دسترسی مواجه کند.
از سوی دیگر، توسعه راههای روستایی ارتباط مستقیمی با کاهش مهاجرت دارد. بسیاری از خانوادههای روستایی زمانی تصمیم به ترک محل زندگی خود میگیرند که احساس کنند دسترسی به خدمات اولیه، آموزش، درمان و فرصت اقتصادی برای آنها محدود است. اگر زیرساختهای ارتباطی تقویت شود، امکان ماندگاری جمعیت، توسعه کسبوکارهای محلی و حفظ سرمایه انسانی در روستاها افزایش پیدا میکند.
این موضوع برای جنوب کرمان اهمیت بیشتری دارد، زیرا بخش قابل توجهی از ظرفیت اقتصادی منطقه خارج از مراکز شهری قرار گرفته است. روستاهای این منطقه فقط محل سکونت نیستند؛ بلکه مراکز تولید هستند. هرچه ارتباط این مراکز تولیدی با شهرها و بازارها بهتر شود، ظرفیت اقتصادی آنها نیز افزایش پیدا میکند.
در سالهای اخیر بسیاری از برنامههای توسعه روستایی در جهان از نگاه سنتی فاصله گرفتهاند. در گذشته، راه روستایی بیشتر به عنوان یک خدمت عمومی دیده میشد، اما امروز در ادبیات توسعه، راه به عنوان یکی از عوامل اصلی افزایش بهرهوری اقتصادی شناخته میشود. کشورهای موفق تلاش کردهاند زیرساخت حملونقل را به شکلی توسعه دهند که مناطق روستایی نیز بتوانند بخشی از زنجیره اقتصادی ملی باشند.
تجربه کشورهای آسیای شرقی نشان داده است که سرمایهگذاری در زیرساخت روستایی میتواند نقش مهمی در کاهش شکاف میان شهر و روستا داشته باشد. در این کشورها، توسعه جادههای روستایی همراه با توسعه بازارهای محلی، صنایع کوچک، کشاورزی مدرن و خدمات دیجیتال انجام شده است. نتیجه آن، افزایش درآمد روستاییان و کاهش فشار مهاجرت به شهرهای بزرگ بوده است.
جنوب کرمان نیز برای رسیدن به چنین الگویی نیازمند نگاه جامع است. ساخت راه به تنهایی کافی نیست، اما بدون راه نیز بسیاری از برنامههای توسعهای امکان تحقق پیدا نمیکنند. راه، حلقه اتصال میان تولیدکننده و بازار، میان روستا و خدمات، و میان ظرفیتهای محلی و اقتصاد ملی است.
پروژههای در دست اجرای مسیرهایی مانند رمشک - ناک - کتیج، منوجان - جغین - هشتبندی، فاریاب - حرمه - حاجیآباد، فاریاب - زهمکان - ارزوئیه و مسیرهای مناطق بحرآسمان، رمون، دیمند و گویگان نشان میدهد که تمرکز بر توسعه شبکه ارتباطی در نقاط مختلف جنوب کرمان دنبال میشود.
در کنار توسعه راههای روستایی، یکی از مهمترین پیامدهای این پروژهها، تغییر الگوی اقتصادی منطقه است. جنوب کرمان سالها با یک تناقض جدی مواجه بوده است؛ منطقهای با ظرفیتهای گسترده کشاورزی، معدنی و انسانی، اما در بسیاری از نقاط با محدودیت دسترسی و ضعف زیرساخت ارتباطی. این فاصله میان ظرفیت و امکان بهرهبرداری، یکی از دلایلی بوده که بخشی از توان اقتصادی روستاها کمتر از ظرفیت واقعی خود فعال شود. تکمیل شبکه راه میتواند بخشی از این شکاف تاریخی را کاهش دهد و زمینه اتصال تولیدکنندگان محلی به بازارهای بزرگتر را فراهم کند.
یکی از بخشهایی که بیشترین تأثیر را از توسعه راههای روستایی خواهد پذیرفت، بخش کشاورزی است. جنوب کرمان یکی از مناطق مهم تولید محصولات کشاورزی کشور محسوب میشود و در برخی فصلها، تولیدات این منطقه نقش مهمی در تأمین بازارهای داخلی دارد. اما کشاورزی مدرن فقط به تولید وابسته نیست؛ مسیر انتقال محصول، سرعت دسترسی به مراکز خرید، کاهش ضایعات و امکان ارسال سریع به بازارهای مصرف، بخش مهمی از زنجیره ارزش کشاورزی را تشکیل میدهد. روستایی که راه مناسب ندارد، در واقع از بخشی از بازار محروم است.
این مسئله درباره محصولات فاسدشدنی اهمیت بیشتری دارد. در تولیداتی مانند سبزی و صیفی، مرکبات و محصولات گلخانهای، زمان انتقال محصول میتواند مستقیماً بر کیفیت و قیمت اثر بگذارد. هر ساعت تأخیر در رساندن محصول به بازار ممکن است به کاهش ارزش اقتصادی آن منجر شود. بنابراین راه روستایی را باید بخشی از زنجیره تولید دانست؛ نه یک پروژه جدا از اقتصاد منطقه.
از سوی دیگر، توسعه راه میتواند زمینه حضور سرمایهگذاران بخش خصوصی را در مناطق روستایی افزایش دهد. بسیاری از سرمایهگذاران زمانی برای ایجاد واحدهای فرآوری، بستهبندی یا صنایع کوچک در یک منطقه تصمیم میگیرند که دسترسی مناسب به آن وجود داشته باشد. نبود راه مناسب، هزینه سرمایهگذاری را بالا میبرد و جذابیت اقتصادی منطقه را کاهش میدهد. به همین دلیل، زیرساخت ارتباطی یکی از عوامل مهم در توزیع متوازن سرمایه در استانها محسوب میشود.
جنوب کرمان با هشت شهرستان و گستره جغرافیایی وسیع، شرایطی متفاوت از بسیاری از مناطق کشور دارد. پراکندگی جمعیت و فاصله زیاد برخی روستاها از مراکز شهری باعث شده است که دسترسی به خدمات عمومی یکی از موضوعات مهم توسعهای باشد. برای خانوادهای که در یک روستای دورافتاده زندگی میکند، جاده مناسب فقط مسیر رفتوآمد نیست؛ مسیر رسیدن به مدرسه، درمانگاه، بازار و فرصتهای اقتصادی است.
در سالهای گذشته، یکی از دغدغههای اصلی مناطق روستایی کشور، افزایش فاصله میان شهر و روستا بوده است. این فاصله تنها به درآمد محدود نمیشود، بلکه در دسترسی به امکانات نیز خود را نشان میدهد. توسعه راههای روستایی میتواند یکی از ابزارهای کاهش این شکاف باشد، زیرا امکان حضور خدمات دولتی، فعالیت اقتصادی و ارتباط اجتماعی را افزایش میدهد.
در کنار پروژههای عمرانی، موضوع ایمنی جادهها نیز اهمیت ویژهای دارد. بسیاری از راههای روستایی به دلیل شرایط جغرافیایی، تردد وسایل نقلیه سنگین کشاورزی، بارندگیهای فصلی و نبود تجهیزات هوشمند، با چالشهای ایمنی مواجه هستند. برنامه نصب سامانههای ثبت تخلف، ترددشمار و نظارت تصویری در محورهای جنوب کرمان نشان میدهد که مدیریت جادهها به سمت استفاده از فناوریهای جدید حرکت میکند.
هوشمندسازی جادهها در مناطق گستردهای مانند جنوب کرمان اهمیت بیشتری دارد، زیرا کنترل سنتی مسیرهای طولانی دشوار است. استفاده از فناوری میتواند به شناسایی نقاط حادثهخیز، مدیریت بهتر ترافیک، افزایش ایمنی و کاهش خسارتهای انسانی و اقتصادی کمک کند. در کشورهای توسعهیافته، حملونقل هوشمند یکی از پایههای اصلی مدیریت زیرساخت محسوب میشود و مناطق کمتر برخوردار نیز برای کاهش شکاف توسعهای به چنین ابزارهایی نیاز دارند.
با وجود اقدامات انجام شده، یکی از چالشهای اصلی همچنان تکمیل پروژههای نیمهتمام است. تجربه سالهای گذشته در بخش زیرساخت نشان داده است که طولانی شدن زمان اجرای پروژهها، علاوه بر افزایش هزینهها، بهرهبرداری اقتصادی از آنها را نیز به تأخیر میاندازد. بنابراین سرعت بخشیدن به تکمیل طرحهای موجود، به اندازه آغاز پروژههای جدید اهمیت دارد.
در حال حاضر ۵۱ پروژه با قراردادهایی به ارزش حدود یک هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان در مراحل مختلف اجرایی قرار دارند و ۱۱ پروژه دیگر نیز با اعتباری حدود ۲۰۰ میلیارد تومان در مرحله انجام فرآیندهای قانونی و انتخاب پیمانکار هستند. این حجم از پروژهها نشان میدهد که توسعه شبکه راه جنوب کرمان وارد مرحلهای گسترده شده است، اما موفقیت نهایی آن وابسته به استمرار تأمین اعتبار، نظارت دقیق و تکمیل بهموقع طرحها خواهد بود.
مسیرهای در حال اجرا در مناطق مختلف جنوب کرمان، از رمشک و منوجان تا فاریاب، کهنوج و مناطق کوهستانی، تنها چند پروژه عمرانی نیستند؛ بلکه حلقههایی از یک شبکه توسعهای هستند. هر مسیر جدید میتواند یک روستا را به بازار نزدیکتر کند، یک کشاورز را به مشتری متصل کند و یک خانواده را از محدودیت دسترسی خارج کند.
با این حال، توسعه راه باید همراه با برنامه اقتصادی باشد. تجربه برخی مناطق نشان داده است که ایجاد جاده بدون تقویت سایر بخشها، به تنهایی نمیتواند توسعه پایدار ایجاد کند. زمانی که راه جدید با توسعه کشاورزی نوین، صنایع تبدیلی، آموزش مهارت، گردشگری روستایی و حمایت از کسبوکارهای محلی همراه شود، اثرگذاری آن چند برابر خواهد شد.
جنوب کرمان برای عبور از چالشهای توسعهای خود نیازمند یک نگاه زنجیرهای است؛ نگاهی که در آن راه، کشاورزی، اشتغال، سرمایهگذاری و خدمات اجتماعی به صورت جداگانه دیده نشوند. جاده زمانی ارزش واقعی خود را نشان میدهد که بتواند تولید را حرکت دهد، فرصت ایجاد کند و مردم را به آینده امیدوار نگه دارد.
در بسیاری از مناطق جهان، توسعه روستایی از زمانی شتاب گرفت که روستاها دیگر به عنوان نقاط دورافتاده دیده نشدند، بلکه به عنوان بخش فعال اقتصاد ملی مورد توجه قرار گرفتند. روستاهای جنوب کرمان نیز ظرفیت تبدیل شدن به چنین مناطقی را دارند؛ زیرا در کنار منابع طبیعی، از نیروی انسانی و ظرفیت تولید برخوردارند.
راههای جدید اگرچه امروز با ماشینآلات عمرانی، عملیات خاکی و آسفالت شناخته میشوند، اما در واقع بخشی از مسیر توسعه انسانی هستند. پشت هر کیلومتر جاده، داستان دسترسی یک دانشآموز به مدرسه، یک بیمار به مرکز درمانی، یک کشاورز به بازار و یک جوان به فرصت شغلی قرار دارد.
سرمایهگذاری در شبکه راه روستایی جنوب کرمان در نهایت سرمایهگذاری برای کاهش فاصلههاست؛ فاصله میان روستا و شهر، تولیدکننده و بازار، ظرفیت و توسعه. آینده این منطقه تا حد زیادی به این وابسته است که زیرساختهای امروز تا چه اندازه بتوانند فرصتهای اقتصادی فردا را فعال کنند.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر./
نظر شما