به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ جشنواره ملی خرمای کلوته عنبرآباد در ظاهر یک رویداد کشاورزی است، اما در لایه عمیقتر، مسئلهای بزرگتر را نمایندگی میکند؛ مسئلهای که بسیاری از مناطق کشاورزی ایران با آن مواجه هستند: چگونه میتوان محصولی با مزیت طبیعی بالا را از مرحله تولید اولیه عبور داد و به یک صنعت ارزشآفرین، اشتغالزا و صادراتی تبدیل کرد؟
عنبرآباد سالانه بیش از ۵۰ هزار تن خرمای کلوته تولید میکند؛ رقمی که این شهرستان را به یکی از قطبهای مهم تولید این نوع خرما در کشور تبدیل کرده است. این محصول به دلیل ویژگیهایی مانند مقاومت نسبی در برابر شرایط اقلیمی، قابلیت نگهداری مناسب و بازارپسندی، ظرفیت بالایی برای حضور در بازارهای داخلی و خارجی دارد.
اما فاصله میان «تولیدکننده بزرگ» و «برند جهانی» فاصلهای است که بسیاری از محصولات کشاورزی ایران هنوز نتوانستهاند آن را طی کنند. ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خرما در جهان است، اما سهم کشور از تجارت جهانی خرما با ظرفیت تولیدی آن همخوانی ندارد. بخش مهمی از این فاصله به ضعف در بستهبندی، بازاریابی بینالمللی، صنایع فرآوری و ایجاد برندهای معتبر بازمیگردد.
در بازار جهانی امروز، محصول کشاورزی فقط با کیفیت مزرعه فروخته نمیشود؛ داستان، برند، بستهبندی، استاندارد، زنجیره توزیع و اعتماد مشتری بخش مهمی از ارزش محصول را تشکیل میدهد. کشوری مانند تونس با تولید رقم «دگلت نور» توانسته است خرمای خود را به یک برند شناختهشده جهانی تبدیل کند؛ در حالی که ایران با وجود تنوع بینظیر ارقام خرما، هنوز در بسیاری از بازارها بیشتر به عنوان تأمینکننده محصول خام شناخته میشود.
خرمای کلوته میتواند یکی از فرصتهای تغییر این معادله باشد. این رقم خرما به دلیل ویژگیهای کیفی و بازارپسندی، قابلیت آن را دارد که در کنار محصولات شناختهشده جهانی قرار گیرد؛ اما این اتفاق نیازمند عبور از نگاه سنتی به کشاورزی است.
امروز بیش از ۸۰ هزار هکتار نخلستان در عنبرآباد وجود دارد و حدود ۶۰ واحد سردخانهای فعال در منطقه، زیرساخت اولیه برای مدیریت بازار و نگهداری محصول را فراهم کردهاند. این ظرفیتها نشان میدهد منطقه تنها با کمبود تولید مواجه نیست؛ بلکه مسئله اصلی، تکمیل زنجیره ارزش است.
زنجیره ارزش خرما از مرحله تولید آغاز میشود اما در همانجا پایان نمییابد. فرآوری، تولید شیره خرما، قند طبیعی، محصولات غذایی جدید، بستهبندی صادراتی، صنایع آرایشی و حتی استفاده در صنایع سلامت، بخشهایی هستند که میتوانند ارزش اقتصادی این محصول را چند برابر کنند.
کشورهایی که در صنعت خرما موفق شدهاند، تنها به فروش میوه خام اکتفا نکردهاند. امارات متحده عربی نمونهای روشن از این رویکرد است؛ کشوری که اگرچه از نظر تولید سنتی خرما قابل مقایسه با ایران نیست، اما با سرمایهگذاری در بستهبندی، تجارت بینالمللی، برندینگ و گردشگری کشاورزی توانسته است جایگاه ویژهای در بازار جهانی ایجاد کند.
عربستان نیز با توسعه صنایع فرآوری خرما، ایجاد مراکز صادراتی و حمایت از تولیدکنندگان تلاش کرده است خرما را از یک محصول کشاورزی به یک صنعت اقتصادی تبدیل کند. این تجربهها نشان میدهد مزیت طبیعی تنها نقطه شروع است؛ آنچه درآمد واقعی ایجاد میکند، مدیریت زنجیره ارزش است.
در داخل ایران نیز استانهایی مانند کرمان، خوزستان، بوشهر و هرمزگان در حوزه خرما فعالیت گسترده دارند، اما تفاوت میان مناطق موفق و کمتر موفق، بیشتر در مرحله پس از تولید دیده میشود. مناطقی که توانستهاند صنایع بستهبندی، فرآوری و ارتباط مستقیم با بازار ایجاد کنند، سهم بیشتری از ارزش اقتصادی محصول را حفظ کردهاند.
یکی از مشکلات تاریخی کشاورزی ایران، حضور واسطهها در زنجیره فروش است. کشاورز محصول را تولید میکند اما بخش بزرگی از سود نهایی نصیب حلقههای بعدی زنجیره میشود. ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکننده و بازارهای صادراتی میتواند درآمد واقعی کشاورزان را افزایش دهد.
برگزاری جشنواره خرمای کلوته اگر صرفاً به نمایش محصول محدود شود، تأثیر بلندمدت محدودی خواهد داشت؛ اما اگر به یک پلتفرم اقتصادی برای ارتباط سرمایهگذاران، صادرکنندگان، تولیدکنندگان و متخصصان تبدیل شود، میتواند نقطه آغاز یک تحول باشد.
جذب سرمایهگذار خارجی نیز در این مسیر اهمیت ویژهای دارد. بسیاری از سرمایهگذاران جهانی به دنبال مناطقی هستند که علاوه بر محصول، زیرساخت تولید و امکان توسعه صنعتی داشته باشند. عنبرآباد با برخورداری از زمینهای گسترده، تولید قابل توجه و تجربه کشاورزی میتواند چنین ظرفیتی را ارائه دهد.
البته ورود سرمایهگذار بدون حل برخی موانع امکانپذیر نیست. ثبات قوانین، سهولت صادرات، استانداردسازی محصولات، دسترسی به فناوری بستهبندی و ایجاد مشوقهای اقتصادی از جمله عواملی هستند که تعیین میکنند سرمایهگذار تا چه اندازه به یک منطقه اعتماد کند.
موضوع آب نیز یکی از چالشهای اساسی آینده خرمای جنوب کرمان است. هرچند نخل نسبت به بسیاری از محصولات کشاورزی مقاومت بیشتری در برابر شرایط خشک دارد، اما بحران منابع آبی در جنوب کرمان نشان داده است که هیچ بخش کشاورزی نمیتواند بدون مدیریت علمی منابع ادامه پیدا کند.
حرکت به سمت آبیاری نوین، اصلاح مدیریت باغها، استفاده از فناوریهای پایش مصرف آب و افزایش بهرهوری، برای حفظ آینده نخلستانهای منطقه ضروری است.
از سوی دیگر، خرما میتواند نقشی فراتر از کشاورزی در توسعه منطقه داشته باشد. گردشگری کشاورزی، ایجاد جشنوارههای تخصصی، معرفی فرهنگ نخلداری و ایجاد تجربههای گردشگری میتواند به اقتصاد محلی کمک کند؛ تجربهای که در بسیاری از کشورهای تولیدکننده محصولات کشاورزی به یک صنعت مکمل تبدیل شده است.
عنبرآباد امروز با یک فرصت تاریخی مواجه است. این منطقه میتواند همچنان فقط به عنوان تولیدکننده خرما شناخته شود یا با ایجاد یک برند معتبر، به مرکز تجارت خرمای جنوبشرق ایران تبدیل شود.
مسیر دوم نیازمند تغییر نگاه است؛ از کشاورزی سنتی به اقتصاد کشاورزی، از فروش محصول به ساخت برند، از تولید خام به صادرات ارزش افزودهدار. خرمای کلوته سالها در خاک حاصلخیز جنوب کرمان رشد کرده است، اما برای رسیدن به بازارهای جهانی تنها کیفیت محصول کافی نیست. آینده این خرما به تصمیمهایی وابسته است که امروز درباره سرمایهگذاری، فناوری، بازاریابی و مدیریت منابع گرفته میشود.
اگر این حلقهها به هم متصل شوند، عنبرآباد میتواند نمونهای از تحول اقتصاد کشاورزی ایران باشد؛ منطقهای که نشان میدهد حتی در شرایط دشوار اقتصادی، یک محصول بومی میتواند به موتور توسعه، اشتغال و صادرات تبدیل شود. اما اگر همچنان فاصله میان مزرعه و بازار جهانی باقی بماند، بخش بزرگی از ارزش این ثروت طبیعی خارج از منطقه ایجاد خواهد شد و فرصت طلایی جنوب کرمان دوباره در چرخه خامفروشی از دست خواهد رفت.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر./
نظر شما