به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ چهار نفر یک سفر خانوادگی را آغاز میکنند و دو نفر از همان خانواده دیگر به مقصد نمیرسند. در چند ثانیه، خوابآلودگی، خروج خودرو از مسیر و تلاش برای بازگشت به جاده به برخوردی منجر میشود که یک مادر و فرزند را از خانواده میگیرد. چنین حادثهای در ظاهر ممکن است در گزارش پلیس با عبارت «خستگی و خوابآلودگی راننده» خلاصه شود، اما پشت همین چند کلمه، مسئلهای بسیار بزرگتر درباره طراحی راه، الگوی سفر، امکانات استراحت، رفتار راننده و مسئولیت دستگاههای متولی وجود دارد.
جاده رزن ـ همدان تنها یک محور شهرستانی نیست. این مسیر بخشی از شبکهای است که تردد میان تهران و بخشهایی از غرب کشور را عبور میدهد و بسیاری از رانندگان پیش از ورود به آن چند ساعت پشت فرمان بودهاند. رانندهای که از تهران به سمت همدان حرکت میکند، ممکن است زمانی وارد محدوده رزن شود که چند ساعت از آغاز سفرش گذشته و نخستین نشانههای کاهش تمرکز ظاهر شده است.
همین ویژگی، مسئله خستگی را در همدان جدیتر میکند. استان همدان در مسیر ارتباطی ۱۹ استان قرار دارد و بیش از پنج هزار و ۴۰۰ کیلومتر راه را در خود جای داده است. موقعیت جغرافیایی استان باعث میشود بخش قابل توجهی از خودروهایی که در جادههای آن حرکت میکنند، سفر خود را از همدان آغاز نکرده باشند؛ یعنی پلیس و راهداری با رانندگانی مواجهاند که ممکن است پیش از ورود به استان چند ساعت رانندگی مداوم داشته باشند.
آمار پلیس راه نیز ابعاد این مسئله را نشان میدهد. در ۱۱ ماه سال ۱۴۰۴، ۲۹۰ نفر در سوانح جادهای استان جان باختند و ۲۳۲۹ نفر مجروح شدند. در همین مدت بیش از ۴۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تردد در محورهای برونشهری ثبت شد. چنین حجمی از رفتوآمد، ایمنی جاده را از یک موضوع انتظامی به مسئلهای در حوزه سلامت عمومی، زیرساخت و مدیریت توسعه تبدیل میکند.
بررسیهای پلیس راه همدان نشان داده است که واژگونی یکی از پرتکرارترین الگوهای تصادف در استان است و خستگی و خوابآلودگی در بسیاری از این حوادث نقش دارد. این الگو با تصور عمومی از تصادف متفاوت است؛ در بسیاری از موارد خبری از سبقت خطرناک یا برخورد مستقیم دو خودرو نیست. راننده برای چند لحظه تمرکز خود را از دست میدهد، خودرو از مسیر منحرف میشود و آنچه پس از آن رخ میدهد میتواند به مرگ چند نفر منجر شود.
همین چند لحظه است که مفهوم «رانندگی خسته» را خطرناک میکند. فرد خوابآلود الزاماً پشت فرمان به خواب عمیق فرو نمیرود. کاهش سرعت واکنش، سنگینی پلک، از دست رفتن تمرکز، فراموش کردن چند ثانیه گذشته مسیر و انحراف تدریجی خودرو میتواند پیش از خواب کامل آغاز شود. در سرعتهای جادهای، حتی چند ثانیه بیتوجهی یعنی طی کردن دهها متر بدون کنترل مؤثر.
در حادثه اخیر محور رزن نیز مسئله فقط خروج اولیه خودرو از مسیر نبود؛ تلاش ناگهانی برای اصلاح مسیر و بازگشت به سطح آسفالت، خودرو را در موقعیتی قرار داد که برخورد با وسیله نقلیه سنگین به فاجعه انجامید. این الگو در بسیاری از واژگونیها دیده میشود؛ راننده پس از انحراف، با واکنش سریع و شدید فرمان تلاش میکند خودرو را برگرداند و همین اصلاح ناگهانی میتواند کنترل وسیله نقلیه را دشوارتر کند.
اما اگر خستگی یک عامل شناختهشده است، سیاست ایمنی نمیتواند تنها به راننده بگوید «خسته رانندگی نکن». جادهای که دهها کیلومتر یکنواخت است، استراحتگاه کافی ندارد، محرک بصری اندکی ایجاد میکند یا شیارهای لرزاننده آن پس از آسفالتریزی از بین رفتهاند، خود بخشی از معادله خطر است.
محور حدود ۷۰ کیلومتری رزن ـ همدان به دلیل یکنواختی مسیر و فراوانی واژگونیها پیشتر نیز مورد توجه پلیس قرار گرفته است. مطالبه ایجاد مجتمعهای خدماتی ـ رفاهی، ایستگاههای توقف و حتی جذابیتهایی که راننده را به توقف تشویق کند، در واقع پذیرش همین نکته است که مقابله با خوابآلودگی تنها با تابلو هشدار امکانپذیر نیست.
یک مجتمع بینراهی در چنین جادهای فقط محلی برای خرید غذا یا سوخت نیست؛ میتواند یک ابزار ایمنی باشد. سرویس بهداشتی مناسب، فضای استراحت، محل نوشیدن آب و قهوه، پارکینگ امن، روشنایی و حتی برنامههای هشدار سلامت، احتمال اینکه راننده سفر طولانی خود را بدون توقف ادامه دهد کاهش میدهد.
این موضوع در کشورهای دارای نظام پیشرفته ایمنی راه با مفهوم «سیستم ایمن» شناخته میشود؛ رویکردی که فرض میکند انسان خطا خواهد کرد و بنابراین جاده، خودرو و قوانین باید به گونهای طراحی شوند که یک اشتباه انسانی الزاماً به مرگ منجر نشود. در این نگاه، خوابآلودگی راننده مسئولیت شخصی او را از بین نمیبرد، اما زیرساخت نیز نمیتواند خود را از پیامد خطای قابل پیشبینی انسان کنار بکشد.
همدان در سالهای اخیر اصلاح نقاط حادثهخیز را با جدیت بیشتری دنبال کرده است. از ۵۲ نقطه حادثهخیز مصوب دوره قبل، ۵۱ نقطه اصلاح شده و همزمان ۴۷ نقطه مستعد تصادف دیگر شناسایی شده که بخشی از آنها نیز در مسیر ایمنسازی قرار گرفتهاند. کنار هم قرار گرفتن این دو عدد یک واقعیت مهم را آشکار میکند؛ ایمنی جاده پروژهای نیست که روزی با اعلام «رفع همه نقاط حادثهخیز» پایان پیدا کند.
الگوی تصادفات تغییر میکند، حجم تردد بالا میرود، آسفالت فرسوده میشود، توسعه شهری ورودی جادهها را تغییر میدهد و نقاط خطر تازه شکل میگیرند. بنابراین شناسایی نقطه حادثهخیز باید یک فرآیند دائمی مبتنی بر داده باشد، نه فهرستی که هر چند سال یک بار تهیه و بسته شود.
حتی تعریف نقطه حادثهخیز نیز محدودیت خود را دارد. ممکن است یک نقطه مشخص تعداد کافی تصادف برای ورود به فهرست رسمی نداشته باشد، اما یک محور ۵۰ یا ۷۰ کیلومتری به دلیل یکنواختی، نبود محل توقف یا ضعف خطکشی، بهطور کلی راننده را در معرض خطر قرار دهد. محور رزن نمونهای است که نگاه «نقطهای» باید در آن به نگاه «مسیرمحور» تبدیل شود.
این تغییر نگاه یعنی بررسی تمام تجربه راننده در مسیر؛ او پس از چند ساعت رانندگی وارد محور میشود؟ نخستین استراحتگاه مناسب کجاست؟ چند کیلومتر مسیر مستقیم و یکنواخت طی میکند؟ در چه نقاطی شیار لرزاننده وجود دارد؟ روشنایی و علائم چگونه است؟ دوربینها فقط سرعت را ثبت میکنند یا رفتارهای خطرناک نیز پایش میشود؟ و اورژانس در صورت حادثه چند دقیقه بعد به محل میرسد؟
آمارهای سال گذشته یک هشدار دیگر نیز برای رزن دارد؛ در حالی که برخی شهرستانهای استان کاهش تلفات را تجربه کردند، رزن در زمره شهرستانهایی قرار گرفت که افزایش شمار متوفیان جادهای برای آنها گزارش شد. این مسئله ضرورت تحلیل جداگانه محورهای این شهرستان را بیشتر میکند؛ زیرا میانگین استانی ممکن است نقاطی را که وضعیت متفاوتی دارند پنهان کند.
سال ۱۴۰۴ صندوق تأمین خسارتهای بدنی کشور حدود ۱۲ هزار میلیارد تومان به بیش از ۲۸ هزار زیاندیده حوادث رانندگی پرداخت کرد. این فقط بخشی از هزینه مستقیم سوانح است و هزینههای درمان، از دست رفتن نیروی کار، معلولیت و آثار روانی بر خانوادهها در محاسبه ساده خسارت خودرو دیده نمیشود.
جاده رزن ـ همدان اکنون میتواند به یک آزمایش واقعی برای تغییر سیاست ایمنی استان تبدیل شود. اگر مشخص است یکنواختی مسیر و خستگی چشم مشکل ایجاد میکند، میتوان تأثیر شیارهای لرزاننده، بهبود علائم، محلهای توقف، تابلوهای هشدار خلاقانه، کنترل سرعت، روشنایی نقاط لازم و خدمات رفاهی را به صورت یک بسته واحد بررسی کرد و نتیجه را با آمار تصادفات سالهای بعد سنجید.
مرگ مادر و فرزند در محور رزن را میتوان مانند صدها حادثه دیگر با چند توصیه درباره خوابآلودگی به پایان رساند، اما چنین رویکردی احتمالاً مانع خبر بعدی نخواهد شد. اگر بیش از نیمی از الگوی برخی سوانح استان با واژگونی و خستگی ارتباط دارد، دیگر خوابآلودگی یک رفتار استثنایی نیست؛ یک خطر قابل پیشبینی است و خطر قابل پیشبینی باید مدیریت شود.
خبرنگار: نازنین مولائیمنظر
انتهای پیام./
نظر شما