به گزارش ایسکانیوز؛ اگر سری به بازار آهن تهران بزنید یا فهرست قیمت فروشندگان لوله را ببینید، به واژه‌ای برمی‌خورید که در هیچ فرهنگ لغت فارسی نیست: «مانیسمان». این نام، که گاهی «مانسمان» هم نوشته می‌شود، در زبان بازار به لوله فولادی بدون درز گفته می‌شود؛ لوله‌ای که در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاه و بسیاری از تاسیسات صنعتی کاربرد دارد. اما این نام از کجا آمده است؟

از یک اختراع در آلمان تا بازار شادآباد

ریشه این نام به دو برادر آلمانی، رینهارد و ماکس مانسمان، برمی‌گردد. بر اساس روایت آرشیوی شرکت فولاد سالزگیتر (Salzgitter AG)، این دو برادر در سال ۱۸۸۵ برای روشی تازه در نورد لوله فولادی بدون درز درخواست ثبت اختراع دادند و در سال ۱۸۸۶ نخستین لوله بدون درز با این روش نورد شد. ترکیب «نورد مورب» برای سوراخ کردن شمش و «نورد پیلگر» برای کشیدن و نازک کردن دیواره، بعدها با نام «فرایند مانسمان» شناخته شد.

پیش از این روش، ساختن لوله فولادی بدون درز از یک قطعه یکپارچه کار دشوار و پرهزینه‌ای بود. فرایند مانسمان امکان تولید صنعتی لوله‌ای را فراهم کرد که در تمام طول خود هیچ خط جوشی ندارد. همین ویژگی باعث شد نام این دو برادر، دهه‌ها بعد و هزاران کیلومتر دورتر، در بازار آهن ایران به نام عمومی همه لوله‌های بدون درز تبدیل شود. توضیح ساده‌تر درباره خود محصول را در مقاله لوله مانیسمان چیست می‌توانید بخوانید.

لوله بدون درز چگونه ساخته می‌شود؟

در ساده‌ترین بیان، ساخت لوله بدون درز از یک شمش گرد و توپر فولادی شروع می‌شود. شمش تا دمای بالا گرم می‌شود و میان غلتک‌هایی که با زاویه نسبت به هم قرار گرفته‌اند می‌چرخد؛ همزمان یک سنبه (مندرل) از مرکز آن عبور می‌کند و شمش توپر به یک پوسته توخالی تبدیل می‌شود. سپس این پوسته در مراحل بعدی نورد کشیده می‌شود تا به قطر و ضخامت موردنظر برسد. جزئیات این مراحل و تفاوت روش‌های امروزی با فرایند تاریخی مانسمان در گزارش فرایند تولید لوله بدون درز آمده است.

در مقابل، لوله درزدار از ورق یا نوار فولادی ساخته می‌شود: ورق به شکل استوانه خم می‌شود و لبه‌های آن به هم جوش داده می‌شود. نتیجه، لوله‌ای است که یک خط جوش در طول خود دارد.

چرا «بدون درز» مهم است؟

خط جوش لزوماً نقطه ضعف نیست و لوله‌های درزدار مدرن در بسیاری از کاربردها، حتی در خطوط انتقال گاز، استفاده می‌شوند. اما در شرایطی که فشار داخلی بالاست، دما زیاد است یا سیال حساس و خطرناک جریان دارد، بسیاری از طراحان و کارفرمایان لوله بدون درز را ترجیح می‌دهند؛ چون ساختار یکپارچه آن رفتار یکنواخت‌تری در برابر فشار و تغییرات دما دارد و بازرسی آن ساده‌تر است. خطوط بخار نیروگاه‌ها، لوله‌کشی فرایندی پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها، سیستم‌های هیدرولیک و دیگ‌های بخار از کاربردهای رایج لوله بدون درز هستند.

«مانیسمان» برای خرید کافی نیست

یک نکته که کارشناسان بازار همیشه به خریداران یادآوری می‌کنند این است که «مانیسمان» نام یک روش ساخت است، نه یک مشخصه فنی. لوله‌هایی که با این نام فروخته می‌شوند، در سایز، ضخامت دیواره، استاندارد ساخت، گرید فولاد و کشور سازنده با هم فرق دارند. ضخامت دیواره معمولاً با «رده» (Schedule) بیان می‌شود؛ مثلاً رده ۲۰، ۴۰ یا ۸۰ که هرچه عدد بزرگ‌تر باشد، دیواره ضخیم‌تر و لوله سنگین‌تر است. استانداردهایی مثل ASTM A106 یا API 5L هم تعیین می‌کنند لوله برای چه سرویسی و با چه آزمون‌هایی ساخته شده است.

به همین دلیل، قیمت «لوله مانیسمان» یک عدد واحد نیست. در فهرست قیمت فروشندگان تخصصی، قیمت هر سایز به تفکیک رده و برند (ایرانی یا وارداتی) اعلام می‌شود؛ برای نمونه، جدول قیمت لوله مانیسمان در آهن‌تودی قیمت روز هر ردیف را همراه با وزن و نمودار تغییرات آن منتشر می‌کند.

جمع‌بندی

«لوله مانیسمان» یادگار یک اختراع صنعتی در آلمان قرن نوزدهم است که امروز در زبان روزمره بازار آهن ایران جا افتاده است. پشت این نام، خانواده بزرگی از لوله‌های فولادی بدون درز قرار دارد که در سایز، ضخامت، استاندارد و کاربرد با هم فرق دارند. برای خریدار، دانستن ریشه این نام جالب است، اما آنچه اهمیت دارد مشخصات دقیق کالایی است که قرار است در یک سامانه تحت فشار سال‌ها کار کند.