ایران 140 نام دیگر پروژه هواپیمایی مسافربری آنتونوف 140 اوکراینی است که زیر نظر وزارت دفاع ایران در ساختمانی واقع در خیابان شیشه مینا مدیریت می شود. پروژه ای که از سال 1997 در هنگام آغاز قرار داد ایران و اوکراین از انواع نظارت و ارزیابی ها در امان بوده است. پروژه ای که قرار بود سالانه 12 فروند هواپیمای ساخت ایران تولید کند ولی از آن زمان تاکنون تنها 10 فروند هواپیمای مونتاژ شده ارائه داده که 5 هواپیمای آن سقوط کرده است. با این حال شرکت اوکراینی موتور سیچ در برنامه های آینده اش از پروژه ای دیگری سخن به میان آورده که به اسم AN-158: THE IRANIAN FUTURE از آن اسم برده است.
اولین سقوط آنتونوف 140
سال 77 -78 اولین سقوط هواپیمای آنتونوف 140 در شهر اصفهان رخ داد. روزی که مهندسان هواپیمایی خارکوف اوکراین برای جشن اولین پرواز موتور ساخت ایران به اصفهان می آمدند. سقوط در کوه های اطراف شاهین شهر و در نزدیکی کارخانه «هسا» محل ساخت آنتونوف 140 رخ داد و همه سرنشینان اوکراینی آن کشته شدند. با این حال موتور هواپیمای سقوط کرده در اصفهان ساخت شرکت «موتور سیچ» اوکراین بوده و بدنه توسط هواپیمای خارکوف تولید شده وتوسط یک خلبان اوکراینی هدایت می شده است. خلبان اوکراینی به عنوان مقصر سقوط انتونوف 140 در اصفهان شناخته می شود که نتوانسته از GPS هواپیما به خوبی استفاده کند.
دومین سقوط آنتونوف 140
دومین هواپیمای آنتونوف 140 دو سال بعد ا اولین پرواز ایرانی، در کشور آذربایجان سقوط می کند. هواپیمایی که حالا دیگر به اسم ایران 140 شناخته می شد به دلیل «از دست رفتن نشانگرها و آلات ابزار دقیق هواپیما» سقوط کرده است. آنطور که بعدها گزارش شده در شب پرواز، خلبان هواپیما نتوانسته است نشانه های فرود را خوب تشخیص دهد وهمین عمل منجر به سانحه هواپیمای مونتاژ ایران می شود.
سومین سقوط آنتونوف 140
سومین حادثه آنتونوف 140 با از دست رفتن یک موتور (اغلب موتور سمت راست از کار می افتد) در فرودگاه اراک رخ می دهد که خلبان مجبور به فرود اضطراری می شود اما کنترل هواپیما از دست او خارج می شود و هواپیما از باند فرودگاه اراک خارج می شود و صدمات شدید می بیند اما حادثه جانی اتفاق نمی افتد. آنطور که کارشناسان پرواز می گویند؛ در طول دوره آخر پرواز یعنی حدود 2 هزار ساعت حرکت موتور، هوایپما دچار مشکل شده است در حالی که استاندارد استفاده از موتور هواپیما برای حداقل 4 هزار ساعت طراحی شده است.
چهارمین سقوط آنتونوف 140
چهارمین سقوط هواپیمای آنتونوف 140 هنگام آموزش خلبان ها برای ورود به خط هوایی در سال 1390 رخ می دهد. یکی از بهترین اساتید خلبانی کشور به همراه چهار خلبان دیگر در هنگام تمرین در آسمان شاهین شهر اصفهان و در حین انجام عملیات Take off با سقوط هواپیما جان خود را از دست می دهند. به نظر می رسد این سقوط به دلیل مشکلات سوخت رسانی هواپیما اتفاق افتاده که هرگز خبر سقوط آن منتشر نشده است.
پنجمین سقوط آنتونوف 140
سقوط آخر نیز ساعت 10 صبح روز 19 مردادماه 1393 و هنگام تغییر مسیر هواپیما به سمت طبس در آسمان تهران و درست در نزدیکی شرکت تولید کننده موتور هواپیمای آنتونوف 140 در خیابان شیشه مینا، با کنده شدن یک بال و از کار افتادن موتور سمت راست اتفاق می افتد. اتفاقی که شبیه سقوط هواپیمای آنتونوف در فرودگاه اراک و با از کار افتادن موتور سمت راست رخ می دهد. سقوطی که منجر به مرگ 38 سرنشین و زخمی شدن 10 سرنشین دیگر شد.
آنتونوف 140 چگونه ایران 140 شد؟
آنطور که دایره العمارف آنتونوف 140 اوکراینی برای معرفی پروژه به ایرانی ها نوشته «طرح جانشینی آنتونوف 140 با ظرفیت 52 نفر مسافر برای جانشینی آنتونوف24 اوکراین معرفی شده است.» بنابر این گزارش اولین پیش نمونه سازی هواپیمای آنتونوف 140 (ایران 140)در سال 1997 و در شرکت هواپیما سازی سها با مونتاژقطعات اوکراینی آغاز شده است. طبق برنامه مشترک ابتدا کار به صورت مونتاژ قطعات آغاز شده و بعد از آن ساخت جزئی قطعات هواپیما در ایران باید از سر گرفته شود. طبق قرارداد به غیر از سالهای اول که ایرانی ها آرام آرام باید ساخت قطعات را آموزش می دیدند، قرار شد سالانه 12 قطعه هواپیمای آنتونوف 140 به دست ایرانی ها ساخته و وارد خطوط هواپیمایی کشور شود.
طبق برنامه ریزی سازمان تولید هواپیمای ملی، قرار بر این شد که بال و بدنه هواپیمای آنتونوف 140 در شاهین شهر اصفهان ساخته شود و موتور این هواپیما در تهران تولید و برای جاگذاری به اصفهان فرستاده شود.
طبق توافق بین ایران و اوکراین در سال 1375، بخش مهمی از سهم سرمایه گذاری برنامه ایران 140 را ایران به عهده گرفت. در سال 1999 قیمت هر فروند هواپیما 7 میلیون دلار پای ایرانی ها آب خورد. با این حال باید توجه داشت که «سرطراح» پروژه ایران 140 آنطور که ادعا می شود یک مهندس ایرانی به نام «وزیری» است و اساسا هواپیمایی به اسم آنتونوف 140 اساسا در اوکراین وجود نداشته است.
آنطور که اسناد قرار داد ایران و اوکراین نشان می دهد، عهده دار این پروژه و نهادی که درخواست ساخت پروژه را داده «وزارت دفاع » ایران است در حالی که این پروژه هرگز پروژه نظامی تلقی نمی شود و به نوعی شبیه به یک قراردادی محرمانه با آن برخورد شده و هرگز اطلاعاتی درباره این پروژه و سقوط های متعدد آنتونوف به مردم داده نشده است.
نقص جدی در موتور TURBO PROP
موتور هواپیمای آنتونوف 140 یکی از مهمترین مشکلات این هواپیمای مشکوک است. چرا که کارخانه تولید کننده اوکراینی برای انجام سفارش ایران، موتور «هلیکوپتر میل» که به آن «توربو شفت» (TURBO SHAFT) گفته می شود را با اندکی تغییرات به موتوری برای تحرک هواپیمای آنتونوف 140 تبدیل می کنند. تبدیلی که به اعتقاد کارشناسان موتور ساز شرکت هواپیمایی ایران با اشکالات اساسی همراه است.
موتور هلی کوپتر میل
آنطور که یک تکنیسن ساخت موتور هواپیما تشریح می کند؛ با خارج کردن SHAFT گردنده که از موتور به سمت ملخ هلیکوپتر می رود، نیروی گردنده و فشار را به سمت توربین ها هدایت می کند. این موتور توربو شفت یاTV3- SBM1V نام دارد. موتوری که با تغییراتی تقریبا غیر استاندارد تبدیل به TV3- 117VMA- SBM1 یا « توربو پراپ» (TURBO PROP) می شود و بر هواپیمای آنتونوف 140 که سفارش ایران بوده می نشیند. برای اینکه این موتور بر هواپیمای ایرانی سوار شود یک شفت طولانی به آن اضافه شده است. یعنی طراحی موتور اتفاق نیفتاده است بلکه با اندکی تغییر اسم آن را موتور «توربو پراپ» نام گذاری کرده اند. این موتور از عقب موتور شفت به جلوی موتور وصل می شود و ملخ را می چرخاند. یعنی با چرخشی 90 درجه در شفت به نوعی آمبولانس اتفاق می افتد. در موتور هلیکوپتر، هوا از زیر وارد موتور وارد می شود و سپس با کمپرس انجام شده، هوای داغ بیرون می اید و سپس توربین را می چرخاند. با چرخش توربین شفت کوچک و سپس جعبه دندنه و سپس ملخ هلیکوپتر می چرخد. اما در هواپیمای آنتونوف 140 باید دور عقب را به جلوی هواپیما بیاوریم که طولی به اندازه 2 متر دارد و پر از اتصالات مختلف است. برای مثال در هواپیمای C130 استاندارد موتور توربو پراپ است. یعنی توربینی که می چرخد، گازهای داغ را از کمپرسور و محفظه های احتراق به بیرون می آورد و با سرعت بالا توربین را می چرخاند و شفت توربین آخر یا توربین ازاد را رد می کند و از داخل شفت توربین اصلی به پره ها می رسد. اما اینجا به اضافه کردن یک شفت به بالای موتور و بدون رد شدن از شفت اصلی مثلا موتوری به نام SVM1 آنتونوف 140 ساخته می شود که این هم «توربو پراپ » است. (این اطلاعات بر اساس کتاب آموزش موتورهای هوایی سراسر دنیا استخراج شده است) به اعتقاد این کارشناس بدترین نوع موتور برای پروژه ساخت هواپیمای ایرانی در نظر گرفته شده است.
موتور هواپیمای آنتونوف (ایران)140
نقص در سیستم سوخت رسان
نقص دیگر این پروژه سیستم FCU(FUEL CONTROL UNIT) یا سیستم کنترل سوخت رسانی است. نقصی که از سوی کارشناسان پروژه بارها اطلاع داده شده و به نقل از کارشناسان صنعت هواپیمایی، هر بار از اصفهان و از شرکت هواپیما سازی سها نامه می زنند و جلسه می گذارند، هیچ کسی پاسخگو نیست و هنوز برای رفع این مشکل طی این سالها هیچ گونه اقدامی صورت نگرفته است. در حالی که دو سقوط از سقوط های 5 گانه این هواپیما مشکوک به نقص سیستم سوخت رسانی آن بوده است.
هواپیمایی برای سرزمین سرد اوکراین
نقص دیگر هواپیما و موتور آنتونوف 140 این است که این هواپیما برای سرزمین سردسیری و پست اوکراین طراحی شده است. به واسطه ارتفاعی که هواپیما در سرزمین های مرتفع می گیرد فشار هوا کم می شود اما این هواپیما برای سرزمینی با فشار هوای بالا طراحی شده و توربین های موتور هواپیما در ایران با مشکلات زیادی مواجه می شود. در ایران درجه حرارت بالاست و موتورهای این هواپیما در هوای داغ و غیر استاندارد ایران و ارتفاع بالای فرودگاه های کشور چندین بار دچار آتش سوزی شده اند ه گزارش این آتش سوزی چندین بار به سازمان های مرتبط ارسال شده است.
شرجی و گرما پرک ها را می خورد
طبق گزارش هایی که شرکت هواپیمایی سها برای شرکت سازنده موتور این هواپیما در تهران ارسال کرده، کل پره های کمپرسورهای موتور این هواپیما در هوای جنوب ایران دچار خوردگی شدید شده است که این صدمه به خاطر گرمای هوا و شرجی بالا این مناطق صورت گرفته است. این هواپیما چندین بار در مناطقی مثل جزیره کیش به زمین نشسته و به مدت سه ماه به طور کامل متوقف مانده و هزینه بالایی صرف نگهداری و سپس تعمیرات آن شده است.
