به گزارش خبرنگار فرهنگی ایسکانیوز، پس از واقعه جانگداز عاشورا که در سال 61 هجری قمری به وقوع پیوست عاشقان به اهل بیت و اباعبدالله الحسین (ع) در نوه خوانی و عزاداری آن بزرگوار و هفتاد و دو تن شهید دشت کربلا به شرح واقعه در مقتل ها استناد می کردند. مقتل در واقع به نوشته هایی گفته می شود که با زبانی ساده به شرح روایت وقایع قیام امام حسین (ع) می پردازد.

یکی از افرادی که به نوشتن مقتل روی آورد، اصبغ بن نباته یکی از اصحاب خاص امام علی (ع) بود. از مقتل اصبغ بن نباته، امروزی چیزی به جا نمانده، است. اما بعد از او هم کار مقتل نگاری زیر نظر امامان (ع) ادامه پیدا کرد. از جمله کسی به نام لوط بن یحیی و معروف به ابومخنف از اصحاب امام صادق (ع) زیر نظر خود امام، مقتلی را تهیه کرد که هر چند از اصل آن کتاب هم چیزی به جا نمانده اما مورخان بزرگی مثل طبری، یعقوبی، مسعودی و ابن اثیرمطالب مقتل او را در کتاب خودشان نقل کرده اند و این مقتل از طریق کتاب های آنها به ما رسیده است.

پس از ابومخنف نیز مقتل های بسیاری توسط شیعیان و اهل تسنع به رشته تحریر درآمد که بعدها منبع موثقی برای استناد به قیام عاشورا قرار گرفت و بسیار از علمای امروز با استناد به همین مقاتل موثق به عزاداربی سالار شهیدان می پردازند.
البته با گذشت زمان و امروزه در نحوه عزاداری ابا عبدالله الحسین(ع) تغییراتی به وجود آمد است که بعضاً مورد انتقاد مقام معظم رهبری هم قرار گرفته است. برای بررسی دلایل از رونق افتادن مقتل خوانی و عوامل موثر در احیا و رونق دوباره این سنت دیرینه در عزاداری سالار شهیدان به سراغ چند تن از شاعران و کارشناسان رفته ایم که در ادامه از نظر شما می‌گذرد.

**مقتل خوانی ریشه در آئین های بومی ایرانیان داشته است

قادر طراوت پور دبیر هنری سلسله نشست‌های ادبی «دیدار ماه» درباره محجوریت مقتل خوانی در سال های اخیر به ایسکانیوز گفت: مقتل خوانی یکی از هنرهای فاخر این سرزمین بوده که ریشه در آئین های بومی و ذات شیعی ایرانیان داشته است اما اینکه چرا در یک دوره ای این هنر فاخر به ورطه فراموشی سپرده شده است باید از نظر تاریخی بررسی شود. هنر تئاتر، تعزیه و مقتل خوانی هنرهایی هستند که نیاز به فرهنگسازی و حمایت دارند و باید دلسوزانی در راس مسائل فرهنگی جامعه قرار گیرند و آگاهانی در مناصب تصمیم گیری باشند تا بتوان به ماندگاری هنر بومی این مملکت امیدوار شد.

وی گفت: عده ای باید کتاب های مقتل را به زبان امروزی بازنویسی کنند و نیاز به یک پژوهش جامع است و کار باید توسط افرادی دلسوز و آگاه انجام گیرد ولی بیش از آنکه کار دقیق و شفاف انجام دهیم به شعار و و گزارش دادن عادت کرده ایم و تاکنون کار خاصی در این زمینه صورت نگرفته است.

**پیدا کردن یک مقتل مناسب برای روضه خوانی کار سختی است

اسماعیل آذر استاد ادبیات فارسی و مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران نیز درباره علت مغفول ماندن مقتل خوانی در سال های اخیر بیان کرد: استفاده کم افراد و مرثیه خوانان از مقتل ها که جزو منابع دست اول واقعه عاشوراست به این دلیل است که پیدا کردن یک مقتل مناسب برای روضه خوانی کار سختی است.

وی تاکید کرد: نیاز به بازنویسی مقتل ها برای مجالس مذهبی احساس می شود و اگر مرکزی برای بازنویسی منابع مقتل با من همکاری کند به شخصه برای بازنویسی یک اثر مناسب برای محرم سال آینده اعلام آمادگی می کنم.

**کیفیت مجالس مذهبی هنوز به صد در صد نرسیده است

حجت الاسلام مرتضی ادیب یزدی استاد حوزه علمیه قم در مورد رواج مقتل خوانی در میان مداحان به ایسکانیوز، گفت: مداحی اغلب برای عموم مردم انجام می شود و نمی توان چندان از مطالب عمیق و فلسفی برای افراد عادی استفاده کرد زیرا همه مردم قادر به درک مفاهیم عمیق و فلسفی نیستند و حتی برای بعضی از افراد بهتر است وقایع به صورت نمایشی نقل شود. البته مجالس مذهبی زیادی در سطوح مختلف برگزار می شود ولی کیفیت مجالس مذهبی و اشعار مداحان هنوز به صد در صد نرسیده است.

وی با بیان اینکه مفاهیم عمیق دینی باید در مجالس ویژه فرهیختگان ارائه شود، گفت: بیان عمیق وقایع دینی برای عموم مردم مورد پسند نیست زیرا همه قادر به درک این مفاهیم نیستند و به جز مجلس وعظ، بسیاری از افراد، مفاهیم دینی را در قالب نمایش بهتر درک می کنند و بهتر است مجالس مذهبی در چندین سطح نسبت به درک مخاطبان برگزار شود.

**متولی ترویج مقتل خوانی وزارت ارشاد است

در این رابطه قادر طهماسبی شاعر مجموعه شعر «عشق بی غروب»، اظهار کرد: مقتل خوانی سال ها قبل در شهرستان ها به صورت خودجوش ادامه داشت و امروز کمتر رواج دارد. مقتل خوانی در ارتباط با تئاتر بهتر می تواند بیانگر پیام عاشورا باشد و به صورت یک کار تلفیقی تاثیر گذار خواهد بود.

وی تاکید کرد: وقتی یک مقتل خوان عاشق سید الشهدا (ع) و کربلا باشد می تواند این حس دلبستگی را به مخاطبین انتقال دهد والا اگر صرفا یک مقتل خوانی انجام شود که تنها برای پر کردن وقت روضه باشد، مفید نیست.
شاعر «شکوفه‌های فریاد» با بیان اینکه متولی ترویج مقتل خوانی وزارت ارشاد است، خاطرنشان کرد: در این مسئله ارگان های مرتبط باید به یک وفاقی با یکدیگر رسیده تا موازی کاری ها در یک نقطه به هم برسند.

**مقتل خوانی به تاسی از مقام معظم رهبری باب شود
همچنین ابوالفضل بهرام‌پور مفسر قرآن کریم درباره اینکه متولی نظارت بر اشعار مداحان در مجالس مذهبی چه کسی است به ایسکانیوز، گفت: علمای مقتل شناس حوزه علمیه باید به شعر مداحان نظارت کنند و حوزه علمیه باید بر کسانی که علیه قرآن شبهه ایجاد می کنند، نظارت بیشتری داشته باشد و به کار نوحه خوانان نظارت داشته باشد.

وی در مورد متقل خوانی که از منابع دست اول واقعه عاشورا است، گفت: مقام معظم رهبری چندین بار در منبر نماز جمعه از روی مقتل، روضه خوانی کردند تا از این به بعد مقتل خوانی به تاسی از ایشان در بین علما، خطیب نمازجمعه ها و علمای اعلام در تلویزیون و هیئت باب شود.

این مفسر قرآن کریم درباره راهکار معرفی مقتل های دست اول به مداحان، خاطرنشان کرد: در معرفی مقتل ها باید به علمای اعلام متخصص مراجعه کرد و با تایید این بزرگواران کتابی که مورد استفاده مردم است باید در روضه ها خوانده شود و یا اینکه با همکاری یکدیگر مقتلی نوشته شود و به شاعران بگویند از این مقتل ها مجاز به سرایش شعر هستید.

**منابع مقتل باید به جامعه معرفی شود

محمدرضا سنگری شاعر مجموعه شعر «سوگ سرخ» نیز درباره استفاده از کتب مقتل به عنوان منابع دست اول عاشورا ابراز کرد: خوشبختانه در روزگار ما مقتلهای خوبی نوشته شده است این مقاتل پیراسته از بسیاری از تحریف‌هاست و باید در جامعه معرفی شود و در این راه رسانه‌ها باید به این موضوع بپردازند و کتاب‌های ارزشمند را معرفی می‌کنند و اهل منبر مقتل خوانی را در جلسات شروع کنند.

وی افزود: خوشبختانه از سال گذشته افرادی به این مسئله پرداخته‌اند و امیدواریم مقتل خوانی وسعت و دقت بیشتری پیدا کند و صاحبنظران در این زمینه ورود کرده و با مشخص کردن تحریف‌ها یک مقتل پیراسته و مناسب برای جامعه معرفی کنند.

به گزارش ایسکانیوز، در سال‌های اخیر علاوه بر مقام معظم رهبری برای ترویج مقتل خوانی در اقصی نقاط ایران اسلامی عمای بزرگی سعی در احیای این سنت دیرینه داشتند همچنین از رسانه ملی فیلمی از مقتل خوانی شهید آیت‌الله حکیم و تاثر وی درباره وقایع عاشورا پخش شد.

با این حال نوشتن مقتل را نباید مختص گذشتگان دانست اگر چه هنوز لهوف سیدبن طاووس از معتبرترین مقاتل به شمار می رود اما به نظر می رسد لازم است علمای تاریخ تشیع با استفاده از ابزارهای علمی در نوشتن و روایت دوباره تاریخ عاشورا همت کنند و از لا به لای کتب تاریخی صریح‌ترین و صحیح‌ترین گزارش‌ها را به زبان امروزین برای عاشقان اباعبدالله روایت کنند.

از: زهرا بخشی‌پور

502