هومن شهسواری رئیس دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفت‌وگو با خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز در مورد مهاجرت پرستاران بیان کرد: پدیده مهاجرت، نه در ایران بلکه در سراسر دنیا، یک پدیده چندوجهی و چندعاملی است. بعضی مواقع متأسفانه خیلی ساده و خطی به آن نگاه می‌شود. واقعیت این است که درباره این پدیده باید ابعاد مختلفی را در نظر گرفت تا بتوان به این سوال پاسخ داد.

تنها در دوره طرح از پرستاران آمار مشخصی در دسترس است

وی افزود: این‌که ما در حال‌حاضر شاهد مهاجرت پرستاران هستیم یا خیر، بله هستیم. این‌که کم است یا زیاد، آمار مشخصی در دسترس نیست. دلیل این‌که آمار مشخصی نداریم این است که ما ثبت مشخصی از پرستارانمان نداریم، وزارت بهداشت بعد از این‌‎که فرد فارغ‌التحصیل می‌شود، دیگر پیگیر این قضیه نیست که این فرد کجاست؟ مشغول به‌کارمی‌شود یا خیر. تنها در دوره طرح، آمار مشخصی از سمت وزارتخانه داریم. بعد از آن خیلی مشخص نیست.

شهسواری گفت: گاهی به اشتباه برخی موارد همچون «گواهی گود استندینگ» ملاک آماری مهاجرت پرستاران قرار می‌گیرند. این گواهی برگه‌هایی است که افرادی که می‌خواهند به خارج از کشور بروند، از سازمان نظام پرستاری می‌گیرند (تحت عنوان «گواهی حسن اخلاق حرفه‌ای» یا مانند آن) اما گاها تعداد را به اشتباه به عنوان برابر با مهاجرت حساب می‌کنند، در صورتی که واقعیت این‌طور نیست.

ملاک‌های اشتباه؛ آمارهای غلط از مهاجرت

رئیس دانشکده پرستاری ومامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به دلایل موثق نبودن چنین ملاک‌هایی برای آمار مهاجرت عنوان کرد اولاً، یک نفر می‌تواند چندین برگه‌ گواهی بگیرد. ثانیاً، مهاجرت، اقدام به مهاجرت و موفقیت در مهاجرت پدیده متفاوتی هستند. ممکن است از ۱۰۰ نفری که برای مهاجرت اقدام کرده‌اند، اجباراً هر ۱۰۰ نفر موفق نشوند. احتمال دارد ۶۰-۷۰ نفر نتوانند بروند و ۲۰-۳۰ نفر بروند. بنابراین ما نمی‌توانیم آن آمار را به عنوان آمار دقیقی از وضعیت مهاجرت در نظر بگیریم.

وی در ادامه افزود: در سطح دانشکده‌ها نیز آنچه ما با آن مواجه هستیم برگه‌هایی است که دانشگاه‌های کشورهای خارجی یا اداره مهاجرت کشورهای خارجی از ما طلب می‌کنند؛ یعنی فرم‌های انگلیسی‌زبانی که برای ما می‌آید. که البته نمی‌توان به آن به عنوان آمار معتبر تکیه کرد. اگر ما این برگه‌ها را جمع کرده و متوجه ‌شویم که چند نفر اقدام کرده‌اند، باز هم موفقیتشان مشخص نیست و فقط جنبه اقدام دارد. ما آمار دقیق و مشخصی نداریم. هر کسی از آمار صحبت می‌کند، حقیقتاً نمی‌تواند آمار دقیقی گفته باشد.

مهاجرت در پرستاری زیاد است/ تنها مهاجرت به خارج از کشور منظور نیست

رئیس دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: اگر از داده‌های عینی آماری بیرون بیاییم و به مشاهداتمان و اطرافمان نگاه کنیم، میزان مهاجرت در پرستاری نه‌تنها کم نیست، بلکه زیاد است. حداقل به جرات می‌توان گفت، اقدام به مهاجرت زیاد است. البته که در دوره‌ای بیشتر و در دوره‌ای کمتر می‌شود و مسائل مختلفی هم طبیعتاً روی آن اثر دارد.

شهسواری با اشاره‌به نکته مهم دیگر در تحلیل بحث مهاجرت افزود: اغلب «مهاجرت به خارج از کشور» را تحت عنوان مهاجرت نام می‌بریم، در صورتی که واقعیتش ما «مهاجرت از داخل کشور» هم داریم.

وی در توضیح مهاجرت داخلی پرستاران خاطر نشان کرد: پرستاران ما از رشته پرستاری مهاجرت می‌کند و مشغول به‌کار دیگری می‌شود، یا می‌نشیند خانه و پرستاری انجام نمی‌دهد. آنچه که ما به عنوان فارغ‌التحصیل سرمایه‌گذاری کرده‌ایم، کارشناس پرستاری است که واجد شرایط بوده برای انجام کار پرستاری، اما متاسفانه فعالیتی که بابت آن آموزش نیز دیده‌ان را انجام نمی‌دهند. بنابراین اگر می‌خواهیم در مورد کمبود پرستار صحبت کنیم باید همه جوانب را در نظر گرفت.

شهسواری با اشاره‌به دلایل مهاجرت پرستاران بیان کرد: بعضی مواقع پدیده مهاجرت را با کمبود پرستار پیوند می‌زنند که اشتباه است. فاکتورهای دیگری در بحث کمبود پرستار دخیل هستند. در مورد مهاجرت به خارج از کشور برای انجام کار پرستاری، آمار دقیقی وجود ندارد. اما حجم عمده‌ای از مهاجرت‌ها به‌ علت مسئله مالی است. به جهت بازار رقابت، زمانی که در کشورهای همسایه (مثل کشورهای عربی) فرد با صرف زمان و خدمات مشابه، مبالغ متفاوتی دریافت می‌کنند قاعدتا عاملی است برای انگیزه مهاجرت پرستاران، انسان وقتی می‌خواهد تصمیم بگیرد هزینه-فایده را می‌سنجد و این موضوع در تصمیم گیری افراد بی‌تاثیر نیست.

وی ادامه داد: ما به چند درصد از آدم‌ها می‌توانیم بگوییم مشکلات را تحمل کنند؟ عده‌ای می‌گویند تحمل نمی‌کنیم می‌گویند، من چندین سال‌ به شما تعهد دادم، آن تعهد را اجرا می‌کنم اما با مهاجرت از نظر مالی زندگی حداقل تأمین‌شده‌تری خواهم داشت.

این متخصص حوزه پرستاری تاکید کرد: زمانی که یک نفر می‌تواند در آسایش و رفاه بیشتری باشد یا حداقل چنین تصوری داشته باشد که با مهاجرت رفاه بیش‌تری دارد، فضایی ایجاد خواهد شد که همه به مهاجرت توجه ‌کنند. یک حالت رقابت‌گونه بین افراد ایجاد می‌شود و موجی برای مهاجرت پرستاران شکل خواهد گرفت.

در موضوع مهاجرت تنها ارزش‌گذاری مالی مدنظر نیست/ بها ندادن به ظرفیت‌های تخصصی رشته پرستاری

رئیس دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران در ادامه گفت: مسائل مالی یک طرف قضیه است و تنها ارزش‌گذاری مالی مدنظر نیست. یک پرستار چهار سال درس خوانده و کارهای تخصصی یاد گرفته است. اما در بستر کشور آن کارها قابل اجرا نیست، زمانی که وارد محیط بالین می‌شود، حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد این مهارت‌ها را از او طلب نمی‌کنند. مثل‌این‌که سیستم ظرفیت استفاده درست از پرستار را ندارد. به عنوان مثال، تفاوت بین کمک‌بهیار، پرستار، کارشناس و کارشناس ارشد پرستاری در بیمارستان چیست؟ سطوح مختلفی از تحصیل و تخصص هستند، اما در محیط بالین استفاده متفاوتی از آنها نمی‌شود. آنها فقط یک مدرک هستند. فرد در حوزه پرستاری متخصص شده اما کشور ظرفیت استفاده از آن تخصص را ندارد و بهایی به‌آن نمی‌دهد. بنابراین فرد تصمیم می‌گیرد به‌جایی برود که احساس می‌کند ارزش تخصصی و حرفه‌ای‌اش بیش‌تر مد نظر قرار گرفته است.

رئیس دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه تهران افزود: شما کیفیت ارائه خدمات و مراقبت پرستاری کشور را با کشورهای توسعه‌یافته مقایسه کنید؛ در آن کشورها، پزشک مقیم نیست، آن کسی که کل سیستم باید در کنترلش باشد، پرستار است. اما سوال اینجاست؟ چه میزان از دانشی که در چهار سال به پرستار آموزش داده‌ایم، در بیمارستان‌ها استفاده می‌کنیم؟ از نظر من حلقه گمشده سیستم بهداشت و درمان ما و کیفیت آن، پرستاری است و متأسفانه این موضوع دیده نمی‌شود.

وی با اشاره به جایگاه بالای پرستاری در نظام سلامت گفت: شما فکر کنید بهترین جراح دنیا بهترین جراحی را انجام دهد، اما بدون مراقبت بعد از آن، آیا به نتیجه کافی می‌رسد؟ آیا به نتیجه مطلوب دست پیدا می‌کند؟ قطعر خیر بنابراین پرستار توقع دارد جایگاهش دیده شود، ارزش کارش دیده شود که متأسفانه خیلی مواقع این ارزش نادیده گرفته می‌شود.

کمبود پرستار نداریم مشکل جذب و نگه‌داشت پرستاران است

هومن شهسواری در خصوص وضعیت پذیرش، جذب و توزیع پرستاران کشور بیان کرد: این‌که ما مکانیزم جذب‌ وتوزیع پرستارانمان چگونه است، در حیطه اختیارات من نیست. اما متأسفانه هیچ برنامه شفافی در این‌باره وجود ندارد.این‌که ما دقیقاً بدانیم چند پرستار احتیاج داریم، و پرستاران را به چه طریقی جذب و توزیع کنیم، برنامه شفافی اصلاً برایش وجود ندارد.تصادفی و تکانشی تصمیمات گرفته می‌شود در حالی که چنین تصمیماتی در هیچ جای دنیا برای نگهداری افراد حرفه‌ایشان گرفته نمی‌شود.

وی با انتقاد از وضعیت افزایش ظرفیت‌ها عنوان کرد: در حال‌حاضر اصلا کمبود پرستار در کشور نداریم و مشکل اساسی ما در جذب و نگه‌داشت پرستاران است. با زیاد کردن، کمبودی که خیال می‌کنند وجود دارد جبران نمی‌شود بلکه قطعا کیفیت آموزش پایین خواهد آمد.

از سال ۹۶ ظرفیت پرستاری بدون در نظر گرفتن زیر ساخت لازم ۴ برابر شد

شهسواری با اشاره به روند افزایشی جذب پرستار در کشور گفت: روند جذب پرستار در این چند سال اخیر بسیار بالا بوده‌است افزایش ظرفیت پرستاری زودتر از پزشکی اتفاق افتاد به‌طوری که سال ۹۶ حدوداً ظرفیت دانشکده‌های پرستاری سه تا چهار برابر شد، اما بدون در نظر گرفته شدن زیرساخت کافی، به عنوان نمونه دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران بدون اینکه بیشتر از یک عضو هیئت علمی به ما اضافه شود چنین افزایش ظرفیتی را شاهد بودیم. این در حالی است که ما دانشگاه علوم پزشکی تهران هستیم. می‌خواهم بگویم اگر شرایط ما این‌طور باشد، وضع بقیه نیزمعلوم است و قطعا شرایط خوبی دراین خصوص نخواهند داشت.

وی افزود: همان اسکیل لب (آزمایشگاه مهارت) را داریم که داشتیم. همان تعداد بیمارستان را داریم که داشتیم. خب این دانشجویان را چطور باید آموزش داد؟ فقط افزایش ظرفیت نیست. شما وقتی افزایش ظرفیت می‌دهید، باید کیفیتش را هم در نظر بگیرید. آن کیفیت از کجا می‌آید؟ از استاد می‌آید، از امکانات می‌آید، از کتابخانه می‌آید، از زیرساخت‌های الکترونیک می‌آید. وقتی این عوامل تأمین نشود، طبیعتا به همان اندازه کیفیت پایین خواهد آمد.

در بیمارستان‌های دانشگاه علوم پزشکی تهران، که جزء مراکز اصلی بهداشت و درمان کشورمحسوب می‌شود. به عنوان مثال در بیمارستان امام خمینی که یکی از بیمارستان‌های جنرال مشهور مملکت است. میزان پرستاری که الان در بیمارستان‌های خودمان داریم از بین فارغ‌التحصیلان دانشگاه خودمان، کمتر از ۵ درصد است و عمده دانشجویانی که بالاترین رتبه های کنکور بودند به دلایلی همچون ادامه به مقاطع بالاتر یا متاسفانه مهاجرت وارد سیستم درمان نمی‌شوند بنابر این بخش عمده نیروی پرستاری از سایر دانشگاه‌ و مراکز است.

آزمون در رشته‌های علوم پزشکی تاییدیه‌ای برای گذر به مرحله بالینی است؛ نمی‌توان آزمون را مجازی برگزار کرد

هومن شهسواری در خصوص برگزاری کلاس و آزمون به‌صورت مجازی بیان کرد: هر رشته‌ای شرایط خودش را دارد. رشته‌های علوم پزشکی عمدتاً به نوعی اپلاید ساینس (علوم کاربردی) هستند، پرکتیکال بیس هستند و کاربردی و عملیاتی؛ رشته پرستاری، رشته پزشکی، فیزیوتراپی، علوم آزمایشگاهی، این‌ها با ادبیات فارسی و جغرافیا و تاریخ فرق دارند. دانشجو روزی که رشته‌های علوم پزشکی را انتخاب می‌کرد باید در نظر می‌گرفت‌ که این رشته‌ها تفاوت ماهوی با سایر رشته‌های دارند و مقایسه رشته‌های علوم پزشکی با سایر رشته‌ها غلط هست علل‌الخصوص در بحث آزمون مجازی.

رئیس دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره کلاس‌های مجازی گفت: در رشته پرستاری از سال نخست دانشجو باید کارآموزی را عملی بگذراند. دانشجویی که از سال اول خود می‌رود کارآموزی، چه چیزی مجازی شود؟ دانشجو فقط کلاس آموزشش را بیاید اینجا؟ دانشجویانی که شهرستانی‌اند مجبوراند برای کارآموزی به دانشگاه بیایند. زمانی در دانشکده حضور دارد. بگویم کلاس‌ها را مجازی کنم، مثلاً بعدازظهرها در خوابگاه بنشین، وصل شو به اینترنت! خب وقتی دانشجو اینجاست، چرا باید این کار را کرد؟

شهسواری درباره برگزاری آزمون مجازی برای رشته‌های علوم پزشکی اظهار داشت: آزمون‌ها در علوم پزشکی فقط این کارکرد را ندارند که نشان دهد دانشجو در این کلاس چه چیزی یاد گرفته‌است. کارکردش این است که نشان دهد دانشجو توانایی رفتن به بیمارستان و کار در بالین بیمار را کسب کرده‌ است یا خیر، وقتی که این دانشجو درسی مثل پرستاری ارتوپدی را پاس می‌شود، این حکم را به من استادش داده که این فرد توانایی به عهده گرفتن یک بیمار ارتوپدی را دارد.

در واقع آزمون می‌خواهد بگوید که این آدم توانایی دارد یا خیر، نه به‌خاطر دانشجو، بلکه به‌خاطر استاد، این‌که به منِ استاد نشان دهد این فرد هنوز امکان این‌که یک بیمار به او بسپارند را دارد یا خیر

رئیس دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران در خصوص خواسته دانشجویان برای برگزاری آزمون مجازی گفت: جامعه می‌خواهد که یک پرستاری که سواد ندارد و توانایی به عهده گرفتن مسئولیت یک بیمار را ندارد، رد کنم. اینکه دانشجویان اعتراض کنند که «حالا که شرایط بد است، نمره‌های ما را بدهید»،امکان پذیر نیست. در علوم پزشکی نمی‌شود این کار را کرد. اگرمی‌بینید که علوم پزشکی و وزارتخانه نسبت به مجازی کردن حساسیت بالاتری دارد، از ذات این رشته‌ها نشأت می‌گیرد که متأسفانه در تفسیرها در نظر گرفته نمی‌شود.

تشکیل کارگروه‌های پرستاری خوب اما کافی نیست

شهسواری در توضیح اقدامات مهمی که باید در کارگروه‌های پرستاری درنظر گرفته شود گفت: طبیعتاً باید ببینیم اولویت‌هایمان کدام است و تمرکز این کارگروه‌ها روی آن اولویت‌ها هست یاخیر، معاونت پرستاری وزارتخانه تنها بخشی ازمشکلات پرستاری یا مامایی کشور را می‌تواند حل کند. قسمت‌های دیگر به جذب نیروی انسانی و سازمان‌های مختلف تصمیم‌گیرنده مربوط است.

وی افزود: در واقع ارائه راه‌حل برای مشکلات پرستاری بخشی از کار است. از آن مهم‌تر این است که کسی هست این راه حل‌ها را گوش بدهد؟ و از آن مهم‌تر این است که سازمان‌های دیگر، نهادهای بالاسری یا موازی که لازم است کمک کنند که این مشکلات رفع بشود، آیا آن عزم را دارند که این صدا را بشنوند؟ جاهایی که در مورد پرستاری تصمیم‌گیری می‌شود، آیا همیشه صدای پرستاری هم در آن شنیده می‌شود.

شهسواری در خصوص اهمیت کارگروه‌ها بیان کرد: کارگروه‌ها طبیعتاً خوب و اثرگذاراند. حداقل اِویدنس (شواهد) کافی برای تصمیم‌گیری آماده می‌کنند. که تصمیمات بدون شواهد کافی نگرفته نشود.

ارائه آمار درست باعث می‌شود راه‌حل‌ها مقطعی نباشد

رئیس دانشکده پرستاری و مامایی دانشکده علوم پزشکی تهران در پاسخ به این پرسش که یکی از کارهای مهم این کارگروه می‌تواند چه چیزی باشد، گفت: ارائه آمار درست. شما به عنوان تصمیم‌گیرنده تا زمانی که آمار درستی از وضعیت نداشته باشید تصمیم گیری شما درست نیست. به عنوان مثال در ارائه آمار مهاجرت، این‌که آمارهای مختلفی ارائه شود منجر می‌شود تصمیم‌گیری غلط باشد. من فکر می‌کنم نهادهای پرستاری، چه معاونت درمان، چه برد پرستاری، چه نظام پرستاری، به جای این‌که فقط درگیر تصمیمات باشند، نیاز دارند که آمارهای کافی راجع به مسائل و مشکلات این حرفه دربیاورند که با چشم باز تصمیم‌گیری شود. نه اینکه با سلیقه فردی، و نگاه‌های سوگیرانه تصمیمی اتخاذ شود.

شهسواری خاطر نشان کرد: زمانی می‌توانیم مشکلات را از ریشه‌ای حل کنیم که اول مشکل را بشناسیم، تحلیلش کرده باشیم، سپس بتوانیم راه حل برایش ارائه دهیم. بدون تحلیل، راه حل‌هایمان فقط موقعیتی و مقطعی خواهد بود.

انتهای پیام/