به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ ادبیات داستانی نه مُسکنی برای فراموشی و نه راهی برای فرار از آن چیزی است که در پیرامون ما در حال وقوع است بلکه پناهگاهی است که به مخاطب فرصتی می‌دهد تا همزمان در جهان موازی دیگری نیز زندگی کند. جایی که گذشته در آن بی‌ربط و آینده کاملا نامعلوم است، جهانی که در آن، با نشان دادن تجربه زیست دیگران، دیوارهای تنهایی هر فرد فرو می‌ریزد و ترس و امید، عشق و جدایی، جنگ و آشتی، رنج و رفاه، گذشت و بی‌مروتی و همه عواطف دیگر انسان، معنای متفاوتی پیدا می‌کند.

در این روزها که جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل به ایران تحمیل شده، این جهان موازی، شهروندان بسیاری پیدا کرده است به خصوص اینکه در فضای ملتهب کنونی، تمرکز کردن و مطالعه متون جدی کار چندان راحتی نیست. چرا و چگونه، ادبیات داستانی می‌تواند به افزایش تاب و توان جامعه در وضعیت جنگی کمک کند؟

جهان ممکن‌ها

یک نویسنده و روزنامه‌نگار کرمانی در پاسخ به این پرسش به خبرنگار ایسکانیوز گفت: در جهان تخیل همه‌چیز ممکن است. بسیاری از ما نسبت به لذت غوطه‌ور شدن در جهان تخیل آگاهی داریم؛ دنیایی که همه‌چیز در آن پُرشور، رهایی‌بخش و البته منسجم‌تر از آن چیزی است که در دنیای واقعی تجربه می‌کنیم.

حامد حسینی‌پناه‌کرمانی با بیان اینکه ادبیات، زهدانِ تخیل است و فراتر و متفاوت‌تر از دیگر هنرها، قدرتِ زایندگی دارد، افزود:‌ مهم‌ترین کاربرد ادبیات در راستای تاب‌آوری، مطالعه به قصدِ رهایی و فاصله‌ گرفتن از روزمرگی‌هاست، پناه آوردن به ادبیات در شرایط دشوار فردی و اجتماعی، می‌تواند راهکاری برای خارج ساختن ما از کارزارِ دغدغه‌های روزمره به حساب ‌آید به گونه‌ای که بتوانیم با شهامت و انگیزه‌ای دوچندان به میدان مقابله با دغدغه‌های ذکر شده بازگردیم.

بازخوانی زندگی

این داستان‌نویس کرمانی ادامه داد:‌ برای مثال، مطالعه‌ رُمان یکی از اصلی‌ترین روش‌های تحمیل نظم به زندگی‌های نامنظم و پرفرازونشیبِ ما محسوب می‌شود.

حسینی‌پناه کرمانی توضیح داد:‌ ما همزمان با مطالعه، در حال زیستن هستیم؛ خواه از آن آگاه باشیم یا خیر. بنابراین ادبیات یک منبع حیاتی برای بازخوانی زندگی ما محسوب می‌شود که سرشار از نکاتِ ظریف، انسانی و در راستای حل‌وفصل تنازعات فردی و اجتماعی است؛ از همین رو، بسیاری از داستان‌ها، به‌خصوص داستان‌های کلاسیک بر کنار آمدن با درگیری‌های درونیِ انسان یا شرایط دشوارِ پیرامون او متمرکز هستند.

تقویت نگرش همدلانه

این پژوهشگر ادبیات داستانی و منتقد ادبی خاطرنشان کرد:‌ تمام وضعیت‌های بشری، چه در حوزه فردی و چه در شرایط اجتماعی، در داستان‌های مختلف بارها تکرار و بازآفرینی شده‌اند و شخصیت‌های اصلی و فرعی داستان‌ها بارها درگیر موقعیت‌های بسیار دشوار همچون فقر، بیماری، مرگ و جنگ شده‌اند.

وی با بیان اینکه خواندن شعر یا یک داستان می‌تواند نوعی تمرینِ همدلی هم باشد، اظهار کرد:‌ همذات‌پنداری با شخصیت‌های یک رمان یا نمایشنامه به‌خصوص قهرمانان داستان می‌تواند قوه‌ ادراک ما را تقویت کند و به ما در راستای درک وضعیت افرادی که نسبت به خودمان شرایط زندگی متفاوت یا مشابهی دارند، کمک کند؛ این موضوع می‌تواند به تقویت نگرش همدلانه نسبت به خود و دیگران نیز منجر شود.

این نویسنده کرمانی افزود:‌ هنگامی که از طریق مطالعه، نسبت به مسیر پرفراز و نشیب شخصیت‌های داستان آگاهی می‌یابیم، می‌توانیم از میزانِ خودانتقادی کاسته و به نقش مبارزاتی خود در مقابله با تنازعات درونی و بیرونیِ خویش احترام بگذاریم.

شکفتن امید از دل داستان‌

هستی قاسمی‌راد یکی دیگر از نویسندگان کرمانی است که درباره ظرفیت ادبیات داستانی برای افزایش تاب و توان جامعه در بحران‌ها با خبرنگار ایسکانیوز گفت‌وگو کرد.

وی گفت:‌ داستان جهان دیگری است؛ جهانی که با شخصیت‌ها همراه می‌شوی و تو را تا جایی که خودشان بخواهند می‌برند و در آن غرق می‌شویم. غرق شدن در داستان در زمانه‌ای که جنگ لابه‌لای تک‌تک شاخه‌های نورس و جوانه‌های زیبای طبیعت سر می‌گیرد، امید را شکوفا می‌کند.

خاصیت درمانی داستان

نویسنده مجموعه داستان «دفتری که چشم داشت» افزود: قطعا همراه شدن در جهان تخیل و قصه می‌تواند روان ما را از آسیب‌هایی که ناخودآگاه ایجاد می‌کند، محافظت کند.

قاسمی‌راد در ادامه اظهاراتش صحنه‌ای را توصیف کرد: فرض کنیم صدای موشک و تیراندازی از بالای پشت‌بام خانه‌ها در آسمانی صاف و مهربان بلند شود؛ در آن دم، تو آرام در گوشه‌ای پناه بگیری و چند نفس عمیق بکشی و بعد کتاب داستانی را برداری و خودت را وسط حادثه‌های داستان بگذاری؛ چه می‌شود؟

وی تصریح کرد: داستان شفا می‌دهد، داستان تو را قوی‌تر می‌کند و وقتی سرگذشت شخصیت‌ها و حادثه‌های پر ملال را بخوانی، انگیزه‌ات برای زندگی چند برابر می‌شود.

این نویسنده کرمانی افزود:‌ زندگی در لحظه همین است؛ لحظه‌هایی که کنار هم عمر را می‌سازد. کتاب را که ورق می‌زنی، لحظه‌ات را می‌سازی، لحظه پر از تخیل می‌شود، ضربان قلبت آرام می‌گیرد و فکرها محوِ قصه می‌شوند؛ این خاصیت درمانیِ داستان است.

داستان شهامت ما

قاسمی‌راد با اشاره به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که در ماه مبارک رمضان صورت گرفته است، اظهار کرد: رمضان، از دیرباز برای ما علاوه بر مذهب، سنتِ ریاضت بدن بوده و هست؛ سنتِ بیداریِ سحر، سنت عبادت که خود، شفای روح است. جنگِ کنونی برای ما غافلگیرکننده بود. هضم تمامی این اتفاقات، روحی صبور و تنی آرام می‌طلبد. پناه آوردن به داستان، ابزار شکوهمندی برای تن‌آرامی است.

این داستان‌نویس کرمانی اضافه کرد:‌ حادثه‌ها ما را قوی‌تر می‌کنند چون لحظه‌ها را حس می‌کنیم و قدم می‌زنیم در زمان، در هیاهوی صداها و بمب‌ها. عجیب نیست اگر خودمان در آینده، داستان‌هایی از شهامت خواهیم شد.

داستان به‌مثابه راه‌حل

یکی دیگر از داستان‌نویسان کرمانی در گفت‌وگو با ایسکانیوز درباره اینکه ادبیات داستانی چطور به افزایش تاب‌آوری جامعه در وضعیت جنگی کمک می‌کند؟ گفت:‌ پیش از اینکه پاسخی به این پرسش بدهم یادآور بشوم که رشد و تکوین ادبیات داستانی با شرایط اجتماعی رابطه‌ای نزدیک دارد به گونه‌ای که بحران‌های اجتماعی و سیاسی بستر مناسبی برای ادبیات داستانی به شمار می‌رود.

لیلا راهدار افزود:‌ جنگ جهانی اول و در پی آن جنگ جهانی دوم، فقر، گسترش افکار سیاسی و ایجاد توده‌ها همچنین تبعیض و مسائل مربوط به آن موجب ایجاد نخستین جرقه‌های داستان‌نویسی در ایران شد و نخستین نویسندگان ما شروع به نوشتن رمان‌های تاریخی کردند که از آن جمله عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی است که با کتاب‌های «انتقام‌خواهان مزدک» و «مجمع دیوانگان» جرقه نوشتن رمان را بر افروخت.

وی با تاکید بر اینکه شرایط بحرانی فضایی مناسب برای خلق آثار ادبی است، ادامه داد: در چنین شرایطی، اجتماع نیاز بیش‌تری به ادبیات به‌عنوان مرهمی التیام‌بخش برای تحمل سختی‌ها دارد.

این مدرس داستان‌نویسی سپس گفت: خواندن کتاب‌های داستانی می‌تواند به درک شرایط و حل بحران کمک کند به خصوص داستان‌های سبک رئالیسم که الهام‌گرفته از زندگی انسان‌ها هستند و خواننده را به دل شرایط سخت برده و به مرور در وضعیت حل بحران قرار می‌دهد.

راهدار همچنین اظهار کرد: ما با درک و دانستن قصه‌های افراد، می‌توانیم به شناخت بهتری از خویش و اوضاع اجتماعی برسیم.

وی افزود:‌ ادبیات داستانی خود محصول بحران است و خواننده آثار ادبیات داستانی با همذات‌پنداری که ایجاد می‌شود، می‌تواند پایان روایت را حدس بزند و منطبق با شرایط موجود کند یا از راه‌حل‌های شخصیت‌های داستان در کنترل شرایط بهره جوید و استفاده کند.

این داستان‌نویس کرمانی گفت:‌ خواندن داستان علاوه بر اینکه انسان را سرگرم می‌کند، با ایجاد موقعیتی به‌منظور پیدا کردن خط داستانی و گمراه کردن ذهن البته به روشی کاملا اصولی می‌تواند در حل بحران بسیار کارساز باشد.

خبرنگار: زهرا اسکندری

انتهای پیام./