خلیج فارس، این پهنه آبی نیلگون که از دیرباز در قلب تمدن‌های کهن ایران‌زمین جای داشته است، فراتر از یک موقعیت جغرافیایی، نمادی از تاریخ، فرهنگ، اقتصاد و هویت ملی ایرانیان است.

این آبراهه ارزشمند که در طول تاریخ همواره مورد طمع قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی بوده، اهمیت استراتژیک و جایگاه بی‌بدیلی در عرصه بین‌المللی به نمایش گذاشته است؛ از هزاره سوم پیش از میلاد، سواحل و جزایر آن مهد تمدن‌های درخشانی چون ایلامیان، هخامنشیان، ساسانیان و سپس تمدن اسلامی بوده‌اند و نام «پارسی» که در طول تاریخ بر این خلیج اطلاق شده، گواهی بر قدمت و اصالت تعلق این پهنه آبی به ایران است. کشف کتیبه‌ها، سکونتگاه‌های باستانی و مسیرهای تجاری دریایی، همگی نشان از نقش حیاتی خلیج فارس در توسعه اقتصادی و فرهنگی ایران باستان دارند؛ داریوش بزرگ، پادشاه هخامنشی با اعزام ناوگانی به فرماندهی اسکیلاکس، اولین سفر اکتشافی به پهنه اقیانوس هند را از طریق خلیج فارس آغاز کرد که خود گویای اهمیت این آبراهه در گسترش امپراتوری و ارتباطات تجاری آن دوران است.

خلیج فارس به‌دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد خود، همواره یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های آبی جهان بوده و علاوه‌بر اتصال ایران به آب‌های آزاد جهان از طریق تنگه هرمز و دریای عمان، شاهراه انرژی جهان نیز محسوب می‌شود. بخش عمده‌ای از نفت و گاز جهان از طریق این آبراهه به بازارهای جهانی صادر می‌گردد و همین امر، اهمیت استراتژیک آن را دوچندان کرده است؛ کنترل و امنیت خلیج فارس، برای تمامی کشورهای منطقه و قدرت‌های جهانی، از اولویت بالایی برخوردار است و از این رو، هرگونه ناآرامی یا تنش در این منطقه، می‌تواند پیامدهای اقتصادی و سیاسی گسترده‌ای در سطح بین‌المللی داشته باشد.

در چنین بستری، روز دهم اردیبهشت‌ماه، سالروز اخراج پرتغالی‌ها از تنگه هرمز توسط نظامیان شاه عباس صفوی، به‌عنوان روز ملی خلیج فارس نام‌گذاری شده است. این روز، فرصتی مغتنم برای بازخوانی تاریخ پرشکوه این آبراهه، تأکید بر حاکمیت بلامنازع ایران بر آن، و یادآوری رشادت‌ها و فداکاری‌های مردمان این مرز و بوم در پاسداری از تمامیت ارضی و منافع ملی است؛ این روز، تنها یک مناسبت تاریخی نیست، بلکه نمادی از اراده ملی برای حفظ هویت، استقلال و منافع کشور در برابر هرگونه تجاوز یا مداخله خارجی است.

با وجود اهمیت تاریخی و استراتژیک خلیج فارس، این منطقه همواره با چالش‌های متعددی از جمله رقابت‌های منطقه‌ای، مداخلات قدرت‌های خارجی و مسائل زیست‌محیطی روبه‌رو بوده است و در این میان، ایران به‌عنوان بزرگ‌ترین کشور حاشیه خلیج فارس، نقشی تعیین‌کننده در تأمین امنیت، ثبات و توسعه پایدار این منطقه دارد.

در نهایت، خلیج فارس، میراثی گران‌بها از گذشتگان و امانتی سترگ برای آیندگان است. پاسداری از این میراث، وظیفه‌ای همگانی است و روز ملی خلیج فارس، یادآور این مسئولیت خطیر و تجلی‌بخش اقتدار و هویت ایرانی در این آبراهه حیاتی خواهد بود.

آرمان عدالتی*

انتهای یادداشت/