به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ جنوب کرمان در حالی وارد مرحله جدید اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع می‌شود که این منطقه سال‌ها با مسائل پیچیده‌ای در حوزه دسترسی عادلانه به خدمات درمانی مواجه بوده است. دانشگاه علوم پزشکی جیرفت هفت شهرستان جیرفت، کهنوج، عنبرآباد، فاریاب، رودبار جنوب، قلعه‌گنج و منوجان را تحت پوشش دارد؛ منطقه‌ای گسترده که بخش قابل توجهی از جمعیت آن در مناطق روستایی و کم‌برخوردار زندگی می‌کنند و فاصله جغرافیایی میان محل زندگی مردم و مراکز تخصصی درمانی، یکی از عوامل اثرگذار بر رفتار درمانی آن‌هاست.

بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، استان کرمان با مساحتی بیش از ۱۸۰ هزار کیلومتر مربع، یکی از پهناورترین استان‌های کشور است و پراکندگی جمعیتی آن باعث شده ارائه خدمات عمومی، به‌ویژه خدمات سلامت، نیازمند مدل‌های مدیریتی متفاوت باشد. در چنین شرایطی، نظامی که فقط بر توسعه مراکز تخصصی و بیمارستانی تکیه کند، نمی‌تواند به تنهایی پاسخگوی نیازهای جمعیتی باشد که بخش‌هایی از آن برای دریافت یک خدمت تخصصی باید مسیرهای طولانی را طی کنند.

پزشک خانواده در بسیاری از نظام‌های سلامت دنیا به عنوان ستون اصلی مراقبت‌های اولیه شناخته می‌شود. در این مدل، پزشک خانواده صرفاً فردی نیست که نسخه درمانی صادر کند؛ بلکه مسئول شناخت وضعیت سلامت یک جمعیت مشخص، پیگیری بیماری‌های مزمن، انجام غربالگری، آموزش سبک زندگی سالم و هدایت بیمار در مسیر درست درمانی است. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که تقویت مراقبت‌های اولیه می‌تواند مراجعه‌های غیرضروری به متخصصان و هزینه‌های قابل پیشگیری نظام سلامت را کاهش دهد.

مسئله اصلی در جنوب کرمان اما فقط اجرای یک برنامه اداری نیست؛ بلکه تغییر یک فرهنگ درمانی است. طی دهه‌های گذشته، بخش زیادی از مردم به این باور رسیده‌اند که مراجعه مستقیم به پزشک متخصص نشانه دریافت خدمات بهتر است. در حالی که در نظام‌های پیشرفته سلامت، پزشک مراقبت‌های اولیه نخستین حلقه اعتماد میان مردم و نظام درمانی محسوب می‌شود و متخصص زمانی وارد فرآیند درمان می‌شود که واقعاً نیاز باشد.

این تغییر نگرش، یکی از دشوارترین مراحل اجرای پزشک خانواده خواهد بود. زیرا موفقیت یک برنامه سلامت تنها با ابلاغ دستورالعمل و ایجاد ساختار اجرایی اتفاق نمی‌افتد؛ بلکه نیازمند همراهی اجتماعی است. مردم باید بدانند مراجعه به پزشک خانواده به معنای محدود شدن دسترسی آن‌ها نیست، بلکه به معنای دریافت خدمات هدفمند، پیگیری‌شده و مبتنی بر نیاز واقعی است.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که به تغییر الگوی بیماری‌ها در جامعه نگاه کنیم. طبق گزارش‌های وزارت بهداشت و سازمان جهانی بهداشت، بیماری‌های غیرواگیر مانند دیابت، فشار خون، بیماری‌های قلبی و سرطان‌ها سهم عمده‌ای از بار بیماری‌ها و مرگ‌ومیرها در جهان و ایران را به خود اختصاص داده‌اند. این بیماری‌ها برخلاف بسیاری از بیماری‌های حاد، نیازمند مراقبت مستمر هستند و نمی‌توان تنها با مراجعه مقطعی به پزشک متخصص آن‌ها را مدیریت کرد.

جنوب کرمان نیز از این تغییر الگوی بیماری‌ها جدا نیست. افزایش بیماری‌های مزمن، تغییر سبک زندگی، افزایش امید به زندگی و رشد هزینه‌های دارویی و درمانی باعث شده نظام سلامت بیش از گذشته به سمت پیشگیری و مراقبت مستمر حرکت کند. اگر بیماری مانند دیابت یا فشار خون در مراحل اولیه شناسایی شود، کنترل آن بسیار کم‌هزینه‌تر از زمانی خواهد بود که بیمار با عوارض کلیوی، قلبی یا مشکلات جدی دیگر وارد چرخه درمان شود.

از نگاه اقتصادی نیز پزشک خانواده می‌تواند یک سیاست مهم برای کاهش هزینه‌های سلامت باشد. هزینه‌های درمانی نه تنها دولت و بیمه‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد، بلکه برای خانواده‌ها نیز می‌تواند به یک بحران مالی تبدیل شود. گزارش‌های مختلف حوزه سلامت نشان می‌دهد پرداخت مستقیم مردم از جیب برای درمان، یکی از نگرانی‌های اصلی نظام‌های سلامت در کشورهای مختلف است و حرکت به سمت پیشگیری یکی از راهکارهای کاهش این فشار محسوب می‌شود.

تجربه استان‌های دیگر ایران نیز نشان می‌دهد اجرای موفق پزشک خانواده نیازمند زمان و اصلاح مستمر است. استان فارس و مازندران از جمله مناطقی بودند که اجرای پزشک خانواده شهری را تجربه کردند و تجربه آن‌ها نشان داد که علاوه بر زیرساخت درمانی، آموزش مردم، هماهنگی بیمه‌ها، دسترسی مناسب به پزشکان و ایجاد اعتماد عمومی، عوامل تعیین‌کننده موفقیت هستند.

در این میان، جنوب کرمان یک مزیت مهم دارد؛ این منطقه سال‌ها تجربه اجرای برنامه‌های سلامت روستایی و شبکه بهداشت را در اختیار داشته است. خانه‌های بهداشت، پایگاه‌های سلامت و مراکز جامع سلامت، ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند پایه مناسبی برای توسعه پزشک خانواده باشند. اما چالش اصلی، اتصال این ظرفیت‌ها به یک نظام یکپارچه ارجاع و ایجاد ارتباط مؤثر میان مردم، پزشکان عمومی و متخصصان خواهد بود.

یکی از نگرانی‌های مهم در اجرای این طرح، احتمال ایجاد فاصله میان سیاست‌گذاران و مردم است. اگر شهروندان تغییرات جدید در نحوه مراجعه را به خوبی درک نکنند، ممکن است احساس کنند مسیر دریافت خدمات برای آن‌ها دشوارتر شده است. بنابراین اطلاع‌رسانی نباید صرفاً در قالب اطلاعیه‌های رسمی انجام شود؛ بلکه باید با زبان مردم، از طریق رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی، مدارس، شوراهای محلی و گروه‌های اجتماعی دنبال شود.

همچنین موفقیت پزشک خانواده نیازمند نگاه فرابخشی است. سلامت تنها مسئولیت دانشگاه علوم پزشکی نیست. آموزش، محیط زیست، شهرداری‌ها، رسانه‌ها، سازمان‌های بیمه‌گر و نهادهای اجتماعی همگی در شکل‌گیری رفتارهای سلامت نقش دارند. بسیاری از عوامل مؤثر بر سلامت مردم خارج از بیمارستان اتفاق می‌افتد؛ از تغذیه و سبک زندگی گرفته تا شرایط اقتصادی و اجتماعی.

جنوب کرمان اکنون در نقطه‌ای قرار دارد که اجرای پزشک خانواده می‌تواند به یک فرصت بزرگ برای اصلاح نظام سلامت منطقه تبدیل شود. اگر این برنامه با شناخت دقیق شرایط بومی، استفاده از داده‌های سلامت، تقویت زیرساخت‌ها و جلب اعتماد مردم پیش برود، می‌تواند الگویی برای دیگر مناطق مشابه کشور باشد؛ مناطقی که سال‌ها با مسئله فاصله جغرافیایی و نابرابری دسترسی به خدمات درمانی مواجه بوده‌اند.

اما اگر اجرای این طرح تنها به تغییر مسیرهای اداری مراجعه بیماران محدود شود و بخش مهم‌تر یعنی فرهنگ‌سازی، آموزش عمومی و تقویت مراقبت‌های اولیه مورد توجه قرار نگیرد، احتمال دارد فاصله میان هدف برنامه و تجربه واقعی مردم همچنان باقی بماند.

آینده سلامت جنوب کرمان به تصمیم‌هایی وابسته است که امروز گرفته می‌شود؛ تصمیم‌هایی که می‌تواند این منطقه را از نظامی واکنشی که پس از بیماری وارد عمل می‌شود، به نظامی پیشگیرانه تبدیل کند که پیش از شکل‌گیری بحران، سلامت مردم را مدیریت می‌کند. پرسش اصلی اکنون این نیست که پزشک خانواده اجرا خواهد شد یا نه؛ پرسش مهم‌تر این است که آیا این طرح می‌تواند اعتماد مردم را به دست آورد و به بخشی از فرهنگ سلامت در جنوب کرمان تبدیل شود؟

خبرنگار: زهرا اسکندری

انتهای خبر./