به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ ایجاد شهرک زنجیره غذایی گشنیز در نهاوند را نباید صرفاً یک پروژه مرتبط با یک محصول خاص دانست. این اتفاق می‌تواند نشانه آغاز یک تغییر مهم در نگاه به کشاورزی همدان باشد؛ تغییری از تولید سنتی و فروش محصول خام به سمت ساخت زنجیره‌های ارزش که در آن کشاورز، صنعتگر، صادرکننده و اقتصاد منطقه همگی از منافع واقعی تولید بهره‌مند شوند.

نهاوند امروز یکی از نمونه‌های روشن این مسئله است؛ شهرستانی که با تولید بخش قابل توجهی از گشنیز کشور، به عنوان قطب اصلی این محصول شناخته می‌شود. براساس اطلاعات منتشرشده، سالانه حدود ۱۳ هزار تن گشنیز در پنج هزار و ۵۰۰ هکتار از مزارع این شهرستان تولید می‌شود و بخش عمده این محصول به صورت خام وارد چرخه صادرات می‌شود.

اما مسئله اصلی مقدار تولید نیست؛ مسئله این است که ارزش واقعی این محصول کجا ایجاد می‌شود. گشنیز تنها یک دانه کشاورزی نیست؛ اسانس و ترکیبات حاصل از آن در صنایع مختلف، از جمله عطرسازی، کاربرد دارد. با این حال، زمانی که محصول بدون فرآوری از منطقه خارج شود، بخش بزرگی از سود اقتصادی آن نیز همراه محصول از دسترس تولیدکننده خارج خواهد شد.

این چالش البته محدود به گشنیز نیست. کشاورزی همدان با مجموعه‌ای از محصولات متنوع، یکی از ظرفیت‌های مهم اقتصادی استان محسوب می‌شود؛ اما بخش زیادی از این ظرفیت همچنان در مرحله تولید اولیه متوقف مانده است. محصول زمانی می‌تواند به موتور توسعه تبدیل شود که از مزرعه عبور کند و به یک زنجیره کامل شامل فرآوری، بسته‌بندی، بازاریابی، صادرات و برند تجاری برسد.

در اقتصاد امروز، کشورهایی موفق‌تر هستند که فقط تولیدکننده محصول نیستند، بلکه مالک زنجیره ارزش هستند. یک محصول کشاورزی ممکن است در یک کشور تولید شود، اما سود اصلی آن در کشوری دیگر و در مرحله فرآوری، بسته‌بندی یا برندینگ ایجاد شود. همین موضوع یکی از چالش‌های مهم اقتصاد کشاورزی ایران است؛ جایی که کشاورز اغلب با فروش محصول خام، کمترین سهم را از ارزش نهایی کالایی دارد که تولید کرده است.

همدان ظرفیت‌های متنوعی برای عبور از این وضعیت دارد. این استان تنها به یک محصول وابسته نیست؛ از انگور و کشمش ملایر گرفته تا گردو، محصولات باغی، گیاهان دارویی، محصولات زراعی و ظرفیت‌های دامپروری، مجموعه‌ای از مزیت‌های کشاورزی را در اختیار دارد. اما مسئله اصلی این است که این ظرفیت‌ها تا چه اندازه توانسته‌اند به صنایع تبدیلی، برندهای معتبر و بازارهای صادراتی پایدار تبدیل شوند.

تجربه برخی استان‌های کشور نشان می‌دهد که مسیر توسعه کشاورزی از افزایش صرف تولید عبور نمی‌کند. استان‌هایی که توانسته‌اند زنجیره فرآوری ایجاد کنند، نه‌تنها درآمد کشاورزان را افزایش داده‌اند، بلکه فرصت‌های شغلی جدیدی در حوزه بسته‌بندی، حمل‌ونقل، صنایع غذایی، تحقیق و توسعه و صادرات ایجاد کرده‌اند.

برای نمونه، در برخی مناطق کشور، محصول کشاورزی به یک هویت اقتصادی تبدیل شده است؛ یعنی نام منطقه با یک محصول خاص شناخته می‌شود و همین برند منطقه‌ای به افزایش ارزش اقتصادی آن کمک می‌کند. همدان نیز می‌تواند از همین مسیر برای محصولات شاخص خود استفاده کند؛ اما این موضوع نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و خروج از نگاه صرفاً تولیدمحور است.

یکی از مشکلات اساسی در کشاورزی سنتی، فاصله میان تولیدکننده و بازار نهایی است. وقتی کشاورز محصول خود را بدون امکان نگهداری، فرآوری یا دسترسی مستقیم به بازار عرضه می‌کند، قدرت چانه‌زنی او کاهش پیدا می‌کند و معمولاً واسطه‌ها نقش اصلی را در تعیین قیمت ایفا می‌کنند.

در نهاوند نیز کشاورزان سال‌هاست با همین مسئله مواجه بوده‌اند. نبود زیرساخت کافی برای فرآوری باعث شده بخش زیادی از گشنیز تولیدی منطقه به صورت خام خریداری و صادر شود، در حالی که ایجاد واحدهای فرآوری می‌تواند سهم بیشتری از درآمد این محصول را به منطقه بازگرداند.

ایجاد شهرک زنجیره ارزش غذایی گشنیز می‌تواند گامی در جهت تغییر این وضعیت باشد؛ زیرا هدف چنین طرح‌هایی فقط افزایش تولید نیست، بلکه ایجاد حلقه‌هایی است که محصول را از مرحله کشت تا بازار نهایی همراهی می‌کنند. طبق اعلام مسئولان، این طرح با هدف تکمیل زنجیره تولید، ایجاد پایانه صادراتی و افزایش ارزش افزوده محصول دنبال می‌شود.

با این حال، موفقیت چنین طرح‌هایی به اجرای واقعی آنها وابسته است. تجربه نشان داده است که ایجاد شهرک یا عنوان جدید به تنهایی نمی‌تواند مشکل کشاورزی را حل کند. آنچه اهمیت دارد، حضور سرمایه‌گذار، فناوری مناسب، بازار صادراتی، آموزش کشاورزان و مدیریت حرفه‌ای زنجیره تولید است.

یکی از فرصت‌های مهم پیش روی همدان، حرکت به سمت کشاورزی دانش‌بنیان است. استفاده از فناوری‌های جدید، اصلاح الگوی کشت، توسعه صنایع دارویی و غذایی، استانداردسازی محصولات و ایجاد برندهای صادراتی می‌تواند ارزش اقتصادی کشاورزی استان را چند برابر کند.

در این مسیر، نقش بخش خصوصی بسیار مهم است. دولت می‌تواند زیرساخت ایجاد کند، اما توسعه پایدار زمانی اتفاق می‌افتد که سرمایه‌گذاری واقعی برای فرآوری و صادرات شکل بگیرد. کشاورزی آینده دیگر فقط به زمین و آب وابسته نیست؛ به دانش، بازار و توانایی تبدیل محصول به ثروت وابسته است.

موضوع دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، تغییر نگاه فرهنگی به کشاورزی است. کشاورز نباید تنها تولیدکننده مواد اولیه باشد؛ بلکه باید بخشی از زنجیره اقتصادی محصول خود محسوب شود. ایجاد تعاونی‌های قدرتمند، مشارکت کشاورزان در صنایع تبدیلی و تقویت برندهای محلی می‌تواند این تغییر را رقم بزند.

همدان امروز در یک نقطه مهم قرار دارد. از یک سو، ظرفیت‌های طبیعی و انسانی فراوانی در بخش کشاورزی دارد و از سوی دیگر، خطر ادامه خام‌فروشی همچنان وجود دارد. اگر این فاصله میان تولید و ارزش افزوده کاهش پیدا نکند، بخش بزرگی از فرصت‌های اقتصادی استان همچنان خارج از منطقه ساخته خواهد شد.

داستان گشنیز نهاوند می‌تواند یک هشدار و همزمان یک فرصت باشد؛ هشداری درباره اینکه تولید بدون فرآوری، ثروت کامل ایجاد نمی‌کند و فرصتی برای اینکه همدان بتواند از محصولات کشاورزی خود برندهایی در سطح ملی و حتی جهانی بسازد.

آینده کشاورزی همدان دیگر فقط به این سؤال وابسته نیست که چه مقدار محصول تولید می‌شود؛ سؤال اصلی این است که چه مقدار ارزش از این تولید در خود استان باقی می‌ماند. زیرا در اقتصاد امروز، برنده کسی نیست که فقط محصول بیشتری تولید کند؛ برنده کسی است که بتواند داستان، برند و ارزش اقتصادی محصول خود را تا آخرین حلقه زنجیره حفظ کند.

خبرنگار: ندا ترابی

انتهای پیام./