به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ شهر رمشک در بخش چاهدادخدا شهرستان قلعهگنج، یکی از دورافتادهترین نقاط جنوب استان کرمان است؛ منطقهای که موقعیت جغرافیایی آن در نقطه تلاقی استانهای کرمان و سیستان و بلوچستان، اهمیت دسترسی پایدار به خدمات درمانی را چند برابر کرده است. این منطقه با جمعیتی بیش از ۱۳ هزار نفر، سالهاست با یک پرسش اساسی مواجه است؛ چرا با وجود ایجاد زیرساخت درمانی، خدمات سلامت هنوز به شکل کامل و شبانهروزی در دسترس مردم قرار نگرفته است؟
فاصله، در مناطق دورافتاده فقط یک عدد روی نقشه نیست. برای ساکنان رمشک، فاصله حدود ۱۸۰ کیلومتری تا مرکز شهرستان قلعهگنج، در شرایط عادی یک مسیر جادهای است اما در شرایط بحرانی میتواند به عاملی تعیینکننده در سرنوشت بیمار تبدیل شود. بیماری که در ساعات پایانی شب نیازمند پزشک، دارو یا مراقبت فوری است، نمیتواند مانند ساکنان شهرهای بزرگ، گزینههای متعدد درمانی پیش روی خود داشته باشد.
مرکز درمانبستر رمشک با زیربنای بیش از یکهزار متر مربع و با مشارکت بنیاد مستضعفان و وزارت بهداشت ایجاد شد تا بخشی از این شکاف درمانی را کاهش دهد. ایجاد چنین مرکزی در منطقهای با این ویژگیهای جغرافیایی، یک گام مهم در مسیر توسعه خدمات سلامت محسوب میشود؛ اما مسئله اصلی اکنون این است که زیرساخت فیزیکی بدون نیروی انسانی کافی، نمیتواند تمام ظرفیت خود را به مردم ارائه دهد.
تجربه نظام سلامت در مناطق محروم نشان داده است که ساخت یک مرکز درمانی تنها آغاز مسیر است. استمرار خدمترسانی به سه عامل اصلی وابسته است: نیروی انسانی پایدار، تأمین تجهیزات و دارو، و مدیریت متناسب با شرایط منطقه. اگر یکی از این حلقهها دچار ضعف شود، فاصله میان «وجود یک مرکز درمانی» و «دسترسی واقعی مردم به درمان» همچنان باقی میماند.
رمشک نمونهای از یک چالش گستردهتر در نظام سلامت ایران است؛ چالشی که به نابرابری میان مناطق برخوردار و کمتر برخوردار بازمیگردد. بر اساس گزارشهای حوزه سلامت، یکی از مهمترین شاخصهای عدالت درمانی، دسترسی جغرافیایی مردم به خدمات اولیه است. در مناطق شهری، بیمار معمولاً میان چندین مرکز درمانی انتخاب دارد، اما در مناطق دورافتاده، یک پزشک یا یک مرکز درمانی میتواند تنها نقطه امید یک جمعیت گسترده باشد.
استان کرمان با وسعت بیش از ۱۸۰ هزار کیلومتر مربع، یکی از پهناورترین استانهای کشور است و همین گستردگی جغرافیایی، مدیریت خدمات عمومی از جمله سلامت را دشوار میکند. در بخشهایی از جنوب استان، پراکندگی روستاها و فاصله زیاد میان سکونتگاهها باعث شده مدلهای معمول ارائه خدمات درمانی پاسخگوی همه نیازها نباشد و برنامهریزی ویژهای برای مناطق دوردست ضروری باشد.
در رمشک، مسئله اصلی کمبود ساختمان یا نبود اراده برای ایجاد خدمت نیست؛ بلکه چالش اصلی تأمین نیروی انسانی است. طبق اعلام مسئولان شبکه بهداشت و درمان قلعهگنج، در شرایط فعلی این مرکز با حضور محدود پزشکان، پرستاران، نیروهای پشتیبان و ماما فعالیت میکند و روزانه بیش از ۱۲۰ مراجعهکننده دارد. این حجم مراجعه برای منطقهای با چنین شرایطی نشان میدهد نیاز مردم واقعی است و خدمات موجود با فشار قابل توجهی مواجه است.
کمبود پزشک در مناطق دورافتاده البته مسئلهای محدود به رمشک نیست. بسیاری از استانهای کشور در مناطق روستایی و مرزی با چالش جذب و ماندگاری نیروی درمانی مواجه هستند. سختی شرایط زندگی، فاصله از مراکز شهری، محدودیت امکانات رفاهی و فشار کاری، از جمله عواملی هستند که باعث میشوند تأمین نیروی متخصص برای این مناطق دشوارتر باشد.
برای حل این مسئله، تنها افزایش سهمیه پزشک کافی نیست؛ بلکه باید مجموعهای از مشوقها ایجاد شود. تجربه برخی کشورها نشان میدهد ارائه حمایتهای مالی، ایجاد مسیرهای ارتقای شغلی، فراهم کردن امکانات رفاهی و توجه به شرایط خانواده کارکنان سلامت، میتواند ماندگاری نیروهای درمانی در مناطق محروم را افزایش دهد.
از سوی دیگر، مسئله دارو و زنجیره تأمین نیز بخش مهمی از عدالت سلامت است. در منطقهای مانند رمشک، تعطیلی داروخانه در ساعات شب یا کمبود برخی اقلام دارویی میتواند یک بیمار را مجبور کند برای تهیه دارو مسافت زیادی را طی کند. این موضوع نشان میدهد دسترسی به درمان تنها به حضور پزشک محدود نیست؛ بلکه تمام زنجیره خدمات باید متناسب با نیاز منطقه طراحی شود.
رمشک علاوه بر جمعیت شهری، جمعیت روستاهای اطراف را نیز پوشش میدهد. همچنین قرار گرفتن این منطقه در مسیرهای ارتباطی میان جنوب کرمان و استانهای همجوار باعث میشود بخشی از مراجعهکنندگان، مسافران و افراد عبوری باشند. بنابراین برنامهریزی برای این مرکز درمانی باید بر اساس جمعیت واقعی دریافتکننده خدمت انجام شود، نه فقط جمعیت ثبتشده یک شهر.
در سالهای اخیر، سیاستهای نظام سلامت ایران به سمت تقویت مراقبتهای اولیه، پزشک خانواده و کاهش تمرکز خدمات در مراکز بزرگ حرکت کرده است. اما اجرای موفق این سیاستها نیازمند آن است که مناطق دورافتاده مانند رمشک نیز از زیرساخت کافی برخوردار باشند. عدالت سلامت زمانی محقق میشود که محل تولد یا محل زندگی افراد، تعیینکننده کیفیت دسترسی آنها به خدمات حیاتی نباشد.
رمشک میتواند نمونهای برای بازنگری در شیوه ارائه خدمات سلامت در مناطق مرزی و کمبرخوردار باشد. اگر این مرکز درمانبستر با تأمین نیروی انسانی، تقویت داروخانه، توسعه خدمات و برنامهریزی پایدار به یک مرکز شبانهروزی واقعی تبدیل شود، نه فقط مشکل یک منطقه حل خواهد شد، بلکه الگویی برای نقاط مشابه کشور ایجاد میکند.
در مقابل، ادامه وضعیت فعلی میتواند باعث شود بخشی از ظرفیت ایجادشده بلااستفاده بماند و مردم همچنان مجبور باشند برای دریافت خدمات ضروری، مسیرهای طولانی را طی کنند. توسعه سلامت در مناطق محروم فقط با ساخت ساختمانهای جدید اتفاق نمیافتد؛ بلکه زمانی معنا پیدا میکند که چراغ خدمات درمانی در تمام ساعات شبانهروز روشن بماند.
رمشک امروز فقط یک مطالبه محلی ندارد؛ این منطقه یک سؤال بزرگ درباره مفهوم عدالت در نظام سلامت مطرح میکند: آیا برخورداری از درمان مناسب باید به محل زندگی افراد وابسته باشد یا سلامت، حقی برابر برای همه مردم در هر نقطه از کشور است؟
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر./
نظر شما