به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ وقتی صحبت از توسعه فرهنگی میشود، معمولاً نگاهها به رویدادها، جشنوارهها و برنامههای کوتاهمدت معطوف میشود، اما زیرساختهایی مانند کتابخانهها بخش آرامتر و ماندگارتری از این مسیر هستند. اختصاص ۱۳۰ میلیارد ریال اعتبار مالیات نشاندار به پروژههای کتابخانهای همدان، تنها یک تزریق مالی به دو ساختمان فرهنگی نیست؛ نشانهای از تغییر نگاه به تامین منابع فرهنگی و تلاش برای رساندن امکانات مطالعه و یادگیری به نقاطی فراتر از مرکز استان است.
این اعتبار برای تکمیل کتابخانه استاندارد شهر اسدآباد و احداث کتابخانه روستایی ازوندره در شهرستان کبودرآهنگ اختصاص یافته است. اهمیت این دو پروژه در آن است که توسعه فرهنگی را از فضای متمرکز شهری خارج کرده و به سمت شهرهای کوچکتر و مناطق روستایی هدایت میکند؛ مناطقی که گاهی فاصله دسترسی به خدمات فرهنگی در آنها بیشتر از فاصله جغرافیاییشان با مرکز استان احساس میشود.
همدان با ۱۲۳ باب کتابخانه عمومی شامل ۷۰ کتابخانه شهری، ۵۲ کتابخانه روستایی و یک کتابخانه سیار، شبکهای فرهنگی در اختیار دارد که میتواند نقش مهمی در ارتقای سرمایه اجتماعی ایفا کند. وجود حدود یک میلیون و ۵۵۲ هزار نسخه کتاب و بیش از ۸۲ هزار عضو فعال نشان میدهد تقاضا برای خدمات کتابخانهای وجود دارد، اما کیفیت، پراکندگی و دسترسی برابر همچنان از مسائل مهم این حوزه است.
کتابخانه در دنیای امروز دیگر فقط محل امانت کتاب نیست. کتابخانههای عمومی به فضاهایی برای آموزش مهارت، گفتوگو، فعالیتهای اجتماعی، دسترسی به اطلاعات و تقویت ارتباط نسلهای مختلف تبدیل شدهاند. بهویژه در مناطق روستایی، وجود یک فضای فرهنگی پایدار میتواند نقشی فراتر از مطالعه داشته باشد و به یکی از مراکز اجتماعی محله یا روستا تبدیل شود.
مسئله عدالت فرهنگی در استانی مانند همدان اهمیت ویژهای دارد. این استان از یک سو دارای پیشینه تمدنی و فرهنگی غنی است و از سوی دیگر، پراکندگی جمعیتی و تفاوت شرایط شهرستانها باعث میشود دسترسی یکسان به امکانات فرهنگی یک چالش مدیریتی باشد. توسعه کتابخانهها در مناطقی مانند اسدآباد و کبودرآهنگ میتواند بخشی از این فاصله را کاهش دهد، اما تحقق عدالت فرهنگی نیازمند برنامهای فراتر از ساخت چند پروژه عمرانی است.
تامین منابع مالی همواره یکی از چالشهای مهم پروژههای فرهنگی بوده است. در شرایطی که بسیاری از طرحهای عمرانی و خدماتی برای تکمیل با محدودیت منابع مواجه هستند، استفاده از ظرفیتهایی مانند مالیات نشاندار میتواند مسیر تازهای برای مشارکت جامعه در توسعه زیرساختهای عمومی ایجاد کند. این مدل به شهروندان و فعالان اقتصادی امکان میدهد بخشی از منابع مالیاتی را به سمت پروژههایی هدایت کنند که اثر اجتماعی مستقیم دارند.
البته موفقیت این شیوه تنها به تامین اعتبار وابسته نیست. تجربه پروژههای عمرانی نشان داده است که پس از تامین منابع اولیه، سرعت اجرا، مدیریت هزینه، تامین تجهیزات و برنامهریزی برای بهرهبرداری اهمیت زیادی پیدا میکند. یک کتابخانه زمانی به سرمایه فرهنگی تبدیل میشود که پس از افتتاح، برنامه فعال برای جذب مخاطب، بهویژه کودکان، نوجوانان و خانوادهها داشته باشد.
یکی از مهمترین گروههای هدف کتابخانههای عمومی، نسل جوان است. در شرایطی که بخش بزرگی از زمان نوجوانان و جوانان در فضای مجازی سپری میشود، کتابخانهها باید از شکل سنتی فاصله گرفته و به محیطهایی جذاب برای یادگیری و تعامل تبدیل شوند. برگزاری دورههای آموزشی، نشستهای فرهنگی، فعالیتهای خلاقانه و برنامههای مرتبط با فناوری میتواند نقش کتابخانهها را در زندگی روزمره پررنگتر کند.
در شهرستانهایی مانند اسدآباد و کبودرآهنگ، توسعه زیرساخت فرهنگی میتواند با اقتصاد محلی نیز پیوند بخورد. کتابخانههای فعال میتوانند زمینه شکلگیری برنامههای آموزشی، تقویت مهارتهای فردی و اجتماعی و افزایش مشارکت فرهنگی مردم را فراهم کنند. این موضوع بهویژه برای مناطق روستایی که تنوع کمتری از مراکز فرهنگی دارند، اهمیت بیشتری دارد.
با وجود ظرفیتهای موجود، همدان همچنان نیازمند نگاه جامعتر به اقتصاد فرهنگ است. کتاب، کتابخانه، صنایع فرهنگی و آموزش غیررسمی، حوزههایی هستند که آثار آنها معمولاً در کوتاهمدت مانند پروژههای عمرانی دیده نمیشود، اما در بلندمدت بر کیفیت سرمایه انسانی استان اثر میگذارند.
توسعه کتابخانهها همچنین میتواند مکمل برنامههای آموزشی استان باشد. در شرایطی که مدارس به تنهایی نمیتوانند همه نیازهای یادگیری دانشآموزان را پاسخ دهند، کتابخانههای عمومی میتوانند فضای تکمیلی برای مطالعه، پژوهش و رشد مهارتهای فردی ایجاد کنند. پیوند میان آموزش رسمی و زیرساخت فرهنگی، یکی از عوامل مهم در پرورش نسل آینده است.
در افق پنج تا ۱۰ ساله، آینده فرهنگی همدان به این بستگی دارد که آیا کتابخانهها تنها به عنوان ساختمانهای دارای کتاب دیده میشوند یا به عنوان مراکز زنده اجتماعی. اگر منابع جدید مالی با مدیریت موثر، برنامهریزی محتوایی و توجه به مناطق کمتر برخوردار همراه شود، کتابخانهها میتوانند به یکی از پایههای توسعه اجتماعی استان تبدیل شوند.
۱۳۰ میلیارد ریال اعتبار مالیات نشاندار شاید تنها یک گام در مسیر طولانی توسعه فرهنگی همدان باشد، اما پیام مهمی دارد؛ اینکه آینده فرهنگ تنها با بودجههای دولتی ساخته نمیشود و زمانی پایدار خواهد شد که جامعه، دولت و بخشهای مختلف اقتصادی خود را در ساختن آن سهیم بدانند. کتابخانهای که امروز در یک شهر کوچک یا روستا ساخته میشود، ممکن است سالها بعد به محلی تبدیل شود که یک استعداد علمی، یک ایده اقتصادی یا یک مسیر تازه برای زندگی از آن آغاز شده است.
خبرنگار: ندا ترابی
انتهای پیام./
نظر شما