به گزارش ایسکانیوز از اصفهان؛ وقتی آتش جنگ خاموش میشود، تصور عمومی بر این است که دشمن اصلی شکست خورده و زندگی به روال عادی بازمیگردد. اما تجربه زیسته زنان در جوامع پساجنگ، روایت دیگری دارد: جنگی تازه، سرد و خاموش، درون خانهها، داروخانهها و مطبهای پزشکی آغاز میشود. جنگی که دشمن آن «تورم افسارگسیخته»، «ناترازی درآمد با هزینهها» و «بازتعریف نیازهای اولیه» است.
در شرایط کنونی ایران، تورم سالانه خانوارها در آبان ۱۴۰۴ به ۴۰.۴ درصد رسیده و شاخص قیمت مصرفکننده به ۴۱۷.۵ افزایش یافته است. گروه بهداشت و درمان با تورم نقطهای ۴۸.۲ درصد، یکی از بالاترین نرخهای افزایش قیمت را تجربه میکند. در چنین وضعیتی، سلامت زنان، نخستین قربانی معادله بودجه خانوار میشود.
۱ـ پد سلولزی زنانه؛ از نیاز اولیه به کالای لوکس
سازمان جهانی بهداشت، دسترسی به محصولات بهداشتی دوران قاعدگی را یک «نیاز اساسی» تعریف میکند. اما در اقتصاد تورمی پساجنگ، پد سلولزی زنانه به یکی از اولین قلمهایی تبدیل میشود که زنان مجبور به حذف یا کاهش مصرف آن میشوند.
میلیونها زن در سراسر جهان هنوز توانایی خرید محصولات بهداشتی دوران قاعدگی را ندارند. بر اساس گزارش بخش زنان سازمان ملل، ماهانه بیش از دو میلیارد نفر در سراسر جهان دچار قاعدگی میشوند و محصولات مرتبط با قاعدگی برای میلیونها نفر بسیار گران است. در برخی ایالتهای آمریکا، حتی داروی ویاگرا به عنوان کالای معاف از مالیات در نظر گرفته میشود اما محصولات بهداشتی قاعدگی به عنوان کالاهای لوکس با بالاترین نرخ مالیاتی روبهرو هستند.
وضعیت در ایران به مراتب حادتر است. گزارشهای میدانی حاکی از آن است که در مناطق حاشیهای و فقیرنشین، زنان ناچارند از لباسهای کهنه، روزنامههای باطله و دستمال کاغذیهای جمعآوریشده به جای پد سلولزی زنانه استفاده کنند. یک مددکار اجتماعی در مشهد به «هم میهن» گفته است: «در مناطق محروم، هم گرانی محصولات بهداشتی و هم کمیابی آنها موجب شده این مشکل شدیدتر خودش را نشان بدهد. من بارها دیدهام که استفاده از جایگزینهای غیربهداشتی، نتیجهاش عفونت، بیماریهای پوستی و مشکلات متعدد دیگر بوده است.»
فقر قاعدگی فقط یک مسئله بهداشتی نیست. دختران نوجوان به دلیل نداشتن امکانات کافی، مدرسه را از دست میدهند. در مناطقی که دسترسی به توالتهای ایمن وجود ندارد، بسیاری از دختران در دوران قاعدگی به مدرسه نمیروند.
۲ـ سلامت بارداری؛ انتخاب میان نان و مکمل
در بحران تورم پساجنگ، زنان باردار در خط مقدم آسیب قرار میگیرند. طبق گزارش صندوق بینالمللی پول، تورم سالانه ایران در سالهای ۲۰۲۴ـ ۲۰۲۵ در محدوده ۴۰ تا ۴۵ درصد باقی مانده و تورم مواد خوراکی و اجارهبها در برخی استانها به بیش از ۷۰ درصد رسیده است. همچنین بیش از ۳۰ درصد جمعیت ایران، معادل حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیون نفر، زیر خط فقر قرار گرفتهاند.
در چنین وضعیتی، تأمین مکملهای ضروری بارداری (اسید فولیک، آهن، کلسیم) برای بسیاری از مادران به چالش تبدیل میشود. سازمان جهانی بهداشت، کمخونی در بارداری را زمانی مطرح میداند که هموگلوبین کمتر از ۱۱ گرم در دسیلیتر باشد و کمبود آهن شایعترین علت آن است. آمارهای سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد که میزان شیوع کمخونی در ایران در سطح متوسط است و کنترل نشدن آن میتواند سلامت مادر و جنین را با آسیبهای جدی روبهرو کند.
کمخونی در بارداری علاوه بر خستگی مفرط، با پیامدهایی همچون افزایش خطر زایمان زودرس، وزن کم نوزاد هنگام تولد و افزایش احتمال عفونت پس از زایمان همراه است.
۳ـ سلامت روان؛ زخمی که دیده نمیشود
آسیب روانی جنگ و بحرانهای پس از آن، برای زنان دوچندان است. بر اساس گزارش صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف) در سال ۲۰۲۴، بیش از ۳۲ میلیون ایرانی (بالاتر از یکسوم جمعیت) بهویژه زنان و کودکان زیر خط فقر یا در معرض ناامنی غذایی قرار دارند.
در چنین شرایطی، دسترسی به خدمات رواندرمانی به یک رویا تبدیل شده است. بر اساس مصوبه هیأت وزیران در سال ۱۴۰۴، تعرفه هر جلسه ۴۵ دقیقهای خدمات روانشناسی و مشاوره برای کارشناسان ارشد دارای پروانه در بخش دولتی، ۵۰۳۵۰۰۰ ریال و برای دکترای تخصصی، ۶۲۰۰۰۰۰ ریال تعیین شده است. در بخش خصوصی، این رقم بهطور قابلتوجهی بالاتر است.
این در حالی است که حداقل حقوق کارگران در همین بازه، پاسخگوی این هزینههای سرسامآور نیست. زنان ناگزیر، جلسات درمان را حذف میکنند، داروهای خود را خودسرانه کاهش میدهند یا بدون دریافت خدمات تخصصی، با فشار روانی دست و پنجه نرم میکنند.
۴ـ سلامت زناشویی؛ قربانی خاموش ناترازی مالی
فقر و فشارهای اقتصادی، خشونت خانگی را به شدت افزایش میدهند. یک جامعهشناس و روانشناس اجتماعی در گفتوگو با رسانهها تأکید کرده است: «کشور در حال حاضر در شرایط بسیار خاص قرار دارد. هر حرکت اقتصادی منجر به فشار اقتصادی به جامعه و در نتیجه موجب فشار روانی به خانوادهها میشود. فشار روانی که در جامعه ایجاد و در خانواده انباشته شده گاهاً بر روی زنان تخلیه کنند.»
مطالعات نشان میدهد خشونت خانگی ۹۶ درصد علیه زنان و ۴ درصد علیه مردان صورت میگیرد. فشارهای اقتصادی و نابرابری اجتماعی از طریق مکانیسمهایی مانند استرس مزمن ناشی از مشکلات معیشتی (بیکاری، تورم، کاهش قدرت خرید و ناامنی شغلی) عمل میکنند و سطح کنترل تکانه و توانایی مدیریت هیجان را کاهش میدهند.
در چنین فضایی، سلامت جنسی و باروری نیز به حاشیه رانده میشود. «زنانه شدن فقر» که توسط کارشناسانی چون دکتر سارا امامقلیپور، استاد اقتصاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، مطرح شده، به پدیدهای گفته میشود که در آن فقر، محرومیت و آسیبهای اجتماعی بهطور نامتناسبی بر زنان متمرکز میشود. بر اساس شواهد جهانی، از هر ۱۰ زن، یک نفر در شرایط فقر شدید زندگی میکند (۱۱.۴ درصد در سال ۲۰۲۳ در برابر ۱۰.۹ درصد مردان) و نرخ فقر در خانوارهای زن سرپرست به حدود ۲۵ درصد میرسد.
۵ـ بازتعریف اولویتها؛ چگونه از نیاز اولیه به ثانویه سقوط کردیم؟
در اقتصاد جنگی و پساجنگ، هر خانهای به یک «کمیته بحران» کوچک تبدیل میشود. زنان و مردانی که نقش والدین را با خود به همراه دارند، از نیازهای واجب و بعضاً ابتدایی خود چشمپوشی میکنند تا منابع بیشتری برای فرزندان فراهم شود. در این بازتعریف اولویتها، نیازهای خاص زنان (پد سلولزی زنانه، مکملهای بارداری، رواندرمانی) پیوسته از اولویت اول به اولویت دوم یا سوم تنزل پیدا میکنند.
این «دست کم گرفتن خود» که ریشه در فرهنگ خودگذشتگی دارد، در تورم پساجنگ به یک ماشین آسیبزای تمامعیار تبدیل شده است.
جمعبندی و راهبردهای پیشنهادی
تورم پساجنگ، صرفاً یک مسئله آماری نیست؛ زخمهای اقتصادی روی بدن زنان عمیقتر مینشیند، سریعتر عفونت میکند و دیرتر بهبود مییابد.
پیشنهادهای فوری:
۱ـ تعریف سبد حمایتی ویژه زنان: توزیع ماهانه پد سلولزی زنانه استاندارد و مکملهای بارداری برای زنان آسیبپذیر.
۲ـ معافیت مالیاتی محصولات بهداشتی زنانه و داروهای مرتبط با سلامت باروری (همانطور که سازمان ملل نیز بر ضرورت آن تأکید کرده است).
۳ـ ایجاد خطوط تلفن مشاوره رایگان سلامت روان زنان با گسترش در مراکز بهداشتی و مدارس.
۴ـ گنجاندن «شاخص فقر قاعدگی» در آمارهای رسمی و ارزیابی دورهای آن.
۵ـ بازنگری در تعرفههای بیمهای برای پوشش جلسات رواندرمانی و داروهای مکمل بارداری.
سخن آخر اینکه اگر امروز به فکر سبد بهداشتی زنان نباشیم، فردا با نسلی روبهرو خواهیم شد که از بدو تولد، زیر سایه کمخونی، افسردگی درماننشده و بیاعتمادی به نهادهای حمایتی رشد کرده است.
خبرنگار: حدیثه حاجیان*
انتهای پیام/
نظر شما