به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ کتابخانه‌ها سال‌ها در ذهن بسیاری از مردم به عنوان فضایی آرام برای امانت گرفتن کتاب و مطالعه فردی تعریف شده‌اند، اما تغییرات اجتماعی و فرهنگی سال‌های اخیر نشان داده است که این نهادها می‌توانند نقشی فراتر از یک مخزن کتاب داشته باشند. تجربه همدان در افزایش مشارکت مردمی برای تأمین منابع کتابخانه‌ای، نشانه‌ای از یک تحول تدریجی است؛ تحولی که اگر با سیاست‌گذاری درست همراه شود، می‌تواند کتابخانه را از یک فضای کم‌تحرک فرهنگی به یکی از پایگاه‌های اصلی گفت‌وگو، یادگیری و توسعه اجتماعی تبدیل کند.
در نیمه نخست امسال، اهدای بیش از ۳۰ هزار جلد کتاب به کتابخانه‌های عمومی استان همدان، اتفاقی فراتر از یک آمار اداری است. ارزش اقتصادی این منابع، هرچند قابل توجه است، اما اهمیت واقعی آن در ارزش فرهنگی و اجتماعی این حرکت قرار دارد. زمانی که شهروندان، مجموعه‌های فرهنگی و نهادهای مختلف بخشی از داشته‌های مطالعاتی خود را به اشتراک می‌گذارند، در واقع نوعی مشارکت در ساخت زیرساخت دانایی جامعه شکل می‌گیرد؛ زیرساختی که برخلاف بسیاری از سرمایه‌های فیزیکی، اثر آن در طول نسل‌ها باقی می‌ماند.
همدان به عنوان یکی از قدیمی‌ترین زیست‌بوم‌های تاریخی ایران، همواره با مفهوم دانش، فرهنگ و اندیشه پیوند داشته است. از هگمتانه تاریخی تا حضور شخصیت‌هایی مانند ابوریحان بیرونی، باباطاهر و دیگر چهره‌های علمی و ادبی مرتبط با این سرزمین، هویت فرهنگی این استان همواره بر پایه تولید و انتقال دانش تعریف شده است. با این حال، چالش امروز تنها حفظ این میراث نیست؛ بلکه تبدیل آن به یک جریان زنده فرهنگی در میان نسل جدید است.
آمارهای موجود از شبکه کتابخانه‌های عمومی همدان نشان می‌دهد این استان دارای ۱۲۴ باب کتابخانه عمومی است که شامل کتابخانه‌های شهری، روستایی و سیار می‌شود. وجود بیش از یک میلیون نسخه کتاب و ده‌ها هزار عضو فعال، ظرفیت قابل توجهی ایجاد کرده است، اما مسئله اصلی در عصر جدید دیگر فقط تعداد کتاب‌ها نیست؛ بلکه میزان ارتباط مردم با این منابع و توانایی کتابخانه‌ها برای پاسخ به نیازهای جدید جامعه است.
در دهه‌های گذشته، کتابخانه موفق کتابخانه‌ای بود که قفسه‌های پر و منابع متنوع داشت، اما امروز معیارهای موفقیت تغییر کرده است. کتابخانه‌های جهان به سمت تبدیل شدن به «مرکز اجتماعی» حرکت کرده‌اند؛ مکان‌هایی که در کنار کتاب، آموزش مهارت، گفت‌وگو، یادگیری گروهی، برنامه‌های کودک، آموزش رسانه‌ای و حمایت از ایده‌های نو را ارائه می‌کنند. این تغییر نگاه، همان مسیری است که کتابخانه‌های همدان نیز برای ماندگاری در فضای فرهنگی جدید ناگزیر از طی کردن آن هستند.
یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی حوزه کتاب، تغییر سبک زندگی و کاهش زمان مطالعه عمیق در میان بسیاری از گروه‌های اجتماعی است. گسترش شبکه‌های اجتماعی، محتوای کوتاه و سرعت بالای گردش اطلاعات باعث شده است عادت مطالعه در شکل سنتی خود با فشارهای جدید مواجه شود. در چنین شرایطی، کتابخانه‌ها دیگر نمی‌توانند فقط منتظر مراجعه‌کننده بمانند؛ بلکه باید به سمت جامعه حرکت کنند و با شناخت نیازهای هر منطقه، برنامه‌های خود را طراحی کنند.
تجربه استان‌های مختلف کشور نیز نشان داده است که موفقیت کتابخانه‌ها زمانی بیشتر می‌شود که از مرز فعالیت‌های معمول عبور کنند. برخی مناطق با پیوند دادن کتابخانه‌ها به مدارس، مراکز اجتماعی، دانشگاه‌ها و گروه‌های مردمی توانسته‌اند مخاطبان جدیدی جذب کنند. این تجربه برای همدان نیز یک درس مهم دارد؛ اینکه توسعه فرهنگ مطالعه تنها با افزایش منابع اتفاق نمی‌افتد، بلکه نیازمند ایجاد تجربه‌ای جذاب از حضور در کتابخانه است.
از منظر اقتصادی نیز کتابخانه‌ها می‌توانند بخشی از سرمایه‌گذاری اجتماعی یک منطقه محسوب شوند. جامعه‌ای که دسترسی بیشتری به منابع آموزشی و فرهنگی دارد، در بلندمدت ظرفیت بالاتری برای نوآوری، کارآفرینی و مشارکت مدنی پیدا می‌کند. برگزاری دوره‌های آموزشی رایگان در حوزه‌هایی مانند کسب‌وکار، حقوق، روانشناسی و سواد رسانه‌ای، نمونه‌ای از حرکت کتابخانه‌ها به سمت پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی مردم است.
با این حال، توسعه این مسیر بدون توجه به چالش‌ها امکان‌پذیر نیست. کیفیت منابع، به‌روزرسانی مداوم کتاب‌ها، دسترسی عادلانه روستاها و مناطق کمتر برخوردار، جذب نوجوانان و استفاده از فناوری‌های نوین از جمله موضوعاتی است که آینده کتابخانه‌های عمومی را تعیین خواهد کرد. کتابخانه‌ای که نتواند خود را با تغییرات نسلی هماهنگ کند، به تدریج فاصله بیشتری با جامعه پیدا خواهد کرد.
در این میان، نقش خانواده‌ها و نظام آموزشی نیز بسیار تعیین‌کننده است. فرهنگ مطالعه پیش از آنکه در کتابخانه شکل بگیرد، در خانه و مدرسه ساخته می‌شود. کودکی که تجربه مثبت از کتاب و یادگیری داشته باشد، در بزرگسالی نیز ارتباط بیشتری با منابع دانشی خواهد داشت. بنابراین سرمایه‌گذاری بر کتابخانه‌ها باید همزمان با برنامه‌های آموزش فرهنگی در سنین پایین همراه شود.
همدان امروز در نقطه‌ای قرار دارد که می‌تواند از ظرفیت تاریخی و اجتماعی خود برای ساخت یک الگوی فرهنگی استفاده کند. اهدای ۳۰ هزار جلد کتاب یک نشانه مثبت است، اما پایان مسیر نیست. این حرکت زمانی به نتیجه واقعی می‌رسد که کتاب از قفسه خارج شود و وارد زندگی روزمره مردم شود؛ زمانی که کتابخانه نه فقط محل نگهداری دانش، بلکه محل تولید ایده، گفت‌وگو و شکل‌گیری ارتباطات اجتماعی باشد.
آینده فرهنگ مطالعه در همدان به تعداد کتاب‌های موجود در قفسه‌ها وابسته نیست؛ بلکه به این بستگی دارد که جامعه تا چه اندازه بتواند کتاب را به بخشی از سبک زندگی خود تبدیل کند. پرسش اصلی پیش روی سیاست‌گذاران فرهنگی این است که آیا می‌توان از موج مشارکت مردمی امروز، یک جریان پایدار برای ساختن جامعه‌ای آگاه‌تر در سال‌های آینده ایجاد کرد؟
خبرنگار: نازنین مولائی منظر
انتهای پیام./
نظر شما