به گزارش ایسکانیوز کوره آجرپزی سنتی یا آجرپزی کوره‌ای یا دستی در ایران قدمت زیادی دارد. معروف‌ترین بنای آجری باستانی ایران، طاق کسری است. آجر دستی حدود ۷ هزار سال است که در ساخت کاخ‌ها، عبادتگاه‌ها، مدرسه‌ها، مسجد‌ها و دیگر ساختمان‌ها به کار می‌رود. اما در ایران امروزه از این صنعت دستی هزاران ساله به جز نقاطی در اطراف تهران هیچ اثری بجای نمانده ‌است. با این حال در منطقه ما هنوز چندتایی دودکش آجری از کوره‌های آجردستی که طول بعضی از آنها تا ۳۰‌متر می‌رسد و از سال ۱۳۵۶ برای همیشه خاموش شده‌اند هنوز پابرجا است. اینجا می‌توانید با این دودکش‌های آجرپزی‌ها بیشتر آشنا شوید.

اینجا شهرک گلدسته است
شهرک گلدسته هم یکی از قدیمی‌ترین محله‌های منطقه است. آنچه در این شهرک بیش از هر چیز دیگری به چشم می‌آید، کوره‌های آجرپزی است که بنای دودکش‌های بلند آن از فرسنگ‌ها آن طرف‌تر خودنمایی می‌کنند. این کوره‌های آجرپزی و معماری خاص آنها، این روز‌ها کاملاً متروکه شده و دیگر از آنها استفاده نمی‌شود. علاوه بر این، با ورود تجهیزات و امکانات امروزی در صنعت آجرپزی، استفاده از دودکش‌های بلند در ساختمان کوره‌ها هم دیگر از مد افتاده و با از بین رفتن آخرین بازمانده‌های دودکش‌های سر به فلک کشیده، دیگر خبری از مهم‌ترین نماد کوره‌های آجرپزی باقی نمی‌ماند. آنچه این کوره‌ها و به‌خصوص برج‌های هدایت‌کننده دود آتش را دیدنی می‌کند این است که برج‌هایی با ارتفاع بیش از ۲۰ متر، به وسیله دست و با کمترین امکانات ساخته می‌شدند.

حمله هوایی به دودکش‌ها
در جنگ تحمیلی ایران و عراق، هواپیماهای عراق چند بار بجای پالایشگاه تهران این دودکش‌های عظیم آجری را هدف قرار دادند. قبل از برقی شدن این کوره‌ها، لوله‌های آجری مرتفع کار تهویه و دودکش را انجام می‌دادند. تهران با ساختمان‌های قدیمی و آثار تاریخی خود هویتی سنتی و در عین حال بسیار مدرن دارد، اما به هر حال پایتخت، زیبایی و هویت خود را مدیون همین آجرهاست. به‌طور کلی استفاده از آجر در طول تاریخ ایران بسیار گسترده بوده و بناهای بی‌شماری اعم از آتشکده، مسجد و ساختمان‌های مسکونی به وسیله آجر در ایران ساخته شده‌اند. در حال حاضر با توجه به بالا رفتن تراکم جمعیت و ساخت بناهای چندین طبقه استفاده از آجر در اسکلت این نوع ساختمان‌ها مقدور نیست و از اسکلت‌های فلزی یا بتنی استفاده می‌شود؛ ولی از آجر برای نماسازی استفاده می‌شود یا در قسمتی از سالن و سایر فضا‌ها آجر را به عنوان نما به کار می‌برند.

معماری بی‌نظیر کوره‌های آجرپزی
ارتفاع زیاد این دودکش‌ها می‌طلبید که آنها را در برابر بادهای شدید بسیار مقاوم بسازند. معماری این برج‌های بلند و باریک اغلب با ظرافت‌هایی هم همراه بوده است. نمونه‌اش اشکال هندسی‌ای که به کمک آجر روی بدنه برج خودنمایی می‌کرده است. اما این لو‌له‌های آجری بلند که پس از ورود از دروازه جنوبی شهر، هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند، در گذشته‌ای نه چندان دور فعال بودند. اما حالا هیچ یک کار نمی‌کنند، البته تخریب هم نشده‌اند و کنار کارگاه وجود دارند، چون میراث فرهنگی به شمار می‌روند، الان به جای آنها از فن‌های بزرگ استفاده می‌شود که مصرف برق بالایی دارد. قیمت گاز و برق هم که بالا رفته و به همین دلیل اجاره کردن و اداره کوره‌ها سخت‌تر شده است. همچنین خاک خود کارگاه‌ها برای آجرپزی تمام شده و خاک مناسب آجرپزی از سایر نقاط خریده می‌شود که قیمت حمل‌ونقل آن هم مدام بالا می‌رود.

دودکش‌ها خاموش شده‌اند
برخی کوره‌های منطقه ما بیش از ۸۰ تا ۱۰۰ سال قدمت دارند و دودکش‌هایی که کارگران آنها را میل می‌نامند دیگر خاموش شده‌اند حالا کوره‌ها که شبیه کاروانسراهای قدیمی حجره‌بندی شده‌اند با مشعل‌های گاز داغ می‌شوند و آجر‌ها را می‌پزند. جمعیت روستای منطقه ما که دارای کوره‌های آجرپزی هستند مثل شمس‌آباد، در فصول سرد سال به ۷۰۰ نفر هم نمی‌رسد و اغلب در مرغداری‌ها، گاوداری‌ها مشغولند، اما ۶ ماه اول هر سال مهاجرت کارگرانی از تربت جام، تربت حیدریه، خراسان و کردستان به گودال‌هایی از خاک رس جمعیت را به بیش از ۲ هزار نفر می‌رساند. خانه‌های کارگران آجرپزی‌ها که برخی همراه با خانواده مقیم روستا شده‌اند ساختمان‌هایی قدیمی با امکاناتی مختصر هستند.

آشنایی با روستای فیروزبهرام

فیروز بهرام از روستاهای قدیمی شهر تهران است چراکه ۴۰۰سال قدمت دارد. در گذشته دور، کیخسرو، ارباب این املاک و روستا بوده که با تولد پسرش، این روستا را به اسم او نامگذاری کرده است. فیروز بهرام به وسیله ۴ برجک کاهگلی و مرتفع که در ۴ طرف این روستا قرار گرفته بود به یک قلعه تبدیل شد و دیده‌بانان برای جلوگیری از حمله اشرار در این برجک‌ها نگهبانی می‌دادند. حالا با گذشت زمان و بر اثر فرسایش و تخریب، ۲ برج از این قلعه از بین رفته است. بیشتر ساکنان این محله یا روستا از اقوام کرد، لر و بلوچ هستند که از نقاط مختلف به اینجا آمده‌اند. یکی از قدیمی‌ترین بناهای خشتی و گلی این روستا که حدود ۲۰۰ سال قدمت دارد هنوز پا برجاست. روستای فیروز بهرام از لحاظ فرهنگی و قومیتی بافت قدیمی خود را حفظ کرده است. گرچه این روستا در ناحیه ۷ منطقه واقع شده اداره‌های خدمات‌رسان آن به چهاردانگه مربوط می‌شود. با راه‌اندازی بزرگراه تهران ـ ساوه بخشی از روستای فیروز بهرام به شهرداری اسلامشهر واگذار شد که اهالی از ارائه خدمات این مجموعه، ناراضی هستند و بخش دیگر این روستا زیر نظر شهرداری منطقه ماست. همچنین مدتی است به دلیل بی‌آبی، زمین‌هایی که از آن محصول کشاورزی برداشت می‌شد از رونق افتاده و دیگر در آن محصولی کاشته نمی‌شود. در تقسیمات جدید توسط اداره کشاورزی به برخی از زمین‌ها آب تعلق می‌گیرد، ولی اینجا کشاورزان به خاطر هزینه‌های بسیار، اغلب دست از کشاورزی شسته‌اند.

رضا موسوی- سرویس اجتماعی

105105